Quỳnh My

niềm đau mất Mẹ

2010-02-23T21:18:00.009-05:00

(Kính dâng hương linh Bác Nguyên Thành / Mến tặng tứ muội Ly, Thủy, Hồng và Tuyết)

Suốt đời lo lắng cho đàn con,
Năm trai, năm gái thật vuông tròn.
Thân giáo là gương con gắng học,
Niềm tin Tam bảo mãi sắt son…

Còn gì đâu nữa Mẹ yêu ơi!
Xác thân tứ đại trả cho đời.
Mẹ còn tâm Phật luôn hằng hữu,
Tây phương cực lạc cõi tuyệt vời…

Mẹ thảnh thơi đi trong tiếng niệm,
Xả buông vừa hết nỗi muộn phiền.
Trải nghiệm sinh, già rồi bệnh, tử,
Nhẹ như mây, về chốn tịnh yên…

Mẹ của chúng con như bà tiên,
Lòng Mẹ thương con dòng suối hiền.
Ngọt ngào tiếng Mẹ bao trìu mến,
Ru con từng giấc ngủ triền miên…

Nhớ mãi sao quên hỡi Mẹ hiền,
Chúng con, cháu, chắt được đòan viên.
Bên Mẹ chan hòa niềm hạnh phúc,
Như được đắm hồn ánh đạo Thiêng…

Dấu niềm riêng, niềm đau mất Mẹ,
Công ơn sinh dưỡng và chở che.
Chúng con chưa kịp đền ơn nặng,
Mẹ đã đi xa, khuất nẻo rồi…

Như bọt nước, Mẹ theo sóng trôi,
Nhói đau tim thắt, dạ bồi hồi.
Anh chị em con qùy bái vọng,
Bơ vơ thân phận trẻ mồ côi…

Con chợt tỉnh ra, đời vô thường,
Cuộc sống mong manh như hạt sương.
Nguyện cầu chư Phật, chư Bồ Tát,
Tiếp dẫn Mẹ hiền vãng Tây phương…

Tuệ Kiên
Viết sáng ngày 18 tháng 2, 2010

thơ

2009-12-03T08:57:00.006-05:00

Bài cho tháng 9
(gởi Ly)

mưa tháng chín chờ nhau trên hội ngộ
con đường dài xào xạc tiếng sỏi đưa
em vẫn bước những bước chân tiếp nối
như vòng tròn tràng hạt mẹ cầu kinh

mưa tháng chín nhớ nhau ngày đêm đổi
theo múi giờ treo niềm nhớ mông mênh
dù có thật vẫn mộng mơ chấp nối
giữa chúng mình hai thành phố không tên

mưa tháng chín theo em lời trách khẽ
cho hôm này lẫn lộn với hôm qua
ngồi chải tóc bên vách tường bóng gẫy
chốn ồn ào chen mãi một lặng thinh

mưa tháng chín có nắng hong bãi đậu
xe nằm chờ dài tiếng vọng thân thương
lòng lữ khách mang thêm nhiều điểm mất
cuối cuộc đời thương quá lũ mồng tơi

mưa tháng chín thêm bầy chim di trú
chọn nhánh buồn đậu nghỉ doạn đường xa
chiều tan sở bước chân về chợt thấy
con chim già nằm ngủ dưới cội cây

mưa tháng chín em theo về lời gọi
giữa xứ người dệt lại mối thân quen
lời thăm hỏi đã loan tình điện toán
anh ngập ngừng quanh tờ giấy chữ in

mưa tháng chín ướt thêm tình em có
chỗ nghỉ ngơi trên ngày ngắn đêm dài
mưa tháng chín heo may thơm mùi nước
hạnh phúc gần trên nỗi nhớ bay xa

Song Vinh
09/09

tháng bảy Vu Lan

2009-09-08T12:10:00.009-04:00

Chuyến đi California của hai mẹ con cùng người anh khởi đầu bằng trầm lặng. Mãi đến phút chót nhờ mạng lưới điện toán, việc trở thành nhanh chóng. Chỉ vài phút trên màn điện, bấm vài lần trên bàn chữ là xong hoàn toàn việc mua vé máy bay cũng như chỗ ở. Vé mua làm xôn xao đàn em gái lúc nào cũng chăm chỉ vùi đầu vào công việc. Với lũ em, chuyện đi xa vài ngày là đắn đo quanh từng sắp đặt lớn, lắm khi không dám nghĩ đến. Vậy mà không ngờ phân nửa đàn con của mẹ cùng góp mặt trong chuyến đi. Tuy khởi hành không cùng lúc nhưng cùng điểm đến. Có lẽ, trong thâm tâm, ai cũng hiểu lần đi không dễ có bên những ngày còn mẹ.

Điện thoại reo thường hơn trước ngày đi. Người gần mẹ nhất còn chậm để mà hiểu hết những đổi thay đến với nỗi bệnh, già. Nếu kể hết những gì mẹ con trải qua từng giờ là làm tăng thêm nỗi lo lắng. Mẹ vẫn thường nằm như người kiệt sức. Những tiếng rên từ đêm kéo qua ngày nhiều hơn thời gian lần chuỗi hạt. Đôi khi mẹ ngồi lặng, ánh mắt mệt mỏi, nhìn mà như không thấy. Bên ngoài khung cửa chùm hoa yellow-bell rực rỡ trong nắng. Những cánh lá màu xanh đong đưa theo cơn gió chuyển hơi nóng của chốn 'mặt trời bên kia mùa hạ'. Bên trong, mẹ như sẵn sàng cho chuyến trở về. Buông trôi, mệt lã, co ro. Đứa con gái lẩn thẩn nghĩ tới đều không dám nghĩ. Chuyện đến đi không của riêng ai. Thôi hãy giữ cho tất cả người thương sự bình yên, quên đi đón nhận cho dẫu mai này mẹ như thoáng hương mưa. Mẹ không còn sức lễ chùa. Không còn dịp nhận ra từng ánh hạnh phúc của lũ con khi nhận hoa hồng đỏ. Riêng phần mẹ tóc lơ thơ ánh bạc, vẫn không nguôi bên nụ hoa trắng, được cài lên áo từ khi mẹ chưa qua tuổi hai mươi. Chợt nhận ra dù ở tuổi nào, nỗi yêu thương khi nghĩ đến người mẹ đã xa đời, vẫn theo hoài đến cuối hành trình của kiếp người. Vu lan năm nay, năm đứa con cùng mẹ thêm cơ hội gặp lại những khuôn mặt thân quen.

Bữa ăn tối đầu tiên quanh bạn bè thời đi học ở Bình Long. Trong mẹ rưng rưng nỗi nhớ, thầm gởi về những người đã khuất. Nỗi nhớ đậm sâu hơn, vẫn là đứa con dâu từ trần chưa được một năm. Mới mùa hè năm nào, còn tiếng nói còn nụ cười với những khuôn mặt thân quen của đêm nay giữa Cali. Giọng nói quen nghe mấy mươi năm, bỗng trở về đâu đó qua âm thanh quen thuộc. Người mẹ lẩn thẩn, bàng hoàng gọi tiếng con ơi nơi hình dáng khác. Tuy nhớ và quên trộn lẫn trong nhau, thỉnh thoảng mẹ vẫn nhận ra người ở lại đang chạy trốn nỗi cô đơn. Bằng cách đuổi bắt, đi tìm hạnh phúc Tự hỏi, vì sao con người thường không nhận ra hạnh phúc luôn có mặt trong những điều nhỏ, đơn sơ ở gần, mà luôn nghĩ nó trong quá khứ đang đợi chờ mình đâu đó trên tương lai? Cho nên phải hụt hơi chạy đuổi, vươn tay nắm bắt họa may sẽ gặp. Mẹ 87 tuổi vẩn nguyện cầu, biết tới bao giờ đứa con tỉnh giấc chiêm bao. Đi tìm lại mình qua câu hỏi vì sao con hiện diện nơi đây. Sẽ đến đâu, sẽ về đâu? Người mẹ thầm ao ước. Sẽ có một lần nào đó thật gần. Con bước tới đứng bên cạnh mẹ, nhìn cuộc đời trôi qua như những đám mây, như mặt biển với muôn ngàn đợt sóng, mà thân phận con người như hạt cát nhỏ, như giọt nước hòa trong biển khổ mênh mông.

Cũng đêm nay bên cạnh bè bạn thuở học trò của đứa con trai, người mẹ tưởng chừng con chưa bao giờ lớn. Vẫn chân thành, say mê, thêm chút ngu ngơ như của những năm trung học. Gặp lại đứa bạn nối khố của con, mẹ hồi nhớ chuyện của mấy mươi năm về trước. Bốn năm đứa trẻ 16, 17 tuổi bỗng một ngày bỏ ra đi. Chúng nghĩ mình đã lớn, thấy gia đình là chiếc lồng giam hãm và bó buộc. Chưa kể kèm sự nghiêm khắc của mẹ cha. Ngôi trường trung học công lập duy nhất trong tỉnh lỵ cũng chỉ là ngôi trường nhỏ bé, nghèo nàn. Không gian hạn hẹp, tù túng không đủ cho những con chim tung cánh lượn bay. Và hơn hết, tỉnh nhỏ buồn, hiu quạnh quá không thêm gì để khám phá. Nắng gió, mưa và bụi đỏ. Những con đường, dốc chập chùng. Rừng núi thấp, bao quanh những đồn điền cao su. Những buôn, sóc thượng ẩn khuất trong đồi núi. Tất cả gói trọn trong kỷ niệm của thời thơ ấu. Các bà mẹ có con đi mất vội tìm nhau. Vẫn chưa quên được bên dưới chiếc khăn mỏ quạ màu đen, có đôi mắt nhòa giòng lệ lại thêm vật vả ngược xuôi kiếm sống trong chiến tranh. Những bà mẹ hoang mang hốt hoảng, lo âu. Sợ con mất dấu bởi không dễ rũ bỏ bổn phận đang đè nặng trên vai để đi kiếm tìm con. Trong trí nhớ thật mờ đọng lại, đứa em gái nhỏ ngơ ngác khi nghe tin người anh bỏ nhà đi. Giữa lo lắng, khổ đau của nhiều bà mẹ, đứa em gái tò mò muốn hiểu về anh. Trên mặt chiếc hầm tránh đạn pháo kích trong nhà, là giang sơn nhỏ của anh. Có quyển sách chưa đóng lại. Những trang sách bị nhàu qua nhiều lần giở. Nó đọc đi, đọc lại. Cố hiểu mà nó không đủ sức hiểu nỗi. Chỉ lờ mờ lý do anh nó bỏ đi, bên sự in lặng của cha, nỗi chịu đựng của mẹ. Đứa bé ngày xưa loáng thoáng nhớ đôi câu, cho dẫu chuyện vừa xẩy ra, nó quên ngay trước khi muốn nhớ. "Cho đến lúc này, gia đình không còn là chốn thiên đường....Thiên đường đã khép lại phía sau. Trước mặt là gọi mời, thênh thang rộng mở..." Con bé nhủ thầm. Anh nó ước mơ phương trời cao rộng. Cầu mong cho những cánh chim được bình yên. Sau mấy ngày làm dế mèn phiêu lưu ký ở Saigon, lũ học trò thơ dại mơ làm người lớn, mơ tự lập lặng lẽ trở về như lúc ra đi. Không có cánh cửa nào mở ra trên mảnh đất thiếu hai chữ gọi là cơ hội. Người thành phố còn gian nan kiếm sống trong thời chinh chiến lan tràn. Làm sao lũ trẻ tỉnh nhỏ chơn chất, hiền lành chen chân. Người cha dẫu đầy giận dữ vẫn không nói một câu, bởi chính ông năm 15 tuổi cũng lặng lẽ rời quê nhà theo đoàn người tiến vào phương nam lập nghiệp.

Trở về, an phận bên khung trời cũ. Những trò chơi tuổi nhỏ thưa dần. Mẹ thôi than, nhắc con đừng nghịch ngợm cùng chúng bạn rũ nhau ăn cắp trái cây trên bàn thờ lộ thiên. Một lần mẹ bất ngờ tiếp người khách lạ. Một cô bé học trò mỗi ngày đi học ngang qua nhà có khuôn mặt xinh. Cô bé sau phút e dè đã thưa với mẹ rằng, cô bị người anh và đám bạn đi theo trêu chọc mãi. Mẹ lắng nghe ngạc nhiên, vừa cố giữ nụ cười đến tự trong lòng, từ tốn nói vài câu cho cô bé an tâm. Người con gái vào nhà "mét mẹ" mang tên một vầng trăng. Còn có mấy chữ kèm theo sau tên nữa. Đứa em nhỏ muốn hỏi anh chị vì sao nhưng cứ mãi quên. Nó cũng lấy làm thắc mắc. Anh nó thường đón đường răn đe những đứa con trai lảng vảng theo sau em gái trên đường đi học. Anh cũng giống họ thôi mà sao không hiểu. Tuổi học trò qua mau. Thi hỏng tú tài anh vào quân đội, an phận làm người lính dẫu đã lấy được hai mảnh bằng liên tiếp ở mùa sau. Chỉ vì muốn được ở gần tiếp tay chăm sóc lũ em với mẹ cha. Đứa em gái kế uổng công anh giữ gìn bảo vệ, đã bỏ lại sau lưng tất cả để ra đi. Em gái theo chồng rời quê hương mùa xuân. Không ai có thể ngờ mùa hạ năm đó trở thành mùa hè đỏ lửa đi vào quân sử. Chỉ gói gọn trong hai tiếng chiến tranh, mấy chục ngàn con người hiền lành đã thật sự nếm trải, chia nhau nỗi đói khát, sợ hãi, đau thương, lẫn vào tuyệt vọng. Máu và nước mắt, tàn phá và chia lìa. Không nhớ hết và không đếm hết. Bao người thân bè bạn đã ra đi. Biết bao người nằm xuống trong cuộc chiến. Rời tỉnh lỵ hoang tàn đổ nát, bước chân người mẹ tiếp tục trải dài theo những dặm đường chinh chiến con đi. Bỏ lại sau lưng vùng đất thê lương, anh đi xa mãi tận đôi bờ vĩ tuyến. Người mẹ hiền mộc mạc, từng có mặt trên những chuyến trực thăng tìm thăm con trai bị thương sau cuộc hành quân. Cơ nghiệp hơn nửa đời tạo dựng không còn dấu vết để lại. Hiện tại không hơn những cánh bèo trôi. Mẹ không còn nhớ hay không có thời giờ để nhớ. Bởi trái tim cùng khối óc đã theo những đứa con ở chiến trường xa.

Ngày tàn cuộc chiến cũng là ngày bắt đầu cho những phân ly. Đêm hội ngộ không chỉ với bạn bè thời đi học. Còn có những người ra biển với con. Ngày đó cạn khô giọt nước mắt, cho người ở lại nguyện cầu. Chỉ đêm nay, mẹ mới có dịp ngồi nghe chuyện kể, cuộc hành trình vượt biển của con qua những người bạn cùng có mặt trên chuyến tàu thuở ấy. Từ nỗi chết tìm về đất sống. Họ chia nhau thật nhiều nên ân tình mãi tràn đầy. Đứa em gái từng nhận những lá thư từ đảo gởi về, người anh khẩn khoản xin em ở lại chờ ra đi cùng mẹ. Xin đừng ra biển như anh. Bây giờ gặp lại người năm xưa cùng chung chuyến ra đi với anh trai. Nó được nhắc kèm câu hỏi là

- Em có nhớ?

- Nhớ gì?

- Ngày đó ra đi tưởng không bao giờ gặp nữa. Đâu ngờ chuyến công tác cuối cùng hai anh em cùng gặp được em trong cái hãng năm xưa. Mời em đi uống cà phê - ly cà phê cuối để chia tay. Nhưng lời giữ lại nên em vẫn hồn nhiên không biết.

Người anh, vốn hay im lìm cũng hỏi một câu:

- Gặp lại sau mấy mươi năm em thỏa lòng chưa?

Thay câu trả lời là nụ cười. Không cần nói thêm. Những dòng sông đã tìm ra biển. Nước bây giờ hay nước ngày xưa vẫn là nước thôi. Không nhận ra nhau nơi xứ lạ, kỷ niệm ngày xưa chỉ là ý niệm không hơn. Chỉ còn lại những gì trong hiện tại. Còn gặp được nhau, còn có cuộc sống bình yên là còn đủ quý, đủ vui. Mẹ ngồi nghe chuyện của nhiều năm thất lạc. Thỉnh thoảng mẹ nhắc những kỷ niệm, những ngày tháng khó quên trong trại tạm cư Gò Đậu, Phú Văn. Ở đó có những bà mẹ ngậm ngùi nhìn con mình, đang trong tuổi tươi đẹp nhất của đời người mà tương lai vụt tắt trong ngọn lửa chiến tranh, mang kiếp sống lang thang chẳng biết sẽ về đâu. Mẹ nhận ra những ánh mắt thân thương, kèm câu nói chân thành trìu mến.

- Nhìn dì, làm nhớ mẹ con nhiều. Mẹ hy sinh ở lại cho đàn con vượt biên. Đời sống xứ người cùng những nỗi lo tiếp nối tháng năm. Nhớ nhiều mà hẹn lần hẹn lựa cũng nhiều. Bây giờ không còn cơ hội cho con về thăm mẹ. Nói ra thì muộn. Nếu biết mẹ sớm ra đi, con sẽ không ngần ngại mỗi năm mỗi về thăm.

Câu nói không dưng làm nhớ lại bài hát hằng đêm vẫn nghe:

Có lúc ta quên màu tóc mẹ Đã một thời dải nắng, dầm mưa Có lúc ta quên nhìn trán mẹ Còn bao nghĩ suy dù ta lớn khôn rồi Có lúc ta quên nhìn mắt mẹ Còn chờ ta mỏi ngóng đêm sâu Có lúc ta quên nhìn dáng mẹ Chợt quạnh hiu ngày ta bước vào đời Có lúc ta quên thời gian qua Đường ta càng xa, vòng tay mẹ ngắn lại Có lúc ta nghe từng nhịp đời Mẹ thật gần sao ta quá xa Có lúc ta quên nhìn áo mẹ Chợt mỏng manh quang gánh chiều đông Hát khúc hát ai quên mình có mẹ Một ngày kia lặng lẽ bên cuộc đời...

(nhạc và lời Minh Đức)

******

Mẹ ngồi đó, bên bãi cỏ xanh. Chung quanh những tàng cây che nắng. Vẫn còn mùa hè mà sao lạnh theo từng cơn gió. Một người đàn ông đến gần, giọng nói ôn tồn:

-Chắc bà bị lạnh. Nếu bà không ngại, xin bà dùng tạm chiếc áo của tôi cho ấm.

Mẹ ngạc nhiên và xúc động. Có chút e dè trong câu nói cảm ơn khi đưa tay nhận chiếc áo từ người đàn ông luống tuổi. Một góc công viên bắt đầu nhộn nhịp. Không hẹn mà từng nhóm nhỏ tụ lại. Những vòng tay ân cần trao ngày hội ngộ. Tiếng gọi tên mừng rỡ, bất ngờ chen lẫn tiếng cười, như giờ ra chơi trong sân trường ngày cũ. Những cánh chim phiêu lãng đã tìm về theo tiếng gọi đàn. Buổi hội ngộ đầu tiên, giản dị như tâm hồn mộc mạc của người dân miền cao su đất đỏ Bình Long. Tiếng mời gọi đến với nhau, đứng sát vào nhau để có một tấm hình lưu niệm được lập lại nhiều lần. Dường như ai cũng nghĩ thời gian không đủ để hàn huyên sau mấy mươi năm cách biệt. Từ Delaware, Minesota, Georgia, Alabama, Texas, ... và Việt Nam hội tụ về đây, dường như ai cũng mang trong lòng nỗi bồi hồi trộn lẫn niềm vui. Tuổi học trò, bạn cũ, thầy cô. Những người thân quen một thuở chia nhau đau thương trong cuộc chiến, khởi đi từ Bình Long đến Phú Văn, Rừng Lá, Gia Rây, ... Mỗi nơi dừng lại đánh dấu chặng đời tủi cực. Làm sao mà quên được đoạn đời buồn như lá cây rừng, như đám mây bay ngang qua bóng núi. Những đấng sinh thành ai mất ai còn sau chiến tranh. Dẫu ở lại hay tha hương. Có hai bà mẹ được mời đứng cạnh nhau chụp tấm ảnh đánh dấu ngày gặp lại. Đưa mắt nhìn quanh, lòng chùng xuống khi bỗng dưng nắm được nỗi buồn trốn tránh. Có lẽ nào, nơi đây chỉ còn lại hai bà mẹ trong ngày hội ngộ.

Mẹ thoáng bỡ ngỡ, rồi niềm vui tràn hiện trong đôi mắt chồng chất nếp gấp thời gian.

-Con chào dì Hai. Dì còn nhớ con không?

Mẹ làm sao quên được đôi vợ chồng bạn của con mình. Hai người mẹ cũng là hai người có một thời ở gần nhau, đồng cam cộng khổ bên nhau. Kỷ niệm ngày đó bỗng ùa về làm ấm trái tim già nua. Mẹ nhắc lại nhiều điều tưởng đã xóa nhòa trong ký ức. Những đứa con ngạc nhiên nghe chuyện kể, ngỡ đâu mới hôm qua. Đứa xúc động, đứa bùi ngùi vì mẹ không còn. Đứa băn khoăn nhớ mẹ, nghĩ về khoảng không gian cách trở. Biết còn gặp mẹ được bao nhiêu lần nữa trong đời. Thêm một ngày qua đi, là thêm ngắn đoạn đường mẹ yêu chạm điểm dừng. Chợt nghe thương câu nói của người anh vừa tìm gặp lại ở bên kia nửa vòng trái đất.

- Anh về Saigon học tiếp, trước khi chiến trận xẩy ra vào mùa hè năm 1972. Nghe đến thuộc lòng những gì mẹ kể trên đường chạy loạn nên một đôi lần anh đã trêu đùa nói với mẹ rằng. "Đây là chuyện được kể đến lần thứ một ngàn một trăm lẻ một rồi, mẹ có biết không?". Khi mẹ mất, anh ước được ngồi nghe những câu thủ thỉ kể chuyện xưa. Dẫu mẹ có kể thêm ngàn lần nữa, anh nghĩ anh sẽ được thêm ngàn lần hạnh phúc.

Đã từ lâu, ý niệm "của ta" trong đó bao gồm gia đình, bè bạn, thầy cô, nơi chốn,... gần như không còn ranh giới. Khi sự phân chia vắng mặt, tình thương, tình người rộng mở khắp cùng. Được gặp lại những người chị, người anh không dễ gặp lần sau. Những người mẹ, người thầy tóc bạc màu. Được chia với nhau những phút giây đầm ấm thân thương trong buổi sáng chủ nhật giữa bầu trời California đẹp. Đó chính là hạnh phúc mà những đứa con muốn mẹ cùng chia, quanh những người từng chia chung một thuở.

Bên ổ bánh mừng ngày hội ngộ, vị cựu hiệu trưởng ngày xưa xin được mời mẹ cùng lên cắt bánh với ông. Có chút ngại ngùng thoáng gặp trên nét mặt, của người không quen hiện diện giữa đám đông. Xưa mẹ chưa từng có mặt bên con trong chuổi dài của thời cắp sách đến trường. Mười đứa con trên hai đôi vai mỏi, cũng đành để con tự lo liệu lấy. Nay mẹ ngồi giữa, vây quanh là bạn, là thầy của các con mình. Quá khứ ở lại cùng năm tháng. Với mẹ giờ đây chỉ còn hiện tại mà thôi. Những đứa con chia nhau hạnh phúc lặng thầm. Mẹ sẽ mang theo hành trang trên đoạn đường về là hạnh phúc, an vui. Cùng với câu niệm phật đã gắn liền như hơi thở.

Mẹ kính yêu của chúng con. Thêm mùa Vu lan nữa mẹ con mình không đến chùa dự lễ với thầy. Chúng con vẫn cảm nghe hạnh phúc vô biên bên lời nhắc:

-"Hãy tận hưởng ân phước của mình, khi con còn cơ hội chăm lo cho vị Bồ Tát tại nhà là Mẹ".

quỳnh my

mùa vu lan 2009

Mùa Thương Nhớ

2009-04-30T05:14:00.027-04:00

Chia tay không lời từ biệt, cũng không biết đó là lần đi xa, xa lắm. Ba mươi bảy năm, bao nhiêu con nước qua cầu, sao lòng lữ khách còn hoài về bến cũ. Anh hỏi em còn nhớ. Câu trả lời là không quên, cũng không nhớ. Bởi em không sống với tâm thức của cô bé chớm bước vào tuổi mộng mơ mà mang vết tích buồn đau trên hành trang đi mãi. Đôi khi em thấy mình nhẹ như lá khô. Cơn gió làm lá lao chao rồi xoáy mình trở về với đất. Anh cũng nhớ đừng hỏi sao em cười trong bi quan. Dù bi quan chỉ trong ý nghĩ của anh. Em bây giờ dám nhìn em, như nhìn mọi thứ quanh mình thay đổi không ngừng. Em nhìn bằng mắt, bằng tâm thầm lặng. Đời chia như nhánh sông. Trong ly biệt nẩy mầm tương ngộ, bởi chúng mình là giọt nước, trong biển đời sóng cuộn dập dồn.

Anh có biết, em đặt tên cho mùa cũ là "mùa thương nhớ". Mỗi năm, mùa thương nhớ lại về dù chẳng gọi mời. Em bấm nhẹ ngón tay tắt ti vi. Những hình ảnh đau thương của tháng Tư khép lại. Em muốn dành khoảnh không gian tĩnh lặng này làm hành trang riêng cho mẹ. Cầm chuỗi hạt đặt vào bàn tay run, nhận ra có nỗi băn khoăn

- Mẹ lạnh nên sợ gió. Nhớ khép cửa lại khi con ra ngoài nghen. Đã tháng Tư rồi. Tháng tư đây sao lạnh quá mà tháng tư ở Bình Long nắng cháy da.

Câu nói bất chợt thoáng nghe từ mẹ, người không còn ý niệm thời gian. Em hiểu là được khơi dậy từ hình ảnh vừa chiếu trên màn hình trước mặt. Trong mấy triệu người ra đi thuở đó, lòng khắc khoải, quặn đau vì tháng Tư xưa. Em không biết còn có bao nhiêu người như mẹ, như chúng mình đời có hai tháng Tư để nhớ, để buồn, để vọng về, để mang theo. Trong niềm nhớ quá lớn, anh có muốn cùng em một lần đi trở lại chốn xưa. Anh sẽ hiểu em không chôn sâu quá khứ. Chỉ là quá khứ không có chỗ khi em sống quanh những buộc ràng thường nhật. Đêm lạnh, có mưa vỗ về bên gió lặng thầm. Em nằm cạnh mẹ, lắng nghe chuyện kể về nơi chốn chào đời đã xa. Có phải những hình ảnh thảm khốc, bi thương qua màn ảnh truyền hình chiều nay, đã làm người mẹ yếu già thao thức không ngủ được. Từng mảng ký ức tưởng đâu yên, xóa theo cơn lốc của thời gian, đã nối nhau hiện về khi nhân duyên có mặt.

Năm đứa trong những đứa con của mẹ được sinh ra ở Bình Long. Sau thời gian ngắn ở Saigon gia đình chọn miền cao nguyên đất đỏ lập nghiệp. Nơi đến ở đầu tiên là Quản Lợi, một xã nhỏ cách Bình Long vài cây số. Có con đường hẹp với hàng phượng đỏ và ngôi giáo đường xinh xinh nằm trên đầu dốc. Thêm vào những căn nhà lớn xây từ thời Pháp, nơi ở của những chủ nhân đồn điền cao su giàu bạc tiền, nghèo nhân ái với dân thuộc địa. Trong ký ức nhạt mờ, "Nhà Tây" đẹp và thơ mộng có lẽ nhờ những cây hoa phượng cho bóng mát dịu dàng, cùng lúc làm rực rỡ khoảnh không gian chung quanh. Tương phản với cơ ngơi đồ sộ của Nhà Tây, là những dãy nhà thấp bé, sơ sài. Đó là chốn trú ngụ của những người dân cạo mủ cao su. Khi em sắp sửa chào đời, ba mẹ cùng năm anh chị rời Quản Lợi ra Bình Long. Nơi ở mới là căn nhà rộng rãi, khang trang dẫu chỉ là nhà tôn vách ván cuối con dốc cũng là đường vô Quản Lợi. Trong đêm xưa, mẹ cùng người dì út dìu nhau với cây đèn bão trên tay. Người sản phụ trong cơn đau quặn thắt từng hồi, đã bình thản cùng em gái vượt qua con dốc thật cao dẫn tới nhà bảo sanh cho em cất tiếng khóc đầu tiên.

Xóm nhỏ cả nhà cư ngụ được gọi tên là xóm "vườn dầu hắc". Không biết vườn cây trồng từ bao giờ. Đó là loại cây cao lá to và dài. Mùa mưa đến rất nhiều sâu rớt xuống mái tôn, rơi xuống đất bò lổn ngổn trên sân. Nghe nói nhà nước cần loại cây này để làm báng súng. Gần vườn dầu hắc là "công xi heo", nơi giết súc vật để cung cấp thịt cho toàn tỉnh. Mẹ gọi nơi này là địa ngục trần gian. Đêm khuya, âm thanh la hét, dãy dụa bi thương của những con vật bị hành hình làm quặn lòng người. Nghe kể, mấy con heo mẹ nuôi như tiền bỏ ống để dành, trên đường đưa vào lò sát sinh đã chảy nước mắt ra. Từ đó Mẹ không còn nuôi thú để bán nữa. Mẹ thôi không khóc theo đàn heo đã lớn tới ngày đem cân bán. Trong trí nhớ nhạt mờ sót lại, có hình ảnh mấy chú heo mọi nhỏ, hết ăn lại nằm trong chuồng nhà sau. Người dì út nhọc nhằn tắm rửa, bào thân cây chuối, trộn cám nấu cho heo ăn từng ngày. Chưa kể dỗ dành đổ sữa và thuốc mỗi khi heo bệnh. Nuôi đàn heo từ lúc sanh, trong sự chăm sóc đầy thương mến, để rồi đẩy chúng vào nỗi chết oan nghiệt hãi hùng. Vòng lẩn quẩn đó không bao lâu dừng lại, dẫu cả nhà vẫn còn tiếp tục chịu đựng âm thanh của la hét, dãy dụa bi thương hằng đêm.

Có thêm ba đứa con gái lần lượt chào đời. Người chị lớn mất ngôi vị được nuông chiều vì là con gái duy nhất với năm anh em trai trước đó. Căn nhà ở vườn dầu hắc đi dần vào quên lãng, sau khi ba mẹ dọn về dẫy phố mới cất trên đường Đinh tiên Hoàng , cách chợ mới và bến xe một khoảnh đất còn bỏ trống. Giữa đám cỏ dại mọc cao, có con đường mòn băng qua bến xe, trước khi vào chợ. Con đường này đã in dấu bao lần gót chân vất vả, ngược xuôi của biết bao bà mẹ hiền xưa. Nhớ sao là nhớ, thương sao là thương nụ cười để lộ những hạt răng đen tuyền đều đặn. Mái tóc dài cuộn trong tấm khăn nhung vấn quanh đầu. Những chiếc nón lá che ngang mặt có cọng quai bằng vải bạc màu, hay chiếc khăn rằn cột lại dưới cằm, thả hờ hững hai đầu khăn trước ngực...Nhớ hơn hết vẫn là búi tóc tròn đầy của mẹ và rất nhiều bà mẹ chưa qua thời xuân sắc, em từng ngắm mỗi ngày mà sao chẳng nhận ra thuở đó mẹ đang còn rất trẻ. Nhiều buổi sáng sương mờ giăng mỏng, đứng trước sân nhà chờ gánh bắp luộc đi ngang. Khi chiếc thúng đậy bằng lá chuối mở ra, những trái bắp nóng hổi bốc khói mùi thơm ngạt ngào trong gió sớm. Mẹ lựa mua xong bắp, người bán hàng tiếp tục gánh đi ra chợ. Trong trí óc non nớt ngày nào, em đã băn khoăn. Bà mẹ tảo tần bước thấp, bước cao tất bật trong gió sớm mưa chiều làm sao bán hết những trái bắp mà lớp vỏ đã bị xé ra phân nửa bởi bị chê nên bỏ lại. Những người mua sau chỉ cần nhìn vỏ, không mở ra xem vẫn biết đó là trái bắp bị cào cào ăn, hột bắp quá thưa, bị già quá hay non quá, ... có ai muốn mua thứ tệ vậy đâu! Khác với ở đây, bắp lớn đều hột nhưng vị nhạt hơn cơm nguội. Ở đây, họ không xé vỏ ra coi, chỉ nhặt đủ số mình cần mua là được. Hương vị của trái bắp nếp, hột đều, dẽo ngọt tưởng đã quên lâu. Đâu ngờ mấy mươi năm sau khi về thăm lại, trên chuyến xe về Bình Long, đứa em gái con dì từ Saigon gọi nhắc.

-Về đó đừng quên kêu bạn chị đãi bắp luộc nghen! Chị nhớ ăn cho đã để khi về Mỹ không còn mơ tưởng nữa.

Em giật mình bởi có nhớ gì đâu. Nhờ câu nhắc đó mà cả đám bạn mừng ngày gặp lại, cùng ăn với nhau những trái bắp ngọt ngào. Chợt nghe có tiếng lao xao

-Mình ở đây bao năm rồi vậy mà phải nhờ người cũ trở về, mới biết bắp luộc của Bình Long ngon tuyệt.

Như chuyện xưa kể lại, bà mẹ thay đổi chỗ ở nhiều lần vì sợ con bị ảnh hưởng từ môi trường đang sống. Mẹ an lòng khi dọn đến nơi ở mới. Hai dãy phố nối liền nhau bằng một khoảng ngăn đôi ở giữa. Mỗi dãy có mười một căn nhà chung vách với nhau. Cảm giác thân gần, ấm áp ngay từ lúc mới dọn về, có lẽ nhờ những người bà con xa gần từ quê ngoại đến Bình Long lập nghiệp ở chung con phố. Khi tới tuổi đi học, em bắt đầu có bạn vừa chung lớp, chung trường thêm chung xóm. Đi từ đầu con phố dẫn lên trên dốc, đâu đâu cũng có bạn ở trường của chị, của anh, của em và cả bà con. Ngược lại với chốn cũ, không gian nơi này yên tịnh giữa những ngôi chùa và tịnh xá bao quanh. Qua khỏi ngã tư gần nhà là tịnh xá Ngọc Long. Người chị thường đến tịnh xá vào ngày mồng một hay rằm, bao giờ cũng có đứa em gái nhỏ đi cùng. Thỉnh thoảng từ tịnh xá, những nhà sư chân đất, ôm bình bát đi khất thực trên những con đường nhựa nóng, bụi đỏ bay theo gió quyện đầy quanh bước thiền hành. Từ ngã tư quẹo phải, hướng lên quốc lộ 13 là tịnh xá Ngọc Bình, nơi đứa em gái út học lớp mẫu giáo đầu đời. Hình ảnh đứa em gái nước da trắng, nổi bật trong màu áo nâu sồng rất dễ thương. Cũng không hiểu do đâu, người chị 13 tuổi đã cắt may cho đứa bé lên 4 bộ áo nâu dù trước đó chưa bao giờ may vá. Mẹ ái mộ cô đào được mệnh danh cải lương chi bảo để rồi tên cô cũng là tên đứa em này. Nếu biết sau này em gái "khiếu nại" dài dài, khi hiểu từ đâu có tên em, không biết mẹ đổi ý hay vẫn nhất định là như thế. Thêm ngôi chùa ở về hướng trái đường đi Lộc Ninh là chùa Từ Quang. Đây là nơi đứa em trai học vỡ lòng trước khi vào lớp một trường công lập. Em trai lúc nhỏ là thằng bé lười biếng, mè nheo ỷ lại vì biết được thương. Mỗi lần đưa em đến lớp, các chú điệu phải nắm tay giữ lại hay đóng cửa lớp học không thôi chú nhỏ xỗng chạy. Một lần thừa lúc mấy chú điệu ơ hờ, em tông cửa chạy ra, thấy chị đang lửng thửng đi về, nó xô chị xuống sình rồi ù chạy về nhà. Chú bé trai xấu nết ngày xưa, giờ là người cha chừng mực, luôn tỏ ra nghiêm khắc trong việc giáo huấn lũ trẻ trong nhà, dù ở xứ người.

Em cũng có một mùa hè được mẹ cho đi học thêm ở chùa Từ Quang. Sau buổi học về nhà khóc, giận cha đặt tên xấu quá, nên đám trẻ học chung ghép chữ trêu đùa. Những tiếng chuông chùa trong chuỗi ngày thơ vẫn ngân nga văng vẳng, lắng sâu. Dư âm đó đã theo em từ quá khứ dẫn qua hiện tại. Tiếng chuông ngân nhắc em quay trở về nhà mỗi khi mê mải rong chơi. Nhà của em bây giờ chính là mảnh vườn tâm cho em bận rộn, loay hoay chẳng lúc nào ngưng.

Cho đến lúc rời xa, em mới biết An Lộc thật nhỏ bé với diện tích 4 cây số vuông, với khoảng 20 ngàn người sinh sống trong thị trấn. Đa số là dân từ miền bắc theo đoàn phu mộ vào nam. Số còn lại gồm công chức, quân nhân từ các nơi khác đổi về. Thêm một số người, như ba mẹ, từ vùng quê mất an ninh xô dạt về đây và những người đồng bào Thượng sống rải rác trong buôn sóc quanh tỉnh lỵ. Miền đất đỏ sau cơn mưa, dẻo quánh làm đứt nhiều quai guốc tuổi học trò. Đám trẻ nhỏ sống trong thị trấn buồn, bao bọc giữa những rừng cao su ngút ngàn trở nên gần gũi nhau hơn. Lẩn trong tiếng chuông chùa và tiếng mõ gõ đều đều sớm tối của cha, em còn nghe được tiếng cầu kinh của cả gia đình hàng xóm cách nhau vài căn phố. Tiếng giục nhau sửa soạn đi lễ nhà thờ, là phần sinh hoạt gắn liền. Vào mùa hè, người anh giữa cùng đám con trai hàng xóm mãi mê với trò chơi đánh đáo, đánh trỗng, tạt lon, thả diều, bắt dế, làm nhà lợp bằng lá chuối để cắm trại, nấu cơm xới chia nhau, ... Thỉnh thoảng còn kéo nhau đi tắm ở hầm đá, ở sóc Thượng bị những cô gái Thượng đuổi chạy vì quá nghịch. Ba mẹ có vài thửa ruộng gần đồi Đồng Long để cho thuê, trả bằng lúa sau mùa thu gặt. Nhà có ruộng nhưng chưa bao giờ đặt chân lên thửa ruộng nào, trừ một lần được đứa bạn học ở ấp Hưng Chiến dẫn về nhà. Em bước xuống mặt nước lấp xấp, để đôi chân chạm vào những lá mạ non xem cảm giác ra sao. Lâu lâu mẹ đem lúa đi xay, em được đi theo tới nhà máy xay lúa gần đồi Đồng Long, kế bên thửa ruộng nhà. Nhờ vậy mà biết được lúa xay rồi, ngoài gạo còn có thêm tấm, cám, rồi trấu. Kỷ niệm còn giữ lại là những buổi trưa hè ngồi nhổ những sợi tóc chớm bạc của cha. Không dùng nhíp mà dùng hạt lúa kẹp giữa hai ngón tay. Đứa con gái hết sức chăm chú, tỉ mỉ để đừng lộn thêm sợi tóc đen nào trong hạt lúa tí teo.

Em biết hát nhiều bài hát ru em thuở đó, nhờ mẹ cùng người mợ ở sát vách. Khi cậu đi lính xa nhà, khuôn mặt đẹp mà buồn của mợ thêm u sầu hơn nữa. Người chồng trẻ hào hoa, giờ xa cách khiến từng câu hát ru con nghe ngậm ngùi thêm. Mấy chị em cô bạn láng giềng gần, coi ca hát là niềm vui bất tận. Người cha làm trưởng Chi Thông Tin, sau giờ làm việc trở về ông uống rượu say, biến gia đình thành chốn ngục tù. Người mẹ xay đậu nành nấu sữa đẩy xe ra chợ bán, chiều về cùng chung số phận với đàn con, nghe không ngừng những lời trách mắng, buộc tội vô cớ và đôi khi thêm đòn roi. Đứa con gái lớn bỏ nhà, bỏ học ra đi. Đứa em trai kế đi tìm an ủi và tình thương ở hai người anh hàng xóm cận kề. Đâu ngờ chính vì hết lòng chia sẻ, mến thương đứa trẻ có đời sống gia đình tội nghiệp, mà trong một lần chở nhau bằng Honda, tai nạn xảy ra cướp đi sinh mạng của chú bé 15 tuổi. Em thương người bạn gái có nhà chung vách, học chung trường và trên em một lớp, luôn hứng chịu thiệt thòi vì người cha luôn sống với cơn say. Hai đứa thường chia nhau những khúc mía vàng ngọt lịm buổi trưa hè. Thường cùng nhau đánh vũ cầu những khi không phải phụ mẹ nấu cơm hay giữ mấy đứa em. Những đêm trăng người lớn trải chiếu trên sân ngồi ngắm trời sao. Đám trẻ nhỏ xếp hàng chơi rồng rắn lên mây, đám lớn hơn ôm đàn hát tình ca và nhạc quê hương đã dần đi vào kỷ niệm. Thêm người anh nữa xếp bút nghiên đi vào quân ngũ. Đứa em gái nhỏ bây giờ bắt đâu biết băn khoăn về hai chữ chiến tranh. Có vài chỗ ngồi bỏ trống trong lớp học. Đám học trò xôn xao vì đứa bạn học mới nhìn thấy hôm qua đã bị phía bên kia bắt đi theo. Thỉnh thoảng những chiếc xe nhà binh về thị trấn, chở theo những người lính bơ phờ. Qua làn bụi mù để lại phía sau, thoáng hiện nét khắc khổ, phong trần trên khuôn mặt còn rất trẻ. Một đôi lần nhìn thấy bước chân xiêu đổ, ngang tàng. Người lính say chếch choáng trong lòng thị trấn nhỏ, quẩn quanh không có chỗ vui chơi.

Những buổi chiều em hay nhìn về chân trời. Rừng cao su đan rào tím thẫm che ngang tầm mắt. Xa hơn nữa vài cuộn khói bay lên từ hướng Tống Lê Chân. Nơi người chị theo trực thăng đáp xuống hai lần một tháng để phát lương cho những người lính biệt kích trấn đóng ven vùng biên giới. Những ngày bình yên cũ không còn. Người chị theo chồng về xứ lạ. Đứa em gái cùng mẹ đổ cát vào bao xếp thành hầm tránh đạn trong nhà. Ở sân sau cha cho xây thêm chiếc hầm chìm đúc bằng cốt sắt bê tông, có lổ thông qua hầm nhà người cậu kế bên. Phía trên là hồ đổ đầy cát thay vì chứa nước. Đêm bắt đầu có giấc ngủ kéo nhiều mộng mị bởi những trái đạn pháo bắn vào thị trấn. Ngày theo qua đầy bất an. Những trái mìn chôn trên đoạn đường Bình Long - Lộc Ninh làm chết biết bao người. Nay thì đường bị đắp mô, mai thì nghe tin dữ đưa về cầu Cần Lê bị sập. Trái tim những người vợ, người mẹ thời binh lửa co thắt, đớn đau. Khi nghĩ đến người chồng, người con mình đang dấn mình trên đoạn đường mà sự sống và nỗi chết không còn ranh giới. Nhà càng ngày càng quạnh vắng khi người anh thân gần nhất rời nhà đi học thật xa. Trường trung học Bình Long không có ban B cho lớp 12. Anh và nhóm bạn bắt đầu đi tứ tán. Số về Saigon học tiếp còn anh ra tận Qui Nhơn sống với người anh đang đồn trú tại đây. Khoảnh trống ngày càng rộng mãi, khi Thu Hà, đứa bạn chung lớp cũng giã từ An Lộc về Phước Long cùng chị. Kim Phai một hôm đột nhiên hỏi có bao giờ em bỏ Bình Long đi sang xứ người không? Em trả lời như thể biết rõ sự chọn lựa của mình.

Lời đối đáp của hai cô bé học trò lớp 8 như điềm báo cho bao biến động tiếp nối. Đầu tháng Tư cả thị trấn xôn xao. Đường đi cắt đứt, Lộc Ninh bị cô lập rồi tơi bời trong biển lửa. Nào ai biết chẳng bao lâu Bình Long chung số phận. Máu và nước mắt trộn nhau. Người sống và kẻ chết chia chung nơi trú ẩn. Mười bốn tuổi em nhận ra con người chỉ là sinh vật nhỏ nhoi. Cuộc sống mong manh tạm bợ, không ai giữ được hay thay thế cho ai trước đôi bờ sinh tử. Cũng đành cúi mặt bước qua bao xác chết mà đi, bỏ lại sau lưng một trời đổ nát, tan hoang. Sau chinh chiến nào ai đếm hết bao nỗi mất còn. Nào ai biết có bao nhiêu bà mẹ khóc con không trở lại sau khi bị bắt đi ở cổng Xa Cam. Phượng ở lại Bình Long theo cuộc chiến dài hơn hai tháng. Cả nhà sống cận kề những người lính và chia nhau từng ca nước, bữa ăn. Mẹ và chị em Phượng bình yên trong lúc người cha ra đi sớm trong những ngày đầu binh lửa. Người mẹ đó một đời ở lại, từ thanh xuân cho tới cuối hoàng hôn, dường như muốn sưởi ấm người ra đi trong nỗi cô đơn. Chẳng bao lâu, Kim Phai mồ côi mẹ. 15 tuổi đã học sống đời tự lập.

Người anh lớn đóng ở Qui Nhơn đã thuyên chuyển về nguyên quán Bình Long vào tháng bảy mùa hè năm đó. Trở về vùng đất hầu như không còn sự sống. Buồn, anh mở quán cà phê cho những người lính xa nhà có nơi tìm đến. Đâu ngờ giữa lòng thị trấn hoang tàn, em còn lại hai người anh trong quân đội. Anh kể có nhiều ngày hai anh em rủ nhau về ngó lại nhà xưa. Đưa tay sờ lên xác mấy chiếc xe cha để lại, thoáng niềm hy vọng một mai gia đình cùng trở lại với đoàn người hồi cư lũ lượt. Hai người ở hai bên vách nhà xưa, thi thể đã trộn chung vào lá mục. Người cậu bà con và người cha mượn rượu quên đời, mãi mãi ở lại nơi chốn cũ. Khuôn mặt mợ càng buồn hơn nữa khi gặp lại nhau trong trại tạm cư Gò Đậu. Người thiếu phụ có giọng hát ru con buồn da diết, vẫn một mình cho đến bây giờ. Những bà mẹ thuở xưa em hay dõi mắt nhìn theo, rất nhiều người trở lại ba năm sau đó, cho nỗi đau chồng chất nhiều thêm. Hai đứa em trai của Hồng Vân cùng lúc ra đi trong khi cày xới mảnh vườn, gầy dựng lại từ đầu. Ngày về thăm, Hồng Vân vẫn một mình ngược xuôi con đường Sóc Bế- Bình Long, trở thành người chủ vườn đơn độc, nhìn tuổi xuân theo mây chiều trôi lãng đãng bên đồi. Em gặp lại người mẹ yếu gầy ngồi võng đong đưa, trong căn nhà cũ mục còn sót lại, lưu dấu bao chứng tích của mùa hè năm cũ. Chuyến tàu cuộc đời dừng lại mỗi sân ga. Dù bên đó hay bên này, những bà mẹ nối tiếp một mình, kẻ trước người sau bước xuống trạm cuối cùng của đời mình. Buồn vui, hạnh phúc, khổ đau...khép lại theo đôi mắt mẹ

Ba mươi bảy năm như một giấc mơ buồn. Như trang sách cũ nằm yên lâu lâu được mở ra. Mẹ giờ ngủ say trong tiếng mưa đêm. Mưa tháng Tư chất ngất thành sầu trong nỗi nhớ, nỗi đau của kẻ tha hương. Ra đi ai cũng nghĩ ngày về, cho đến lúc mẹ không chờ đợi nỗi cũng đành xa, xa mãi. Hãy nghe với em bài hát đêm nay- đêm cuối tháng Tư. Anh sẽ hiểu vì đâu em thao thức.

"Mẹ ơi, con muốn về bên mẹ
Chăm sóc cho lành bao vết thương
Mẹ nằm bất động như cỏ cây
Nào hay con mẹ đến bên giường

"Lòng con, dao cắt thành trăm mảnh
Nhìn mẹ hao gầy như xác ve
Ruột tằm mẹ rút cho đàn con

Xác thân xé mỏng một đêm hè"

Những bà mẹ xưa lần lượt xa đời, còn ở lại hay phiêu bạt tha hương cùng với đàn con, qua một đời nhiều nước mắt, nhục nhằn. Trong em bây giờ, tất cả cùng gom lại một bà mẹ đất- Mẹ Việt Nam muôn thuở mà thôi. Vết thương cũ cách gì chăm sóc cho lành. Mẹ Việt Nam sau ba mươi mấy năm vẫn "nằm bất động như cỏ cây". Nhắm mắt lại để không nhìn thấy những đứa con ra biển, ở lại cùng đại dương sâu thẳm. Những đứa con từ núi rừng về rút ruột tằm, dẫu thân mẹ tựa xác ve, bị xé mỏng vì tham vọng của đàn con ở lại. Ba mươi bảy năm sau mùa hè cũ, Bình Long vẫn còn thoi thóp mảnh thân gầy, một phần thân thể hư hao không ai ngó đến, bận tâm. Thêm biển, thêm rừng cắt xẻ tan hoang. Những đứa con bên này bật tiếng than buồn "Lòng con dao cắt thành trăm mảnh". Những đứa con bên kia cúi mặt lặng yên, trong nỗi ám ảnh chốn lao tù vẫy gọi..

"Đời con khi vắng tình yêu mẹ
Là những sông cạn, hoa héo khô
Cuộc đời nào khác chi mùa đông
Giá băng buốt lạnh cả tâm hồn".

Thời gian qua tựa bóng câu. Những đứa con bên này lòng đã mỏi mòn, sau bao năm chia sớt áo cơm thân mẹ hiền xưa ngày càng tả tơi hơn. Những đứa con bên kia không giống một nhà. Đứa sống đời tăm tối, nhục nhằn. Đứa tự nguyện bán thân, đời không biết về đâu. Đứa tự mãn trên cao chót vót, nhìn anh em mình máu chảy lòng dửng dưng, bởi tình người không còn chỗ cho tham lam, vị kỷ.

Anh yêu dấu. Hãy nói cho em nghe. Phải đợi chờ bao lâu nữa mùa thương nhớ không còn, chúng mình cùng nhau về lại để hoa hạnh ngộ cùng yêu thương nở rộ trên phôi pha mong nhớ?

quỳnh my

Tháng giêng

2009-02-16T23:44:00.015-05:00

Những ngày tia nắng yếu tan trong khung trời mây xám rồi cũng qua. Máy sưởi trong nhà cùng tiếng người rên đều quanh tai không hẹn cùng ngừng. Tia nắng hong ấm mùa đông làm khu vườn giật mình thức dậy. Trên những cành khô chồi non len lén nhú lên. Đám cây dại chen nhau, như chờ, như đợi hồi sinh. Trong ngôi nhà có cánh cửa vườn sau nối liền vào công viên, thêm kẻ giật mình bóc tờ lịch mới. Đã ra giêng; thời gian trôi, nhanh hơn giòng nước cuốn, cuộn lòng kẻ lữ hành đoạn đường cõi tạm. Năm ngoái, đêm giao thừa nhìn mẹ trăn trở trên từng cơn đau. Đứa em băn khoăn, hỏi:

- Mình có nên gọi 991 không?
- Chắc là phải gọi rồi.

Vừa nói, chị vừa cúi xuống hỏi lại thêm, dẫu không dám tin mẹ còn nghe và hiểu được ý

- Mẹ muốn ở nhà ăn tết với chúng con, hay muốn vào bệnh viện?
- Không biết sao nữa con ơi. Mẹ đau chịu hết nổi rồi.
Giọng đứt quãng kèm theo giọt nước mắt. Niềm vui đong đầy trên những lần con cháu vây quanh không còn khích động tâm tư mẹ. Chưa đầy nửa giờ tiếng còi xe cứu thương vang trong đêm. Lũ trẻ xáo động, chúng nhìn nhân viên y tế theo nhau vào phòng bà. Đo máu. Đo tim. Đo hơi thở. Hai đứa con gái đứng cạnh bên giường lo lắng nhìn. Đứa em dặn.
- Chị đi theo xe cứu thương. Tụi em theo sau.
- Tình trạng có thể là không nguy cập. Nếu muốn đưa vào bệnh viện chúng tôi sẽ đưa đi. Không thì khi nào thấy trở nặng hơn gọi lại. À, sẽ không tính tiền cho lần đến này.

Nghe nhân viên y tế nói, hai chị em nhìn nhau hội ý thật nhanh. Hiểu là chưa nghiêm trọng đến phải đưa vào cấp cứu. Chân trái giải phẫu ở đầu gối tạm yên. Bên phải giải phẫu mùa hè năm trước trong lần bị ngã khi đứa cháu lỡ tay làm rớt ly nước cam trên sàn gạch. Lần này mẹ đau, đau dữ dội chân bên phải. Đau rũ liệt.

***
Những ngày tết qua trong nỗi lo nhưng vẫn nghe mẹ kho nồi thịt kho tàu, làm dưa giá chia cho những đứa em. Niềm vui của mẹ khi được dịp nấu ăn cho con. Một đời dài tận tụy chăm lo theo từng ý thích nhỏ, không kể con giờ đã lớn. Kể cả khi không còn sức vẫn đứng cạnh bên để hài lòng vừa ý khi thấy con nấu những món mình thường nấu, lẽ nào đã trở thành quá khứ thật sao?. Đêm trong tiếng rên, trăn trở không ngừng. Hai đứa con gái không nói cho anh chị và em biết chuyện của đêm giao thừa, nguyện cầu mẹ đừng như ngọn đèn trước gió. Nhủ thầm, hãy giữ cho đêm giao thừa của những người thân còn được bình an.

Người bác sĩ của lần giải phẫu năm rồi cho biết cần tiến hành giải phẫu thay toàn phần xương chậu. Những mạch máu đè nghẽn lại khi mẹ té thêm lần nữa chạm vào chỗ giải phẫu mùa hè năm qua. Mẹ không nhớ té khi nào. Hai đứa cháu trai chơi loanh quanh bắt gặp bà ngoại nằm trong nhà bếp để rồi nhiều ngày sau bà than đau. Kiệt sức làm tâm thần hoảng loạn, mấy đứa con gái đã nghe được lời than tội tình:
- Ước gì được chết ngay lúc này.

Quanh nợ sinh nhai cuốn hút từng ngày, người chăm sóc mẹ vẫn đến mỗi ngày, trừ cuối tuần. Nhưng cũng chỉ bầu bạn cho mẹ không cảm nỗi trơ trọi. Tám mươi sáu tuổi, mẹ vào bếp tự nấu cho mình, cho cả đứa con gái út và lũ cháu. Mỗi ngày niềm vui đến vội đi mau. Khi ba đứa con gái hôn chào, những ly cà phê đã cạn là chỉ còn lại thêm ngày dài cô quạnh. Phải đợi đến lúc mẹ sức cùng lực cạn mới đủ can đảm, đủ dứt khoát một lần phải làm gì để khoảng cuối đời mẹ được ấm lòng, thoát ra khỏi nỗi sợ lo bị bỏ rơi. Những buổi thăm sớm tối chỉ đủ khi mẹ còn vui khỏe.Lẽ nào mười đứa con không chăm sóc được mẹ. Dẫu biết thời gian còn mẹ theo ngày càng ngắn lại. Đưa mẹ vào bệnh viện lần này, mấy đứa con gái ôm bờ vai hứa hẹn. Mẹ sẽ không đơn độc nữa. Từ đây có người kề cận ngày đêm. Đứa con dâu nhỏ nhất xiết đôi tay gầy guộc, đi theo đến trước cửa phòng giải phẫu dặn dò.

- Mẹ an tâm. Lần này vẫn là ông bác sĩ mổ giỏi năm rồi. Ông nói sau khi thay xương chậu mẹ sẽ hết đau, sẽ đi đứng bình thường trở lại. Khi mẹ bình phục về nhà, tụi con sẽ mua vé cho mẹ đi du lịch với cả nhà như đã ước mơ. Lễ mừng thọ mẹ năm nay sẽ ở trên tàu, giữa biển và trời.

Nụ cười nở trên đôi môi khô nứt:
- Ừ, mẹ sẽ không sợ. Ráng khỏe nhanh để cùng đi xa một lần với con cháu trong nhà.

Ca mỗ thành công tốt đẹp dẫu mẹ đuối sức. Tâm trí trở nên hoang mang. Rời bệnh viện để qua trung tâm hồi phục, y tá và nhân viên nơi đó nhận ngay ra người bệnh cũ không hiểu được ngôn ngữ bản xứ, nhưng lúc nào sự cố gắng, nhẫn nại của bà cũng tràn đầy.
- Chào "bà ngoại". Trời ơi! Chưa qua năm! Chuyện gì vậy? Đừng nói là bà bị té thêm lần nữa.

Biết mẹ nghe không hiểu tiếng Mỹ, nhóm nhân viên đến từ nhiều xứ khác tập luyện từng động tác đi đứng, nằm ngồi đã học nói những câu tiếng Việt để nói với mẹ cho mẹ hiểu, làm theo. Thời gian hai tuần dành cho thể dục trị liệu sau giải phẫu qua nhanh, hơn dự định. Cô bé người Phi đẩy xe đưa mẹ ra sân. Trước khi đỡ lên xe cô ôm người bệnh nhân già ân cần nhắc
- Ngoại về cẩn thận nhiều. Ở đây ai cũng mừng khi gặp lại ngoại nhưng không ai muốn ngoại bị té phải trở lại thêm lần nào nữa. Cảm ơn ngoại đãi mọi người món gỏi cuốn trưa nay. Đã dạy con làm món ăn ưa thích. Sau này con tha hồ biểu diễn cho người thân và bạn bè thưởng thức.

Với mục đích giúp bệnh nhân phục hồi lại khả năng đã mất sau tai nạn hay sau giải phẫu, mẹ được hỏi thường hay làm gì khi khỏe mạnh bình thường. Câu trả lời là nấu ăn, làm vườn. Sức mẹ giờ không đủ làm vườn, chỉ còn niềm vui trong nấu ăn. Nghe nói đến nấu ăn, những món ăn VN được lao xao nhắc nhớ. Mẹ suy nghĩ một lát rồi quay sang con gái.
- Mai mình về rồi phải không?. Sáng con ráng làm gỏi cuốn đem lên cho kịp bữa ăn trưa để tỏ lòng. Họ vì mình cực nhọc nhiều trong những ngày mẹ ở đây.

Mừng quá khi nhận ra mẹ đã nhớ lại phần nào những gì quen thuộc. Nấu những món ăn bằng cả tấm lòng. Bày tỏ tình thương trong từng chăm sóc từ người thân đến người lạ. Khi nghe dặn ngày mai mọi người nhớ đừng mang theo bữa ăn trưa. Cô bé người Phi mừng rỡ:
- Nhất ngoại đó! Trong buổi thực hành làm bếp trưa mai, con sẽ ghi đề mục làm gỏi cuốn. Buổi sáng con tắm cho ngoại thêm lần nữa. Tập cho ngoại quen, biết cách sao cho an toàn khi không ai ở quanh ngoại.

Rồi cô tha thiết yêu cầu đừng làm hết gỏi cuốn ở nhà. Hãy dành lại một phần mang lên cho mẹ thực tập đôi tay cũng là dịp cho mọi người có cơ hội học luôn. Phải nhìn thấy, tự tay làm và ghi vật liệu mới mong làm được. Hai mẹ con về, mang theo những đôi mắt ấm. Nhưng trong từng đôi mắt đó, có thêm đôi mắt lạc thần buồn bã nhìn theo thay câu chào. Người đàn ông mới gặp tưởng người Hoa, mãi đến khi nhờ phiên dịch mới biết là người Việt. Nét đau khổ hiện rõ qua ánh mắt nhìn khi ông gật đầu cố gắng phát âm hai tiếng "Việt- Nam"

- Vì sao ông phải vào đây?
- Stroke.. ở sở.
- Ông làm ở đâu?
- Harris County
- Sao họ nói ông người Tàu và nhờ phiên dịch?

Giọt nước đọng quanh khóe mắt. Câu trả lời phải ráng nghe mới hiểu;

- Liệt nửa người. Phát âm khó... họ tưởng không nghe, hiểu được.

- Từ không nói được bây giờ tập nói. Ông an tâm. Chỉ là giai đoạn thôi, rồi sẽ khá hơn. Mẹ tôi lần nào sau giải phẫu cũng mất đi trí nhớ. Một thời gian sau hồi phục dần dần. Chúc ông sớm trở lại cuộc sống bình thường bên cạnh người thân.

Quay đi rồi mới trách thầm. Mấy ngày qua dường như chưa bao giờ thấy có người thân nào bên ông. Lời chúc đó biết có chạm vào nỗi riêng. Cũng đành. Không còn dịp để lắng nghe, cho ông vơi cảm giác đã bị đẩy ra bên ngoài nhịp sống.

- Mình ở đâu lâu nay vậy hả con? Bây giờ về đâu? Có xa không, có lạnh không?
- Mình từ bệnh viện về nhà gần lắm. Trời mưa nhưng không lạnh, mẹ đừng lo.

Đứa con gái trả lời, nhận ra thoáng ngậm ngùi che giấu bên trong. Mẹ giờ ngây ngô giống trẻ thơ. Không nhận biết, không thắc mắc về thay đổi trong cuộc sống đứa con bên cạnh. Căn phòng nhiều cửa kính, những khi mẹ ngủ, đứa con gái đến bên khung cửa nhìn ra. Qua khỏi sân cỏ bao quanh bệnh viện, có thể nhìn thấy bãi đậu xe quen của dẫy building phía xa. Nơi chốn đó từ đây vắng một người. Đời qua bao nhiêu lần thay đổi, vẫn chấp nhận đổi thay, như đại dương ôm trọn từng đợt sóng vào lòng. Nhưng đôi lúc vẫn có chút gì xa xót lặng thầm. Mẹ nghĩ đứa con bên cạnh là một phần dính liền không thể tách rời, nhưng dường như không nhận biết là ai. Dễ nóng nảy, giận hờn. Đôi khi nói ra ý nghĩ giống như người lạ. Lời diu dàng quen thuộc vắng thưa. Có lẽ những gì chôn sâu trong tiềm thức giờ trở mình thức dây. Mẹ không biết hiện tại mà như bị nhận chìm trong quá khứ xa xưa. Khoảng đời nhiều cơ cực, mang tình thương rộng lớn trong phận đời nhỏ nhoi tội nghiệp.

- Mai con chở mẹ về nhà cũ thăm dì.
- Quần áo có hai bộ không lành lặn, lấy đâu mặc để đi.
- Mẹ có nhiều. Thời cơ cực qua rồi. Lâu nay mẹ còn có dư để cúng chùa, giúp nhiều người khổ.
- Đừng gạt mẹ. Ngày nào đi bán về cũng thay bộ đồ lành mặc bộ rách phải chạy ra bìa rừng trốn lũ trai làng hay kéo tới tìm. Bà ngoại bệnh, chật vật bán buôn không đủ tiền đi chợ. Chưa bao giờ nấu một món ngon cho bà ngoại ăn dù bà bệnh yếu, lao tâm lao lực cho đến khi mất sớm, để lại đàn con nhỏ. Thương biết mấy cho vừa, ơn trời biển lấy chi đền trả.

***

Cứ thế, quá khứ lẫn trong hiện tại. Bà cụ ngồi im ôm hình ảnh miền quê ngoại nghèo trong lòng đứa trẻ thơ ngày đó. Chiến tranh là mất mát, đau thương, rồi luân lạc. Một đôi lần người thiếu phụ nắm tay đứa con gái nhỏ trở về thăm mộ của người thân dịp đầu năm. Những ngôi mộ xây bằng đá ong lỗ chỗ màu đen xẫm, tiêu điều giữa vùng đất mang nhiều bom đạn. Đứa nhỏ ngơ ngác nhìn cảnh ruộng đồng xác xơ. Đi như chạy theo chân người mẹ, cho kịp chuyến xe đò cuối ngày trở về quận lỵ. Giữa khoảng gò cát trắng, hay ruộng khô gốc rạ, người mẹ dừng lại trước những căn nhà tranh vách đất để thăm hỏi vài người bà con còn ở lại. Nhớ như in trong trí những đòn bánh tét cột từng đôi, treo trên cây đòn vắt ngang nhà thấp. Đứa con gái nhỏ thất vọng. Tết vẫn còn nhưng chưa bao giờ nó được bao lì xì, được quà từ những người bà con quê ngoại. Họ chỉ ân cần trao tặng những đòn bánh tét, bánh ít mà hầu như nhà nào cũng có để làm lễ cúng ông bà trong ba ngày tết.

Khi nó lớn hơn một chút hai mẹ con không còn dịp để trở về quê, chỉ còn nghe trong chuyện kể những mảnh đời đau khổ, chật vật của người xưa. Một đôi lần ngồi trên chuyến xe đò trên lộ trình Bình Long - Bình Dương, nhìn quê ngoại từ phía bên ngoài dọc theo quốc lộ 13, lòng nó u hoài. Chỉ mấy mươi cây số mà cách trở nhiều. Lối về còn đó nhưng chinh chiến cản bước chân người trở lại. Vùng đất có tên hiền hòa, được mang theo đến chốn tạm dung. Đứa em trai nhỏ gởi chút tình về quê ngoại qua hai đứa con gái mang tên thật hiền. Một lần mẹ than phiền

- Mỹ Thạnh với Bến Cát sao không nói câu tiếng Việt nào hết vậy?
Đứa em trai chống chế.
- Thì đứa mê ăn bánh ít nhân dừa. Đứa kêu được ba tiếng "trời đất ơi!". Như vậy bà nội thấy hai đứa đủ tiêu chuẩn để làm dân Bến Cát, Mỹ Thạnh chưa?

Phải gian nan lắm mới đưa mẹ thoát ra khỏi khoảnh mù sương của quá khứ. Có lúc tưởng chừng như đuối, thèm được khóc một mình, để thấu rõ mình hơn. Người anh xa nhắc:
- Gắng lên. Mẹ sẽ vượt qua. Như nơi em ở qua những ngày giông bão. Hễ mặt trời lên là bóng tối tan đi. Tin là em đủ sức vì hiểu rõ. Vì dù thế nào mẹ vẫn là mẹ và em là người luôn biết mình nhiều hạnh phúc được gần.

Người anh đồng môn từ Dallas về thăm, chợt hỏi:
- Em biết vẽ không? Hãy lặng yên nhìn mẹ mỗi ngày khi mẹ lần chuỗi hạt. Vẽ lại hình ảnh đó bằng tất cả tình thương em cho mẹ.

Người đồng hành với anh cũng tiếp lời, cùng lúc xiết nhẹ bàn tay như người chị vỗ về em
- Chị biết em lo cho mẹ. Hãy tự nhìn lại xem, em có đang bị ngoại cảnh chi phối mà không hay biết? Hãy ngồi niệm Phật thay cho mẹ, cũng là niệm cho mình. Khi em thiếu nhẫn, bất an thì không thể đem lại sự bình an cho mẹ như xưa. Chị tin em biết làm gì, cho cả hai có lại niềm an lạc dù trong cảnh ngộ nào đi nữa.

Chợt nhận ra lòng tham đắm còn nhiều. Ngoài nỗi sợ mẹ không còn trí nhớ phải chăng còn thêm nỗi buồn, niềm khát khao được hiểu và thương, trong diễm phúc được làm đứa con gần nhất, bây giờ không còn nữa. Vẫn băn khoăn nghĩ đến căn nhà vắng mặt lâu ngày, chỉ dăm ba phút đi về như khách ghé qua. Những đứa con mỗi ngày thoáng thấy mẹ một lần. Hai đường sắt song song từ dạo kết vào nhau, lạnh càng thêm lạnh khi con tàu đi mãi chưa về lại...Tình thương trở nên vị kỷ trong vòng lẩn quẩn của cho đi, nhận về. Sao không thương chỉ vì thương. Không trói buộc, không điều kiện, chấp nhận những gì mình đang có. Khi nhóm lên bếp lửa, những ngày ảm đạm tan dần. Vẫn trong căn nhà đó, mẹ bắt đầu gặp thêm nhiều người. Ý niệm xa gần, quen lạ không còn, bởi lòng quý mến chân thành nhận được từ những người ở khắp mọi miền. Bó hoa tươi, những loại trái cây thường ăn thuở bên nhà, đem tặng mẹ trong giờ nghỉ ăn trưa, chứa đựng tấm lòng tôn kính, nghĩ về đấng sinh thành. Bữa cơm chay ở quán ăn, ở trong chùa hay bữa ăn quây quần cùng nấu dọn chung với mẹ...Tình cảm đơn sơ sao nồng ấm, người mẹ tưởng như đàn con mình ở khắp muôn phương, đã cho mẹ nỗi hạnh phúc cùng sống, cùng chia sẻ nhiều hơn bao giờ hết trong thời gian rất ngắn. Một điều dễ nhận ra, khi cho và nhận tình thương không biên giới ấy, mẹ hồn nhiên quên thân yếu bệnh. Niềm vui nhân rộng. Nỗi khổ chia ra. Trong hoàng hôn sót lại, còn tia nắng ấm dịu dàng. Thời gian không thừa thải kéo dài. Người mẹ đã sẻ chia những gì mình có, cùng chung góp với con gởi tới tha nhân theo thói quen có sẵn. Trí nhớ bây giờ có đám mây che. Đôi khi gió thổi lộ mảnh trời xanh, có người băn khoăn hỏi những việc thiện xưa hay làm nay có còn không?

Dẫn mẹ đi trở lại con đường quen thuộc, gian nan hơn lần thuyết phục mẹ rời nhà xưa về với đứa em. Thân xác hao gầy, tinh thần yếu đuối. Chỉ cần một chút đổi thay là tâm trí gần như bấn loạn. Đứa con nhỏ đời rẻ qua nhánh khác, người mẹ rời xa nơi chốn vừa mới thích nghi trong nỗi hoang mang nặng trĩu buồn lo. Mấy năm làm bóng mát, lấp đầy khoảng trống quạnh hiu của một gia đình không trọn vẹn. Ngày rời xa con cháu lần này, mẹ thật sự quên mình không còn sức, chỉ buồn rầu nghĩ từ nay, không còn nấu dọn những bữa cơm cho cháu và con bằng tất cả tình thương.
- Mẹ quên rồi. Ở đâu cũng là chỗ tạm thôi. Mình đến rồi đi. Mẹ chưa đi sao lo nghĩ chuyện buồn vui.
- Mẹ giờ thấy cùng đường. Nẻo về chưa tới, đường đi không có. Mẹ sợ làm xáo trộn, sợ trở thành gánh nặng.
- Con bỏ nhà cũng lâu rồi. Mẹ về với con, những đứa trẻ có mẹ còn có thêm bà ngoại. Sẽ vui hơn khi mình đem lại niềm vui cho người khác phải không? Nỗi buồn nhẹ bớt, làm sao nặng được?

Sau câu nói gợi tình mẫu tử, người mẹ giật mình ngó sững đứa con. Thì ra nó không còn là đứa con gái ở lại sau khi những đứa em lần lượt theo chồng thuở đó.
- Ừ, thì theo con về. Đừng quên đem hết những chậu cây mẹ trồng năm ngoái.
- Con sẽ chở về. Căn nhà bỏ quên của con nhờ đón mẹ về như được hồi sinh. Mẹ sẽ thấy lại những gì quen thuộc.

Nếu được hỏi mốc thời gian nào ghi khắc đậm sâu. Câu trả lời sẽ là mùa hạ của năm 2008- Thời gian có lại mẹ trong đời như niềm mơ không dám nghĩ sẽ thành. Chợt nhận ra đúng 20 năm, kể từ mùa hè nối gót theo người. Mấy mươi năm được mẹ chăm lo từ giấc ngủ, bữa ăn. Chưa bao giờ làm ngược lại cho đến khi rời bỏ.Phải qua đoạn đời dài, mới bù đắp lại những gì chưa trọn. Hoa bắt đầu trồng ở sân trước vườn sau. Những ăn cây trái được vun gốc viền quanh, thêm nước, bón phân. Trồng nhiều ớt cho mẹ vui chờ trái chín hái đem vô để trong ngăn đông lạnh. Cuối mùa, ớt sẽ đem xay, nấu giấm làm tương ớt cho con cháu khỏi mua ớt bỏ màu không đẹp, không thơm cay mùi ớt. Phải có luôn rau quế, ngò om để khi cần ra ngắt đem vào. Giống hẹ có lá nhỏ mùi thơm ngát, được giữ gìn từ mấy mươi năm, khác với thứ hẹ to lá, không thơm bán ngoài chợ. Khi hẹ mọc cao, sẽ cắt để phần cho con dâu nhỏ. Bây giờ không còn sức ươm trồng, tưới nước mỗi ngày, Mẹ có niềm vui chống gậy bước ra vườn. Nhìn ngắm hoa trái sinh trưởng bằng sự hồn nhiên không vướng bận. Những ngày đau mỏi, buồn không màng cử động. Đứa con gái nhắc.
- Ớt chín nhiều. Quýt cũng đang chờ mẹ hái vì hôm nay ngày rằm.

Chỉ cần nghe hai chữ ngày rằm, đôi chân như thêm sức. Bước ra cây quýt ngọt, trái chín vàng ngập trên cành. Niềm vui ngắm nhìn và hái trái trên cây còn được chia cho nhiều người. Mẹ ở đâu, nơi đó rộn ràng. Đám trẻ con, người lớn được tự tay hái quýt đem về. Vài đứa trẻ lột vỏ ăn ngay khi đứng cạnh bên cây. Những cây tắc trái hình bầu dục, có người ngắt bỏ vào miệng nhai, tấm tắc khen ngọt từ ngoài vỏ ngọt vô trong ruột. Nhìn khách hớn hở vui mừng hái trái mang về, hai mẹ con cảm nghe như mình cũng được chia những niềm vui. Người chị dâu gần nhất bước ra vườn, nhìn em cười mãn nguyện
- Chị vui nhiều khi mẹ ở đây vì có thêm cơ hội gặp em luôn.

Những ngày vui dẫn tiếp ngày buồn. Đêm bão tới làm sụp đỗ một phần căn nhà vừa tu sửa. Vẫn còn mỉm cười khi báo tin chẳng được vui, vì mẹ bình thản nhìn mưa ào ạt tràn vào như trút nước. Không sợ hãi, không đòi đi nơi khác chỉ muốn ở lại cùng con chứng kiến cảnh tan hoang. Thầm nghĩ mình còn phuớc lớn. Căn phòng bị sụp không là phòng có mẹ đang nằm ngủ, không hay biết gió gào, mưa bão kéo về. Những ngày nhiều xao động lui dần. Căn nhà sửa lại như chưa hề đỗ nát. Mẹ vẫn lao đao cùng ngày nắng ngày mưa.

Thêm lần mất mát lớn khi người con dâu hiếu hạnh, bị tai nạn xe ra đi vĩnh viễn. Thân yếu, tâm nhiều ngày không an ổn. Chiếc lá xanh lìa cành làm chiếc lá vàng lao đao muốn rụng. Sẽ chẳng bao giờ quên hình ảnh và câu nói chân thành của một người anh
- Bác ơi. Xin bác cho con thay em gái, được hôn bác một lần để cảm tạ tình thương bác dành cho đứa con dâu.

Những ngày buồn nhất là những ngày quên thân bệnh. Người mẹ ngồi niệm Phật ngày đêm mong con được vãng sanh. Sau đó là quên trộn vào trong nhớ. Những bước chân ngày càng yếu, càng run nhiều. Đến chùa, thắp nhang, cúng bữa cơm chay, niệm Phật cho con, nhưng vẫn có lúc bật lên câu hỏi
- Chị N con mất rồi phải không?
- Chị ấy mất rồi mẹ ơi! Người hết lòng thương con, thương mẹ, thương lo mái ấm gia đình đã không còn. Căn phòng hai mẹ con mình ở, chị xin con để chị được lo. Chị N ra đi là niềm mất không gì đền bù nhưng mẹ vẫn còn những con dâu khác. Chị H lén mở sau cổ áo nhìn xem mẹ mặc size nào. Đã thường nấu những bữa cơm đem đến cho người anh goá vợ. Em T ít tỏ bày cũng nói ra lời.
- Cho em ôm chị bởi đâu biết ngày mai còn dịp nữa!
Tết, chị D thay mẹ gói bánh tét nhân hột điều cho hết cả nhà...Cái đã mất không sao tìm lại. Mẹ cần quý và vui với những gì đang có bây giờ. Chị N vẫn còn đó trong từng chăm sóc và tình thương mẹ nhận

Chuyến ra khơi đầu năm dương lịch với hơn 40 người trên con tàu đi sang đảo Cozumel, Mexico. Có hai bà mẹ trạc tuổi, cùng nơi sinh của Mỹ Thạnh hiền hòa, được con cháu cùng nhau mừng tuổi thọ. Ngày đi rộn rịp. Người về từ New York, từ Kentucky, từ Florida, từ Michigan. Những người anh đồng môn gọi dặn dò, nhắc nhở chu đáo chuyến đi đầu tiên có mẹ cùng đàn con cháu, bà con trên biển. Bao nhiêu đó đủ ấm áp, dẫu ngày về bất ngờ đè nặng âu lo. Làm sao biết thêm tai nạn nữa, xẩy ra khi tàu cặp đảo. Mọi người nôn nao chờ lên bờ để được đưa ra bãi biển Cozumel. Mẹ té để rồi nằm một chỗ, chờ con tàu quay trở lại đi vào bệnh viện. Hai đứa con gái nhìn nhau thầm lặng. Dẫu sao vẫn có được hai ngày. Nhìn ngắm biển lúc mặt trời mọc, lúc hoàng hôn. Cảm giác ấy chưa bao giờ có, bởi lần đầu tiên trong đời được đứng ở boong tàu giữa đại dương xanh ngát, mênh mông. Thấy mình là gió, là mây thênh thang bay lượn. Là giọt nước tan trong ngàn đợt sóng nhấp nhô. Cuộc vui ngắn ngủi và không dễ có, kể từ ngày đàn chim đủ cánh bay đi. Và mẹ bên những cơn đau ngày nối đêm, có sự chứng kiến, bế bồng của những đứa con trai bên cạnh. Những đứa con thương mẹ nhưng chưa lần chăm sóc bởi có đàn em gái vây quanh.

Đêm 30 tết năm nay, có đứa con gái lần đầu tiên cùng mẹ đón giao thừa. Chợt thoáng lên ý nghĩ. Phải chăng mình thay vào chỗ trống của chị N trong đêm giao thừa ở nơi này. Nhìn người anh một mình đến, một mình về cho nỗi nhớ không dưng cùng khắp. Đêm dìu mẹ ra xe, chợt nghe câu nói làm đứa em không hiểu đùa hay thật
- Em đừng về sau lúc nửa đêm. Cửa sẽ khóa sau khi cúng giao thừa đó!

Có những tiếng cười như pháo tết trước sân nhà.
- Hai đường sắt song song bất biến. Không cùng đến chùa đón giao thừa. Cũng không biết nếu bây giờ cho chọn lại thì con sáo ngày xưa chẳng sang sông. Chui vô lồng cũ líu lo cùng với mẹ!

Đêm trở về đem theo cơn bệnh, cho những ngày đầu năm mới qua nhanh. Cô giáo ngày xưa gọi hỏi thăm.
- Đã lâu không nghe em tâm sự, thật nhớ.
- Em xin lỗi đã để cho cô nhớ. Chim hót không ra tiếng cho nên tịnh khẩu. Em sợ gọi chúc tết mọi người sẽ hỏi. Nói khỏe thì không đúng, mà nói không, ngại...đầu năm.

Nghe tiếng cười hiền thật nhẹ
- Bệnh đâu có biết chọn ngày chọn tháng. Cho cô thăm mẹ. Mong em mau hết bệnh. Hôn mẹ dùm cô thay cho mừng tuổi đầu năm.

Qua tết từ phi trường cô gọi lại, trước khi làm chuyến du lịch sang New Zealand.
- Lần này chim hót thông rồi. Cô vừa nghe là biết em hết bệnh. Ngồi đợi chuyến bay sắp tới, nghĩ đến em trong những ngày tháng bây giờ. Thương em, thương mẹ làm sao.
- Không sao đâu cô! Đây chính là hạnh phúc của em. Không gì bằng được nhìn thấu đáo, tưởng như sờ nắm lẽ vô thường từng ngày, từng phút, từng giây hay những sát na. Mẹ vẫn lúc quên lúc nhớ. Sức mòn nhiều khi muốn buông xuôi. Em gái đôi khi tuyệt vọng, nói ngày mình mất mẹ gần kề.
- Đừng nói chi mẹ bây giờ. Cô cách xa tuổi mẹ. Học và thực hành cách sống đạo mà đôi khi cũng muốn buông xuôi khi thân xác không thuận theo tâm ý.
- Không nên như vậy cô ơi! Cô còn đi đây đó. Còn cơ hội và thời giờ tu học. Xe còn chạy cô đừng tắt máy. Để lâu bình hơi sẽ cạn, lốp xe sẽ mềm mà đường đi thì còn dài. Em không để mẹ dừng xe khi bánh còn lăn. Virginia lạnh làm đau nhức nhiều hơn. Cô hãy chọn nơi ấm áp tốt cho sức khỏe. Đừng băn khoăn vướng bận người thân. Không ai theo mình đến điểm sau cùng. Chỉ cần cô tìm thấy an vui, thuận tiện cho sinh hoạt và tu tập. Thời gian như dòng nước làm sao nắm giữ, em biết cô luôn nhớ.

Giọng nói từ hòa thoáng rộn âm vui
- Có người lắng nghe, hiểu và chia. Cô hạnh phúc biết bao. Tới giờ lên máy bay rồi. Cô chọn vùng nắng ấm để dọn về sau chuyến đi này. Tạm biệt em thương.
- Em chúc cô đi vui vẻ, bình an.
- Cám ơn em. À! cô đi, chỉ để mà đi!

Tháng giêng qua như thế nơi mặt trời bên kia mùa hạ. Xuân hạ thu đông của năm mang đầy mất trong còn. Trong nỗi buồn của niềm vui là hạnh phúc đâm chồi trên nhánh khổ đau.

Quỳnh My

nẻo về

2008-12-26T17:51:00.027-05:00

- Mẹ ơi! Ông ngoại mất rồi. Người đi kế tiếp sẽ là bà ngoại con có phải không?

- Chuyện tương lai sao biết được hở con..

Hân bùi ngùi cầm giải khăn tang, sau tang lễ con mở ra trao lại. Nghĩ tới người chị quanh năm đau yếu. Chị chấp nhận có thân, có khổ. Mỗi ngày trôi qua là mỗi ngày được sống bằng lòng kham nhẫn vô bờ. Nhẫn với chính mình, với người thân để nhận diện từng cơn đau tìm đến, lắng dịu hay trở nên dữ dội theo chu kỳ quen thuộc. Người chị thuở xưa đi đâu vẫn dắt theo đứa em gái nhỏ. Qua đoạn đời xa cách hơi lâu, gặp lại rồi xa tiếp tục. Chị ở nơi có những mùa đông bão tuyết. Hân ở chốn quanh năm nắng ấm. Một đôi lần nhận những dòng chữ bất ngờ. Những người ngỡ sẽ không bao giờ gặp, bỗng đâu gởi cho câu hỏi mà như có luôn câu trả lời trong đó.

-Có phải là Hân, em chị Yến ngày xưa? Nhìn khuôn mặt, nụ cười thật giống dù ngày đó em còn bé xíu. Dễ nhận ra vì dường như có chị trong em.

Thoáng ngạc nhiên cùng nỗi vui. Con bé ù lì xa cách mọi người, còn nhỏ đã hay buồn vơ vẩn, khác xa người chị lúc nào cũng rạng rỡ. Vậy mà nhiều người vẫn cho rằng hai chị em giống nhau. Bây giờ chắc giống nụ cười, giống luôn giọng nói. Nhưng chị hát hay trong khi Hân chỉ biết nghêu ngao hát ru em. Những bài hát ru em của hai miền nam bắc Hân thuộc nằm lòng từ những bà mẹ hàng xóm ở hai bên trái, phải căn phố nhỏ. Mấy đứa em mỗi ngày Hân vẫn bế bồng, quen được dỗ vào giấc ngủ bằng lời ru mộc mạc à ơi. Cũng nhờ nụ cười và nơi chốn chào đời Hân nhắc nhở đôi lần ở góc vườn riêng, mà tìm lại được người năm cũ ở bên này hay ở bên kia.

Buổi chiều gió heo may về. Mây xuống thấp, màu xám làm mờ khoảng không gian như có nước bao quanh. Con đường trải những viên đá nhỏ màu đen vắng lặng hơn bao giờ. Chiều xuống nhanh, hứa hẹn cơn mưa sẽ đi qua, làm chùn bước những người thường có mặt sau giờ tan sở. Không có ai đi bộ ngoài Hân. Không có những bước chân chạy làm sỏi đá trở mình. Quanh bờ hồ vắng bóng lũ chim đến vui đùa, chỉ có dáng con cò trắng in hình trên mặt nước lăn tăn lẻ loi. Hình ảnh con cò đơn độc, đứng lênh khênh khuấy động tâm tư, làm sống dậy hình ảnh mặt hồ bát ngát ở hướng đông con lộ 90. Những bông sen trắng hồng nở rộ chen chút vươn lên cạnh đám lá xanh. Nghe nói không ai trồng. Hoa sen tự mọc ở vùng ngoại ô xa khuất nên có nhiều người đến cắt đem vào chùa cúng, trong đó có chị em Hân. Cũng ở đó có lần Hân nghe lời mời gọi, nên có mặt trên con thuyền nhỏ, len lỏi giữa rừng sen tiến vào hòn đảo hẹp, là nơi trú ngụ của hằng hà sa số cò trắng. Không biết có bao nhiêu trứng cò đang chờ ngày nứt vỏ chui ra đã bị người ta gom đem về. Mùi tanh của sinh vật làm Hân kinh sợ. Thêm ánh mắt của cha như chứa nỗi thất vọng, khi biết Hân bước lên con thuyền không phải chỉ đi ngắm hoa sen. Hối tiếc và hỗ thẹn, Hân nhận ra chỉ vì chữ tham. Cũng nhờ nếm thử hương vị không như mình tưởng, đã dừng lại lòng ham muốn của biết bao người từng háo hức đi vào vùng đảo nhỏ giữa hồ, nhặt đem về hàng chục, hàng trăm trứng cò, đang hình thành sự sống ở bên trong. Nghe nói hồ xưa đã cạn khô, không còn dấu vết của ngàn búp sen vươn mình trên vùng nước đục ngầu ngày đó. Cầu mong sao lũ cò tội nghiệp được bình an ở một chốn riêng, không còn nỗi sợ hãi khi bị con người hủy diệt

Dòng tâm thức quay lui về quá khứ chợt dừng. Chiếc điện thoại nhỏ trong túi áo rung lên. Mong rằng không phải mẹ cần Hân trở vào ngay.

-Em đang ở đâu? Chị gọi phone nhà không ai bắt. Mẹ khỏe không em?

-Em mới ra công viên sau nhà để thiền hành. Mẹ đau nhức lắm, cũng như chị vậy. Nhiều đêm không ngủ rồi mất sức. Chị ra sao, có bớt chút nào không?

Nghe tiếng thở dài như cơn gió thoảng bên tai.

-Chị ráng được tới đâu, hay tới đó. Sống thêm một ngày là hạnh phúc một ngày. Nghe tiếng người thân, được cơ hội làm điều hữu ích là đẹp một ngày. Thôi chị ngừng cho em tiếp tục thiền hành. Tối chị sẽ gọi thăm trước khi mẹ ngủ. Chị mừng vì mất ngủ hoài mà em vẫn còn sức để thiền hành.

-Em đã từng "yêu cho biết sao đêm dài" mà. Vẫn bình yên đến ngày nay! Bây giờ thức đêm cũng chỉ vì thương, thì làm sao ngã gục phải không?

Tiếng cười của chị từ xa vọng lại, chấm dứt cuộc nói chuyện bắt đầu bằng tiếng thở dài. Chị lúc nào cũng hiểu em mình. Cùng đi bên mẹ trên đoạn đường có hai nỗi khổ sau cùng của một đời người, em cần nuôi dưỡng thân tâm mỗi ngày bằng những phút thiền hành. Lòng chị ngậm ngùi khi nghe kể. Một đêm Hân ngồi cạnh bên giường, ánh mắt mẹ chợt dừng lại trên đỉnh đầu con gái.

-Trời ơi sao nhanh vậy! Tóc con bạc trắng từng chùm ở trên đầu. Xích lại gần đây mẹ nhổ tóc cho con.

-Trước sau gì cũng bạc, mẹ à. Mẹ nhổ hết chắc con thành ni cô quá! Khuya lắm rồi. Chỉ cần mẹ thấu rõ, cảm thông nhưng để ra ngoài mọi thứ. Thôi trăn trở, lo âu chuyện cháu con may ra giấc ngủ đến dễ hơn. Tóc con bạc chậm hay nhanh đã có... thuốc nhuộm.

Tuy thế nhưng Hân vẫn chiều lòng mẹ, dẫu biết rằng những sợi tóc mất đi sẽ làm cho mái tóc rụng nhiều hơn mọc xác xơ thêm. Chỉ biết hạnh phúc mình đang có là mắt mẹ còn nhìn thấy được qua ánh điện nhoà của bóng đèn tròn. Mẹ còn cầm cây nhíp giữa hai ngón tay gầy. Còn để ý xót xa bởi sợ tóc con sớm theo tóc mẹ trắng như mây. Hình ảnh mẹ già tay run run nhổ tóc bạc cho đứa con từng đêm cùng thức, ngủ cạnh bên, làm chạnh lòng nguời chị không được cơ hội ở gần để chia sẻ. Lời nói đùa vui như chẳng có gì, cũng là lời nhắc mẹ gắng buông xả hết những lục dục thất tình còn nặng đeo mang bởi cháu bởi con. Từng đêm với giấc ngủ chập chờn, cạnh người mẹ đi sắp hết đọạn đường sau cuối. Vậy mà vẫn còn đó nụ cười mỗi sớm mai thức dậy bắt đầu thêm ngày mới. Hân nhắc mẹ rằng mỗi đêm ở nơi xa chị cũng đang trăn trở vì đau.

-Khi không thể nào ngủ được, mẹ đừng quên cùng lúc đó, có bao người đang thấy đêm dài. Mẹ hít vào thật sâu rồi thở từ từ ra. Ngay cơn đau này nghĩ đến nỗi đau của muôn loài, để thương hết thảy mà không còn phân biệt. Dẫu thân đau, lòng an ổn không lo nghĩ, không ghét thương, vướng bận chuyện ở hay đi. Được như vậy mẹ coi như sống trong cỏi tịnh. Hạnh phúc, an vui không tìm kiếm đâu xa. Còn hơn ngồi niệm Phật mỗi ngày, mong được vãng sanh về miền cực lạc trong khi lòng đầy phiền não. Thân xác đã như căn nhà mục, chờ ngày sụp đổ. Mẹ đừng lo chuyện sẽ về đâu. Chỉ cần hằng sống với tâm từ bi, hỷ xả thì không cần lang thang tìm Phật ở đâu xa.

Chị có lần băn khoăn hỏi:

-Chứng kiến ngày đêm nỗi khổ của sinh lão bệnh tử, thêm bao chướng ngại trong cuộc sống em có bi quan, buồn chán không?

-Em mừng, xem như phước của mình. Nói về vô thường ai cũng tin mình thấu hiểu, nhưng khi chạm đến thì không đủ bình thản, an nhiên nhận diện. Em thấy mình còn cơ hội nắm tay dẫn mẹ đi dù chỉ đoạn ngắn thôi. Đường một mình rồi ai cũng sẽ qua. Em muốn mẹ đi bằng bước chân vững chải, thong dong thay vì hoang mang sợ hãi không biết đâu là phương hướng. Còn giông bão cuộc đời, em coi như... bí kiếp để luyện công. Nghe Thầy giảng tựa như nghe tiếng ru êm thuở nằm nôi. Phải phong trần sương gió mới được dịp mang ra ứng dụng.

Chị thường an tâm khi nghĩ về Hân. Chị biết Hân không đi tìm, cũng không tránh đám đông. Thấy hạnh phúc khi góp phần chia sẻ với nhiều người nhưng không bị chốn lao xao lôi cuốn, lại rất vui những lúc một mình. Đứa em ngày chia xa mới tuổi 13, bây giờ trở thành người nhắc chị sống cho hiện tại. Từ mỗi câu Hân rỉ rả nhỏ to, chị nhìn thật rõ hành trình đi qua cỏi tạm. Nỗi đau thân xác triền miên bỗng nhẹ đi. Chị cười thoải mái thay vì buồn bã. Cũng là những trạng thái của tâm khi bất an lúc bình an. Mọi thứ vẫn đến đi khi đủ nhân duyên. Mở ra được những mắc tự mình cột mình chị an nhiên vui sống. Đã hơn 6 năm kể từ ngày cha mất, câu hỏi của con trai ngày nào chưa thể trả lời. Chị và mẹ mỗi người một phương, cùng đi những bước chậm vượt qua từng đoạn.

Hân chú tâm vào bước chân đi cho đủ năm vòng, là hai dặm rưỡi mỗi buổi thiền hành sớm, tối. Cổ chân trái hay đau lúc về đêm nhờ đi nhiều mà bớt làm khó dễ Hân hơn lúc trước.Chiều nay mới tới vòng thứ ba, vừa lúc ngang qua cổng nhà mình, Hân cảm nghe nhói chân bên phải. Cùng lúc gió lạnh từ đâu thổi về. Hân đưa hai tay ôm mặt cho bớt lạnh nhưng vẫn rùng mình khựng lại. Mới vào thu, lẽ ra nơi đây còn ấm nhiều. Hân bước tiếp, thêm lần nữa bắp chân phải đau như xoắn lại, gió thổi liên hồi làm lạnh buốt toàn thân. Lần thứ ba lập lại y như vậy. Chỉ mới qua khỏi nhà một khoảng, Hân quay gót. Phải ngừng thôi vì lạnh và đau.

Đã nửa đêm. Phòng hai mẹ con đèn vẫn sáng. Hân đặt lư hương nhỏ lên chiếc bàn mấy chị em thường ngồi uống cà phê sáng. Mẹ thắp lên một cây nhang rồi ngồi ở ghế cạnh bên, vừa lau nước mắt vừa niệm Phật. Hân cũng chùi nước mắt gọi thầm. Chị Ngân ơi, có thật chị đã ra đi? Quyển album để hình gia đình mở ra trước mặt. Hân cắt đôi tấm ảnh hai chị em mặc áo dài màu tím huế ngồi dựa lưng nhau trong tiệc cưới, để vào khung hình nhỏ. Hình chị cười rạng rỡ. Tuổi vào thu còn đẹp hương xuân. Nụ cười đó bây giờ thành hư ảo trên bàn thờ thoảng khói hương. Hân lau giòng nước mắt. Một kiếp phù du đã qua. Lâu lắm rồi Hân mới có lần khóc như đứa trẻ, vừa chùi nước mắt vừa đốt cây nhang cắm tiếp vào bình hương thế cho cây sắp tàn. Lấy cho mẹ chiếc áo ấm và đôi bao tay bằng len để tránh gió khuya. Chợt nhận ra áo mẹ, áo Hân cũng của chị mua. Căn phòng mới sửa dành cho mẹ, chị ân cần đo chiều dài tủ áo để may màn, hẹn tuần lễ tới mang lên -là ngày cả nhà ăn mừng mẹ về ở với Hân, có phòng mới làm thêm rộng rãi, khang trang. Đâu ngờ ngày đó không ai còn nghĩ tới. Trong căn phòng đó mẹ để thêm bàn thờ chị, để chị được ấm bên cạnh tình thương của mẹ và mấy đứa em. Trước khi rời nhà Hân vặn chiếc máy niệm Phật để gần khung ảnh chị. Trong đêm khuya câu niệm Phật nghe buồn. Nỗi buồn mất chị đêm nay.

Đêm trên freeway gió nhiều. Chiếc xe chở mẹ cùng hai gia đình nhỏ của Hân và em gái.chạy về hướng 59 North,

rẻ qua I-10 East về nhà anh chị. Khi xe chạy ngang qua phố, người em rễ đưa tay chỉ vào lề đường bên phải.

-Chị Ngân ra đi ở chỗ này trong tai nạn hồi chiều.

Những đôi mắt trong xe cùng hướng theo ngón tay chỉ của người em. Vẫn còn vết nám đen và mùi cháy khét vương vất qua khung cửa xe đóng kín. Mẹ bật lên tiếng than lẫn trong màn nước mắt

-Tội cho con quá con ơi! Người tốt lành sao ra đi trong đơn độc, đau thương.-Chị trả xong nghiệp lớn. Mẹ nên mừng chị từ đây nhẹ bước thảnh thơi.

Người em rễ an ủi mẹ sau lời than áo não. Mọi người lặng yên tưởng như đang có chị quẩn quanh. Mẹ niệm Phật nhanh hơn để dằn cơn xúc cảm dâng tràn. Hân nắm bàn tay gầy lạnh để truyền hơi ấm, chợt nhận ra tay mình lạnh hơn tay mẹ. Nỗi bàng hoàng lan tỏa. Có lẽ nào lúc Hân dừng ngang, bỏ dở buổi thiền hành, cũng là lúc chị ra đi trong đau khổ, cô đơn không ai biết. Chiều nay anh Hân đi làm về ngang qua phố. Tai nạn lớn làm freeway bị đóng phải chạy vòng nên về nhà muộn. Căn nhà vắng lạnh lạ kỳ. Chẳng biết tìm đâu ra người vợ vừa cùng nhau ăn chung bữa ăn trưa. Một giờ trước. Anh bảo Hân ra siêu thị tìm, may ra còn dấu chiếc xe, sau khi anh đã dò tìm khắp mọi bệnh viện trong thành phố. Đêm chỉ còn lại vài quán hàng mở cửa. Bãi đậu xe rộng thênh thang trong nỗi vắng im. Tâm trạng Hân thật mâu thuẫn lúc này. Vừa mong tìm thấy xe của chị vừa mong đừng gặp. Bây giờ Hân mới thật sự ngấm sâu, nỗi đau khổ, hoang mang, lo sợ khi người thân yêu bỗng dưng biến mất không tìm ra dấu vết.

Cánh cổng lớn mở ra để sẵn. Hai cha con người anh buồn bã, thất thần. Đứa con trai giờ trưởng thành, tỏ lòng kính thương, hiếu thảo với người mẹ kế sau bao năm làm chị gian nan. Hạnh phúc mong manh như hơi thở, chị không hưởng được dài lâu. Một đời đa đoan bỏ lại phía sau. Đêm khuya, bốn nhân viên cảnh sát tìm đến báo tin buồn, hai cha con anh ngỡ trong mơ. Giấc mơ kinh hãi làm tê liệt cảm xúc.Cả nhà dì Hân cũng có mặt đêm nay. Tất cả đều sụt sùi thương cảm vì khoảng trống chị để lại. Anh bảo Hân vào phòng chọn dùm sẵn hai bộ áo. Với Hân chỉ cần một bộ thôi, nhưng Hân vẫn lặng lẽ làm theo. Chiếc áo dài lam chị mới may để dành mặc đi chùa, chưa kịp mặc lần nào. Thêm chiếc áo nhung đen Hân gởi đi theo.

Chờ mọi người vơi cảm xúc, tất cả theo Hân vào phòng đọc sách, ngồi xuống trước bàn thờ Phật cùng nhau hộ niệm. Trước lúc giã từ người anh buồn bã dặn dò. Hân là người lo tang lễ chị dâu, giống như sáu năm về trước anh bảo Hân giúp anh lo mọi chuyện cho cha. Mọi người lũ lượt ra sân. Đứng giữa vườn khuya nghe âm thanh ngàn cánh lá xạt xào trong gió, tưởng như có chị quanh đây. Khu vườn rộng, cây trái cỏ hoa đang ngậm sương đêm, có biết rằng đôi bàn tay chăm sóc nâng niu chúng bao năm đã vĩnh viễn lìa xa. Nhìn đâu Hân cũng thấy chị bên Hân. Lúc chạy vào nhà lấy kéo, lấy túi ny lông cho Hân cắt, đựng rau và trái. Khi bảo Hân đừng vội, phải đợi chị xịt thuốc trước khi hái trái, cắt rau không cho muỗi chạm vào Hân. Chị khệ nệ bưng những chậu cây và hoa chất đầy xe, còn ân cần dặn lần sau chở tiếp nếu như em còn thích. Một đôi lần Hân trêu mẹ.

-Chị Ngân mát tay nên trồng gì cũng hoa trái xum xuê. Còn mẹ trồng cây như người hiếm muộn, mặc bao công khó vẫn lưa thưa hoa trái, chưa kể tuổi thọ của cây cũng không dài.

Khu vườn là giang san, là thú vui duy nhất của chị Ngân. Buổi sáng khi mọi người chưa thức dậy chị đã ở ngoài sân. Buổi chiều vừa đi làm về, chị miệt mài đến tối mới vào nhà. Chăm sóc, nâng niu như chăm sóc lũ con vậy mà chị ân cần, vui vẻ cho đi không kể gì công sức, tốn hao. Chiếc xe đẩy đất còn nguyên mấy bao phân nằm chênh vênh cạnh những luống hoa. Khu vườn rực rỡ trong mùa hè, lấp lánh ánh đèn ấm áp lúc sang đông chỉ còn trong kỷ niệm kể từ đây. Không biết nghĩ gì mà dạo hè rồi chị căng lều làm sinh nhật cho anh ở ngoài sân. Hân được chị kéo tay dẫn tới cây ngọc lan đang trổ những nụ hoa trắng thoảng hương trong gió. Chị cười khoe:

-Chị đem cây này về trồng chỉ vì cháu của em. Nó vẫn thắc mắc về tên Việt của mình khi nghe chị nói đó là một loài hoa rất dễ thương. Bây giờ nhìn thấy cây ngọc lan lá xanh mướt cạnh những nụ hoa trắng thơm tinh khiết, nó vui lắm khoe với bạn bè tên mẹ đặt cho.

Mùa thu, lẫn trong đám lá uá vàng theo gió lìa cành có chiếc lá còn xanh của chị Ngân. Hân mang nặng ân tình của chị, chưa làm gì để đáp lại tình thương đong đầy, nhận từ ngày kết làm người thân chung một gia đình. Để ý chăm lo cho mẹ đã đành, chị ân cần lo lắng cho Hân tỉ mỉ hơn. Trước mỗi chuyến đi xa, dù bận thế nào chị vẫn gặp Hân. Đi về miền biển hay tới thăm xứ lạnh hành trang của Hân có chị thêm vào cho đủ vì biết Hân đơn sơ, sao cũng được miễn lòng vui. Thật ra Hân không tâm sự với chị nhiều, chỉ thỉnh thoảng lắng nghe chị nói mỗi khi chị nặng buồn lo. Hân không nói về mình, chị vẫn như chiếc bóng theo sau, lặng lẽ giang tay ra bảo bọc. Sau mẹ, chị là người thứ hai âm thầm lo lắng cho Hân khi khổ, khi vui như tình mẹ cho con bất kể tháng năm. Hân lo chuẩn bị cho đưòng về của mẹ, của người chị phương xa ngày tháng mong manh, đâu ngờ chị ra đi trước. Điều làm Hân thấy nặng lòng chính là vì chưa có đủ duyên giúp chị chọn đường đi. Phòng đọc sách của chị như thư viện nhỏ. Chị say mê đọc, nghiên cứu về nhiều lãnh vực.Từ nghệ thuật trang trí, làm vườn, đồ cổ, đồ đồng đến địa lý, phong thuỷ, nấu ăn và từng căn bệnh từ tây y đến đông y. Chị từng hăm hở đổi bếp sang hướng khác, đăt bồn nước trước sân nhà và đưa cho Hân cái la bàn nhỏ xíu để xem phương hướng. Muốn dẫn chị thoát ra khoảnh tối mang tên tà kiến, Hân vẫn loay hoay bởi một chữ duyên. Lượng đường trong máu bất thường, bệnh mới phát làm chị lao đao một khoảng thời gian. Chị vừa đọc sách, đi gặp bác sĩ, cũng vừa gọi tìm Hân.

-Sao dạo này chị bệnh hoài. Có lúc ngất đi mà không hiểu nguyên do. Em có thể vô chùa mời Thầy về coi xem nhà cửa tìm nguyên nhân để giúp chị được không?

Trong nỗi lo vẫn có tiếng cười. Nhớ đến chị ai cũng nhớ nụ cười trước nhất Hân cười theo xong chậm rãi nói qua phone

-Chị Ngân à. Quý Thầy ở chùa có những khóa lễ cầu an, cầu siêu với tâm nguyện dùng nguyện lực và công năng tu tập của tăng đoàn giúp người sống an tâm, thanh thản khi mang thân bệnh. Giúp người ra đi nhẹ nhàng, hiểu thấu lối về để không lạc hướng sinh về cảnh khổ. Tuy nhiên cũng còn tùy thuộc vào phước, nghiệp của từng người. Những người tu Phật tin sâu vào nhân quả chứ không tin vào ma quái, thần linh chi phối cuộc sống hay nỗi chết của ai. Ngay đức Phật cũng không ban ân sủng hay giáng hoạ cho bất cứ người nào để hết đau bệnh mà không cần chạy chữa chỉ lo cầu nguyện.

Chị ngạc nhiên, có lẽ nghĩ Ngân sẽ sốt sắng giúp mời Thầy lúc chị nhờ. Nhân cơ hội đó Hân trao chị vài cuốn sách trong lần gặp kế.

-Chị hay tìm tòi nghiên cứu nhiều điều. Lần này em mong chị đọc mấy quyển này thử xem có giúp được gì không?

Chị vui vẻ đem sách về, lần gặp kế mang trả cho Hân

-Chị đọc rồi, thấy lòng nhẹ phần nào. Biết rõ hơn về tôn giáo mình theo tự bấy lâu nay.

Hân bảo chị giữ để lâu lâu đọc lại, chị nói liền

-Em giữ tốt hơn vì em sẽ đưa cho nhiều người đọc. Chị giữ một mình không giúp thêm ai.

Hân biết chị đi chùa cốt để mẹ vui. Hết lòng giúp đỡ, cho đi không tiếc trong phạm vi gia đình, bạn bè cùng những ai đã gặp đã quen. Hân muốn chị vượt ra vòng giới hạn, để nắm tay các chị em và mẹ đi chung. Chợt nhận ra dù quý thương Hân, vui với những gì Hân làm nhưng chị chọn đứng nhìn ở bên ngoài. Một lần thăm mẹ, đợi Hân từ thiền viện về chung với đứa em. Chị chắp tay, cung kính cúi đầu trong tiếng cười.

-A Di Đà Phật. Chào hai sư cô mới ở chùa về ạ!

Giống như khi nhìn Hân mặc áo chị mua- cũng gần mười năm nay Hân không mua gì vì chị là người mua sắm cho Hân. Chị ngắm, tươi cười lộ vẻ hài lòng y như khi Hân mặc áo lam. Có lẽ nào chị mãi là kẻ ngắm nhìn. Không trói buộc, không điều kiện như khi đem tình thương dồn hết cho Hân. Đổi lại dù thương chị tới đâu, Hân không làm được gì hơn.

Hân xin hòa thượng làm lễ quy y cho chị. Xa đời rồi chị mới có ngày này. Tuy dẫu muộn còn hơn không. Tro chị sẽ đem gởi vào chùa. Gởi cũng là gởi tạm. Không lâu nữa cả gia đình sẽ mang tro ra biển rải, trên chuyến tàu có vé dành cho chị đã mua từ trước. Hành trang của Hân lần này cũng có bàn tay chị góp vào thêm. Chị nói mình sẽ ghé chơi trên đảo, nên khi đi Hawaii về có áo tắm đẹp cho Hân. Chị vẫn bên Hân, bên mẹ và người thân cùng khắp mọi nơi Những cây của chị cho trồng sau vườn có cây lá còn xanh, có cây lá rụng xác xơ. Cây hoa sứ ủ rũ không đâm chồi khi chẳng còn chị. Cây mai tứ quý um tùm xanh mướt mọc thêm nhiều lá mới. Hân gom lá rụng làm phân. Thấy chị là lá rụng, hoa tàn cho cây còn lại thêm xanh, thêm đẹp. Mỗi ngày mẹ thắp nhang, cúng hai bữa cơm chay. Mấy đứa em sáng thức dậy sớm qua nhà thăm mẹ để có đủ giờ pha cà phê để lên bàn thờ trước khi cùng Hân tụng một thời kinh. Nụ cười chị sáng lung linh giữa khói hương trầm. Chắc bây giờ chị hiểu vì sao Hân băn khoăn khi đón nhận tình thương của người chị, mỗi lần chào nhau là một vòng tay nồng ấm quanh Hân. Đôi khi chị xoa nhẹ bờ vai, vỗ về Hân hay đứa em gái nhỏ truân chuyên

-Bất cứ khi nào em cần chị luôn ở cạnh bên em. Nhớ kiếm chị, đừng im lặng. Chị thương em lắm, biết không?

Làm sao mà Hân không biết. Trong những món quà vẫn còn tờ giấy nhỏ chị ghi kèm Hân giữ nhiều năm.Chị cho không màng nhận bằng tình thương chân thật.

Tang lễ đã xong. Chiều nay Ngân và em gái vừa mang giày vừa hỏi người chị ở xa về.

-Chị có muốn ra ngoài sau thiền hành với tụi em không?

Chị cười, lắc đầu

-Chị yếu, đi không nổi. Em rủ anh đi. Coi như có người thay.
Người anh rễ hiền lành đoán hiểu, gật đầu. Ba anh em mở cổng sau bước ra con đường trải đá bao quanh công viên hẹp. Hân nói với anh

-Tụi em đi bộ cũng là thiền hành nên tránh nói chuyện. Em đi bước ngắn vì... không đủ chiều cao, anh có thể đi nhanh. Nhỏ này thích chạy để giữ eo nhưng trong 7 tuần lễ chỉ theo em thiền hành để gởi lòng thương đến chị Ngân.

Anh gật đầu với một nụ cười, rồi đi thật chậm cùng chị em Hân trong im lặng. Một đôi lần anh xoay người lại bước lui đợi mấy đứa em. Gió thu không ngừng thổi qua mặt hồ tĩnh lặng. Bây giờ Hân có thể đi bằng bước chân thanh thản. Hôm qua về nhà anh chị chào từ giã những đứa cháu ở xa về đưa tiễn mẹ, Hân an tâm nhiều khi nghĩ về người đã ra đi. Vào thắp nhang cho chị, những cây nhang tiếp nối đêm ngày đọng lại tro tàn. Hân lau sạch tàn nhang, nghĩ cần sắp lại bàn thờ cho chị. Đứa con trai lớn lẩn quẩn bên bàn thờ mẹ, trao cho Hân chiếc ghế đứng lên. Bây giờ Hân mới thấy trên tầng cao nhất chị thờ Phật Thích Ca. tầng kế tiếp là bồ tát Di Lặc đặt cạnh bên ông địa. Hân cười, trao "ông địa" cho đứa cháu

-Con dẹp bớt dùm cô. Ông địa ngồi dưới đất chứ không ở trên này. Cô nghĩ mẹ con lúc nào cũng cười nên thích những hình tượng vui tươi, chứ không hiểu hết ý nghĩa đâu.

Nụ cười hiếm hoi chợt nhìn thấy ở đứa con trai khuôn mặt lúc nào cũng đẫm buồn.

-Vậy "ông Phật cười" này ý nghĩa ra sao vậy hở cô?-Đó là bồ tát Di Lặc- cũng là một vị Phật sẽ hạ sanh ở tương lai, và sáu đứa trẻ theo quấy phá tượng trưng cho sáu giác quan của mình- là nguyên nhân sinh ra đau khổ, cũng là cánh cửa mở ra chân hạnh phúc nếu như mình biết cách như ngài Di Lặc.

Hân giật mình khi nghe đứa cháu giải bày.

-Con theo bà ngoại ăn chay từ nhỏ nhưng không hiểu gì về đạo Phật của bà. Con mới ngừng ăn chay vì công việc cần giao tiếp luôn luôn. Mẹ mất chắc con "lên núi" lại. Lần này cần phải học thầy.

Nỗi ngạc nhiên hôm nhìn thấy ở nhà quàn tan biến trong Hân. Hôm đó sau buổi niệm chú của vị sư Tây Tạng, năm đứa con vừa riêng vừa chung ở Cali, ở Hawaii về, thêm dâu rễ người bản xứ và ngoại quốc cùng nối bước theo vị sư về chùa đảnh lễ quy y. Hân còn khám phá ra trong nhà anh chị có rất nhiều tượng Phật bằng gỗ, bằng đá và cả bằng đồng đen nữa. Chị chiêm ngưỡng đức Phật như ngắm nhìn cổ vật, mỗi vẻ khác nhau nên để khắp nơi, kể cả ngoài vườn để nhìn ngắm mỗi ngày. Hân mỉm cười nghĩ đến chữ duyên. Chị chưa biết gì về "ông Phật cười" Di Lặc nhưng đã biết về một thái tử từ bỏ gia đình, điện ngọc để tìm đường giải thoát muôn loài qua quyển sách Hân trao cho chị. Anh Hân nói mỗi lần đi hội chợ, nhìn thấy tượng Phât là chị đem về, nói để chiêm ngưỡng còn hơn vào tay người không biết giữ gìn.

Nỗi tiếc thương trong lòng mẹ nguôi ngoai, khi chứng kiến lũ con cháu một lòng trao gởi tình thương về chị. Không biết chữ Việt nhưng tất cả cùng mở trang kinh đoán chữ đọc tụng theo Hân và những đứa em ngày hai buổi cho đến khi nhuần nhuyễn. Những đứa con, đứa cháu gọi chị bằng thiếm, bằng dì ở xa đã nghỉ phép, nghỉ học về cư tang cho chị. Nghĩa cử này trong gia đình ai cũng bàng hoàng. Lần đầu tiên, đám con cháu đã làm anh Hân xúc động, phát nguyện ăn chay thất tuần theo chúng và lũ em gái trong nhà, nguyện cho chị được vãng sanh.

Thắp cho chị cây nhang, Hân thấy nụ cười trong ảnh an lạc hơn bao giờ. Không biết tự bao giờ lòng Hân cũng nhẹ tênh. Chữ duyên Hân mang nặng, trông chờ đã rớt xuống trên nẻo về của chị.

quỳnh my

anh có biết

2008-12-24T15:06:00.009-05:00

anh có biết từng ngày qua trên phố
thoáng mây bay, bay về cõi hư vô
chân ngại bước quanh gió lùa tóc rối
vẫn mình em, xuôi ngược vẫn mình em

anh có biết phố theo ngày trở lạnh
theo ngày mưa ngày nắng trộn cô liêu
hoa sen nở góc chùa sư già yếu
ấm lời kinh ngàn vạn nỗi thương yêu

anh có biết thêm người thân đi vội
trao phần em năm tháng đếm bồi hồi
tà áo cũ phai xanh màu kỷ niệm
trải con đường lên xuống cõi bình yên

Anh có biết giọt sương mềm trong lá
thương mẹ hoài trăn trở những cơn đau
hoàng hôn tắt, bình minh chào nhau lạ
mai về đâu, ta lạc dấu tìm nhau

anh có biết chút gì trong tầm với
chốn em về trăng sao ngủ bình yên
khi trời đất dìu nhau vào huyền nhiệm
là thêm lần em hiểu một mình em

quỳnh my

Mùa tựu trường

2008-09-11T18:26:00.022-04:00

Lâu lắm mới có được những bước chân của hai mẹ con loanh quanh trước sân. Chú nhỏ không những bắt đầu lớp 8 mà đã vượt cao hơn mẹ. Thêm nhúm tóc phía trước vuốt thẳng với chút gel làm cao thêm. Khuôn mặt bụ bẫm giờ thon gọn làm hai mẹ con nhìn bớt giống nhau. Chú nhỏ lộ vẻ băn khoăn.
- Con thương mẹ mà lại không muốn giống mẹ đâu!
- Không muốn giống điểm nào?
- Điểm... thấp ... nhỏ, so với người cùng tuổi.

Người mẹ, đã quen với chuyện khen chê, cười.
-Con có biết chỉ cần trái tim rộng mở, thì nhỏ hay to, cao hay thấp đều không quan trọng ...
- Mẹ không phải là con! Rất nhiều người ưa hình dáng bên ngoài. Không phải ai cũng nghĩ như mẹ hết!

Những năm trước, tựu trường là thứ Năm. Lũ trẻ vào lớp gặp thầy gặp cô rồi làm quen với sinh hoạt của năm học mới. Hai ngày đầu niên học qua nhanh trong rộn ràng mà có cuối tuần nghỉ ngơi, để chuẩn bị cho đoạn đường dài phía trước. Năm nay, không những mùa hạ qua mau mà còn thêm nhiều thay đổi. Ngày nhập học đổi thành thứ hai làm tuần bắt đầu qua thật dài. Rồi thêm đồng phục ba màu trắng đỏ xanh được đổi thành màu xanh da trời cho lớp 8. Mái tóc chú nhỏ bây giờ dựa theo sở thích. Đứa con trai lên 13 tuổi làm mẹ không còn tự ý cắt tóc cho con mà không cần phải hỏi.

Buổi vào trường ghi danh cho năm học mới, có hai đứa em con của dì đi theo. Cả ba đứa trẻ muốn thế, cho vui. Ba anh em đứng xếp hàng. Mimi cao, bên cạnh Vivian thấp với mái tóc vừa cắt ngắn ngang vai ôm khuôn mặt tròn dễ thương. Hai chị em cũng xin đi theo khi mua sắm quần áo đồng phục và giày. Buổi chiều trở nên thật đẹp. Đứa con trai nhanh nhẩu bên mẹ trong khi hai đứa em gái lăng xăng ôm quần áo, chọn giày đem đến cho thằng anh mang thử. Hình ảnh dễ thương rồi sẽ không còn nữa khi Mimi học làm thiếu nữ và chú nhỏ dù chỉ lớn hơn vài tháng đã mơ thành người lớn, như một lần chú chợt thú nhận.

Ngày đầu, như mọi năm, đương nhiên chuyến bus đón học trò tới trễ. Vài góc đường thấp thoáng dáng mẹ ra sân đứng cạnh con. Cuối tháng bình minh đến muộn mà cũng vừa vặn cho bóng tối tan đi lúc chuyến bus đầu tiên chạm chỗ ngừng. Thêm cơn mưa thỉnh thoảng ghé qua cho cỏ thêm tươi, thêm dịu dàng. Khi bắt đầu vào lớp 6 thằng anh nhất định không cho mẹ đứng cạnh bên, dẫu trong khoảnh tối mờ của ngày đến. Có lẽ vì xấu hổ, vì sợ mọi người thấy mình vẫn còn là cánh chim chưa rời mẹ. Ngược lại, đó là niềm hạnh phúc của đứa em. Chú nhỏ đôi khi choàng tay lên vai mẹ, nói ra cảm xúc trong lòng rất tự nhiên. Không nhìn quanh xem có ai đang theo dõi mình, chú thường hồn nhiên hôn mẹ trước khi chạy ra xe bus. Bỗng đâu có phần ngẩn ngơ nơi mẹ khi trước năm 13 tuổi thật lâu, mẹ chú không nghĩ tới chuyện ôm hôn bà ngoại nữa dù trong lòng đầy ắp tình thương. Có phải là tập quán đáng mến, đáng thương của Á đông. Chưa trọn tuổi thơ đã hay kềm giữ, làm mất đi nhiều những hồn nhiên khi mà tình cảm luôn giữ lại bên trong. Ngay cả lời biết ơn, lời tạ lỗi cũng không quen bày, tỏ.

Để quên nỗi đợi chờ chuyến bus chậm muộn, sau nhiều ngày tự do không gò bó bởi thời gian, chú nhỏ chuyển hướng nhìn qua phía khác:

-Mẹ ơi!
-Gì hở con?
-Mẹ có thấy con chó vừa đi ngang qua với chủ nó không? Mẹ xem nó dễ thương không?
-Ừ, nó dễ thương.

Đôi mắt chú nhỏ sáng lên trong câu tiếp theo.

-Vậy mẹ cho con nuôi con chó y như vậy khi con có nhà riêng, có được không?.
-Mẹ nghĩ, con đâu cần hỏi mẹ.
-Khi già mẹ ở với con. Con muốn mẹ thương nó như con thương nó vậy.

Người mẹ ấm lòng dù biết hiện tại và tương lai không ngoài chuỗi nhân duyên của tụ và tan. Một đôi lần nhắc lại vài câu nói lúc trẻ thơ, đứa con giờ đã lớn khẽ lắc đầu như nghe chuyện của người nào không liên hệ tới mình. Có thể rồi chuyện con nói hôm nay sẽ thành chuyện kể, ngày mai.

-Con có biết điều gì mẹ thương nhất ở con không?
-Con tưởng mẹ thì phải thương con. Đâu cần điều gì thêm vô nữa?

Không lạ gì tính của con, người mẹ dịu dàng nhìn vào đôi mắt mở to, chờ nghe câu nói tiếp theo.

-Mẹ biết chứ. Tình thương thật sự không kèm theo điều kiện. Đó là khi thương con nói là thương. Không chỉ thương người mà con còn thương loài vật quanh con.
-Chuyện đó bình thường. Sao mẹ lại quan tâm? A. Con nhớ ra rồi. Ở "xứ mẹ" nghèo nên người phải giết vật để ăn. Ăn chim, ăn chó, ăn rắn, ăn rùa, ... Con tội nghiệp cho tụi nó không ai bảo vệ. May mắn là mình đang ở đây, thú vật được chăm sóc.

Khi chiếc xe bus khuất dần ở góc đường, người mẹ cảm nhận mình cũng đang xa khuất trong lòng đứa trẻ đang dần thành người lớn, bởi chiếc xe của đứa anh cũng vừa rời khỏi sân nhà. Nghĩ đến con, cùng lúc nhận ra mùa hè năm nay có chút gì rộn rã, êm đềm, mỗi lần lái xe ngang qua ngôi nhà thờ nhỏ, có sân bóng rỗ phía sau. Đã qua một năm đại học, vẫn còn nhìn thấy lũ trẻ ngày nào cùng tụ lại chơi chung trên khoảnh sân xưa. Đôi lần người mẹ dừng xe, quay cửa kính xuống giả bộ như đón làn gió mát. Những đứa trẻ mới hôm nào nhỏ bé, ngây thơ giờ đã thành đám sinh viên ngó vững chãi, lạc quan nhưng vẫn không quên tìm về nơi chốn thường tụ lại cùng nhau lúc tuổi thơ.

Một lần, người mẹ thoáng ngạc nhiên khi đứa con trai lớn tới bên hỏi hệt như chú bé ngày xưa.

-Có bao giờ mẹ nghĩ chuyện dọn nhà không?
-Để làm gì?
-Để ở căn nhà khá hơn chẳng hạn, trong khu xóm khác. Riêng con, con thích ở đây. Chỉ cần mình cảm thấy vui là đủ. Những đứa bạn từ thời tiểu học, đến bây giờ vẫn chơi chung, kể luôn mấy đứa học xa. Tất cả tụi nó đều dành ưu tiên cho sự học. Mẹ thấy rồi phải không? Những đứa tới trường ráng học hay không rồi cũng...ra khỏi trường. Những đứa đi chơi sẽ lêu lỏng ăn chơi... tới nơi luôn, vì không dễ có cơ hội đi làm việc!
-Mẹ mừng con sắp trưởng thành.
-Đã trưởng thành. Không phải là "sắp" nữa mẹ!

Mới hôm nào, kể con nghe về câu chuyện những viên đá trong cuộc đời, người mẹ chưa kịp nói gì thêm là con đã bung ra câu nói khó nghe. Buồn!, nhưng con càng hời hợt thì mẹ càng tự nhắc mình thêm nhẫn nại bao dung để hiểu, để thương. Lời nhắc nhở, khi chất vào bình những viên đá lớn, là tượng trưng cho sự học, cho niềm tin, cùng hoài bảo cho định hướng tương lai. Trong đó còn thời gian dành cho những người thân yêu bên cuộc sống của mình. Chiếc bình đầy đá ngỡ đã đầy nhưng vẫn còn chỗ cho sỏi, cát, rồi nước thêm vào. Sỏi là sự hiểu biết.,cát là sự hơn thua, nước là buồn là giận. Những năm tháng của đời sẽ qua mau. Chiếc bình sẽ dung chứa được tất cả khi những viên đá lớn được bỏ vào trước hết. Bằng không, chỉ là nuối tiếc vì không còn chỗ nữa, rồi có bỏ vào là buồn là giận sẽ trào ra.

Câu nói ngắn "Mẹ đừng lo lắng về con", bây giờ thỉnh thoảng được nghe trong nỗi an tâm. Bước qua năm thứ hai của "vùng trời tự do" mở rộng, đứa anh lớn ngày nào dường như đã biết chọn những viên đá lớn bỏ vào bình. Giờ học tăng lên, giờ chơi giảm lại. Bạn bè giới hạn trong vòng tâm giao từ nhóm bạn tuổi thơ. Những chị và em gái cousin một thời nằm nôi, chơi đùa rồi lạ, xa dần... giờ khắn khít hơn khi biết quan tâm, dành thời giờ cho nhau để hiểu, để thân hơn dù chẳng gần nhau. Ngày nghỉ không hẳn là ngày vui chơi nữa. Lòng mẹ rộn vui khi thấy con đã biết tham gia những việc làm mang ý nghĩa của tình thưong

Đứa trẻ thoáng đăm chiêu, rồi chậm rãi hỏi bằng ngôn ngữ mẹ thường dùng.

-Mẹ biết là con có những viên đá lớn phải không?

Người mẹ cười.

-Con có, nhưng chưa đủ.
-Con bằng lòng theo chị em của Mimi học trường Việt ngữ HV. Như vậy đủ chưa?
-Hai chuyện khác nhau mà!

Đôi vai người mẹ cảm nhận có bàn tay mềm mại đang xiết nhẹ

-Học để hòan thành mơ ước. Còn học thêm để hiểu mẹ hơn. Năm nay con đi hai trường, vậy còn chưa đủ hay sao?

Rồi chú nhỏ nói cho mẹ nghe số điểm đầu tiên của vài môn học trong tuần lễ thứ hai. Tuy không cao nhưng sẽ không dừng lại như năm ngoái nữa. Học tiếng Việt chú không lo, vì luôn có mẹ cạnh bên. Chú choàng tay lên vai mẹ. Hai mẹ con bước nhẹ như sợ làm đau những cọng cỏ dưới bàn chân. Khu vườn sau bây giờ trông êm ả, tươi vui. Có thêm hoa và trái xua tan màu ảm đạm qua nhiều năm tháng. Cây quýt ngày trồng xuống, đứa con trai đầu lẩn quần không rời. Cũng chính đứa trẻ đã góp bàn tay nhỏ xíu cùng mẹ ươn những hột nhãn- là một trong rất ít trái cây mà chú bé biết ăn. Cây quýt qua nhiều năm không thấy cao nhiều, nhưng cho trái ngọt chín vàng khi mùa thu tới. Cây nhãn vượt xa qua khỏi mái hiên nhà, trái lưa thưa theo nỗi thờ ơ của đứa trẻ ngày xưa. Thằng bé dường như quên hẳn thứ trái cây ưa thích và nó đã một thời theo nhìn say sưa mẹ tưới nước, bón phân. Bây giờ nhãn chín, quýt mọng vàng, đứa em ra đời muộn thay anh thưởng thức. Người mẹ chẳng mấy ngạc nhiên về sự đổi thay của các con. Cũng như những câu đối thoại bây giờ, bắt đầu pha trộn giữa "bên đây", "bên đó" ít hơn.

-Có phải mẹ nói những viên đá lớn cũng tưọng trưng cho tình người, tình thương không phân biệt. Vì sao?
-Khi có được tình thương và hiểu biết, cảm thông con sẽ sống vui vẻ cùng an ổn với mọi người, mọi hoàn cảnh trong đời. Những người gần con cũng được an vui. Nếu để lòng vị kỷ, hơn thua, giận ghét chiếm ngự- như cho nước và cát vào đầy, thì không còn chỗ cho những gì tốt đẹp.

Những bước chân chậm lại rồi dừng. Người mẹ đưa tay vuốt nhẹ lên khuôn mặt còn đọng ngây thơ, hỏi.

-Con hiểu, phải không?
-Dạ! Con "lớn" hơn mẹ làm sao không hiểu được!
-Cao hơn, không phải lớn hơn.
-Mẹ không đi học nữa sao có nhiều thầy, nhiều bạn?
-Mẹ học mỗi ngày những điều tốt đẹp từ thầy, cô, bạn hữu, anh em. Những người giao tiếp quanh đời không kể xa gần.

Chú nhỏ ngưng câu hỏi. Năm học mới bắt đầu với xôn xao. Bỗng dưng thấy mình lớn hẳn, bớt lăng xăng nghịch ngợm có lẽ vì gần mẹ nhiều hơn hồi trước. Hai mẹ con tiếp tục sánh vai nhau. Vẫn còn nhiều câu hỏi để dành. Bây giờ chú chỉ muốn tận hưởng những gì đang có nơi đây, cùng mẹ.

quỳnh my

Mây hạ về đâu

2008-07-25T12:32:00.017-04:00

Anh thường hỏi mây hạ về đâu? Từ điểm bắt đầu trên hiện tại, em tập đi không ngoảnh lại phía sau. Sáng nay dưới tàng cây phượng rộng theo tháng năm mầu kỷ niệm, em muốn kể. Kể thật nhiều cho anh nghe về mùa hạ ở đây.

Từng cơn mưa đến rồi vội đi không kịp ướt đất khô. Đám mây trắng từ phương nào bay trở lại, không kịp che mặt trời gay gắt. Có nguời mẹ ngày càng ngại ngần nắng hạ. Ngại ngần quanh nóng và mưa chen nhau lúc ra ngoài để khi trở về khốn khổ xác thân. Tuần một lần vào lúc nắng chưa lên, em lái xe qua con đường nối liền từng ngôi nhà của những đứa con gái tới người cha an nghỉ giữa cỏ hoa. Mùa hè, vắng đám học trò làm đường quen bớt chộn rộn, ngược xuôi. Người từ chốn khác ghé qua bớt phần nào than thở. Nắng chói, lòa đôi mắt. Mưa tạt, buổi trưa dài. Từng giòng xe tiếp nhau vút qua, làm chùng bước người phương xa ghé lại. Dẫu tính cố hữu là chậm rãi, cạnh nhịp sống trôi nhanh. Nhưng rồi em cũng phải vượt qua, như đã từng vượt qua những vui buồn xâu tiếp vào nhau.

Bàn tay run trên đôi chân không vững, không điểm tựa nào ngoài khoảnh trống chung quanh. Không biết tự bao giờ, mẹ không còn tự tay thắp nhang. Em quỳ trên đám cỏ xanh trộn lẫn nhiều cỏ úa tiêu điều vì nắng nóng. Tay cầm bật lửa, tay kia đưa lên che gió, cuối cùng rồi cũng đốt được. Mẹ cắm những nén nhang em trao vào chiếc lư hương bạc màu. Em lạy trong câu khấn của mẹ quanh tiếng hót lũ chim chuyền cành. Từ sau lần giải phẫu, mẹ buồn bởi không thể nào quỳ lạy cùng con. Khi mẹ ngồi lên bệ đá, em thấy nhiều sợi tóc mới mọc, lấp lánh như tơ trời qua đốm nắng dọi trên đỉnh đầu của mẹ. Sáng nay em chợt thấy trong gương. Tóc em và tóc mẹ giờ đang có trong nhau, anh có biết? Mẹ từng là em ngày trước rồi em sẽ là mẹ ngày sau. Chuỗi vòng tròn không thấy điểm tận cùng, lúc nào cũng trăn trở trong em năm tháng trở lại đây. Trong nỗi biết mà sao còn trăn trở. Tự dưng em muốn hỏi, anh có hạnh phúc không khi bám những vòng quay?.

Bên phần mộ, mẹ ngồi giữa từng vòng khói tỏa hương tan loãng hư không. Trong phút chốc em mơ thành mây trắng, nương cánh gió bay xa. Mùi nhang khói quyện đầy trong khoảnh khắc. Hơi hương dẫu ngạt ngào, còn lại gì đâu! Mẹ biết thế nên an ổn, bình thường với những cây nhang thật ngắn, không khói, không hương thắp ở nhà.

Rất ít khi nhớ mà đem theo cuộn ống nước nối vào, em hứng nước với chiếc xô bằng nhựa mẹ để sẵn trong xe. Lòng mẹ lúc nào cũng lo cho người, còn thêm nặng lòng lo cho cỏ, cho hoa. Hai cây trúc đào trồng mùa hạ trước, cây này lớn cao trổ nhiều hoa, cây kia èo uột. Mẹ băn khoăn xa xót nhìn cây tựa lũ con. Đứa còi cọc, cạnh đứa mượt mà tươi thắm. Em vừa tưới nước vừa nhìn những cánh hoa tàn, gió thổi úp mặt lên trên những cọng cỏ khô ngày hạ. Cỏ và hoa giờ là một. Cỏ úa, hoa tàn. Người cha về cùng đất trộn lẫn trong hoa và cỏ. Xấu đẹp hay héo úa, thua hơn một đời chỉ còn lại nơi đây cát bụi.

Ta thấy hoa có rác
Ta thấy rác có hoa
Ta thấy người và ta
Vòng nhân duyên bất tận

Ta thấy đời lẩn quẩn
Ra vào cửa tử sanh
Ngày trôi qua mong manh
Hoa tàn lại thành rác

Ta rời xa bến giác
Ta ngụp lặn biển mê
Câu kinh dài lê thê
Ta niệm hoài không thuộc

Ta đi không thắp đuốc
Mò tìm vết chân như
Chỉ thấy bóng phù hư
Từ tâm ta vọng khởi...

(Diêu Linh)

Em thầm nghĩ, sẽ đọc cho mẹ nghe bài thơ này trước khi mẹ đi nghỉ đêm nay, bất chợt nghe những câu nói thốt ra trong khoảnh vắng.

- Nắng từ bên này dọi xuống, không có bóng những cây sồi làm dịu bớt phần nào như phía bên kia, nên cho dù được chăm sóc nâng niu cây vẫn không tuơi tốt. Đời người cũng không qua khỏi chuỗi nhân duyên huống chi sự sống của cây.

Như người làm vườn cần mẫn, chọn giống quý, bằng không cũng là những hạt tốt lành trước khi gieo xuống. Đất được chọn là thức ăn nhiều dinh dưỡng, nước diụ dàng thấm đẫm từng ngày, như giòng sữa mẹ dành cho con bé bỏng. Rồi quan sát, nâng niu không chạm dù rất khẽ, những mầm non từ sự sống hình thành. Dành sẵn cho cây nơi chốn rộng hơn, tiếp tục chăm bón, bảo vệ cho đến ngày đơm hoa kết trái. Hiền Hòa nói với em người làm vườn có điểm giống người tu. Chọn nhân trước thay vì lo quả xấu. Chăm sóc, giữ gìn đúng cách là nhân duyên tạo kết quả về sau.

Lẽ ra em an lòng về mẹ, nhưng đôi mắt mẹ trong khi nói vẫn xa xăm. Đã bao nhiêu ngày qua đi như thế ở đây. Em bỏ tất cả để trở thành chiếc bóng bên mẹ. Hay ngược lại- mẹ theo em lặng lẽ hơn bao giờ. Hai mẹ con thường im lặng, chỉ đối thoại khi cần như cùng giữ cho nhau khoảng sâu lắng bên trong. Nếu anh hỏi có buồn không? Câu trả lời của em sẽ là không. Em đã tìm, đã thấy và có niềm vui của người biết sống một mình. Cảm nhận đó dường như không phải từ khi em bước vào chùa, mà chính là khi em quay lại con đường bỏ dở từ lâu. Khác chăng, thuở đó trong đôi mắt thế gian em "già khi trẻ". Bây giờ, niềm an vui bên hoán đổi không hay tạo nụ cười an lạc, dù thời gian qua vội trên nhiều xáo động.

Em vẫn thường nghe nói mẹ là người hạnh phúc.Thật ra người hạnh phúc bây giờ em biết, là em. Được đi theo đoạn cuối gập ghềnh, bên chiếc xe già cỗi đang cố sức leo lên con dốc, em học cùng chia sẻ được nhiều. Càng thương mẹ càng nhìn thấy vòng quẩn quanh dài vô tận. Bốn lần giải phẫu trên một phần thân thể, luợng thuốc mê càng về sau tác dụng càng cao. Mẹ sống giữa quá khứ lẫn vào trong hiện tại. Có lẽ cuộn băng đời thu mãi đã đầy, giờ đến lúc chậm quay trở lại. Thương làm sao đôi lần hốt hoảng, mẹ hỏi em:

-Ông ngoại giờ nơi đâu, đã mất hay còn? Rồi ông sống ra sao? Dì con nữa, ra sao? Mẹ có gởi tiền nuôi họ hay không? Rồi mẹ có cúng dường, có lo cho trẻ mồ côi, hay quên tất cả những việc từng làm?

Em thật mừng bảo mẹ an tâm. Mẹ quên, em nhắc, không để gián đoạn, vì thời gian bây giờ còn lại không nhiều. Một lần, mẹ trả lời điện thoại.

-Dạ thưa Thầy con khỏe. Ăn ngon, ngủ yên vì mỗi đêm có con gái nằm bên. Nó thức dậy đấm bóp khi nghe trăn trở. Mà bây giờ mổ xong tự nhiên không còn đau nhức. Con gái vẫn thay nhau trông chừng giấc ngủ cho con.

-Dạ hết lo buồn, vì có nghĩ, có lo cũng không được như mình muốn. À! Con quên không niệm Phật. Không còn nấu ăn, cũng không nhớ những ngày ăn chay giống trước đây.

Mẹ hồn nhiên như cỏ như cây, lay động theo nhân duyên có mặt. Tập thể dục và niệm Phật, mẹ làm khi được nhắc mỗi ngày, cả hai việc cùng thực hành trong vô thức. Đầu mùa hạ, hai mẹ con sửa soạn đi chơi xa. Vùng biển bờ cát trắng, nước trong xanh gợi nhớ biển Nha Trang bên nhà. Người bà con ở Tampa nhiều lần mời gọi, không ngại ngùng bày tỏ tình thương. Mẹ nhìn em miễn cưỡng, thoáng vẽ bất an trong câu hỏi sẽ ở đó bao lâu?

-Một tuần qua nhanh lắm mẹ ơi!
-Sao không hỏi ý. Mẹ nghĩ hai ngày thôi là đủ.

Em cười, nhắc lại. Mẹ không nhớ lời than bị giam trong bốn bức tường ngày này qua ngày khác. Con một đàn nhưng lúc cần không đứa nào cạnh bên. Té gẫy xương hai lần cũng vì đơn độc một mình. Một chuyến nghỉ mát cùng con nơi miền biển nhiều năm không dám nghĩ. Chỉ hết lòng nghĩ lo cho lũ con hụt hơi kiếm sống. Bây giờ em biết quý từng ngày, khi thấy mẹ tự mình thở được, rời xe lăn và cả walker, chỉ còn lại bên mình cây gậy nhỏ. Em muốn mẹ đi những bước thảnh thơi, đến nơi chưa đến như rong chơi cỏi tạm. Mẹ chắc chưa quên những lúc oằn mình vì cơn đau ngày nối ngày đêm nối đêm, thèm được thở khí trời, được đi trên chính đôi chân. Phải qua bao ngày gian khổ, khó khăn trong luyện tập, mẹ mới có sinh hoạt tạm bình thường trở lại, làm sao không quý an vui hiện tại. Thêm người anh thương mẹ nhất đời, âm thầm lo cho mẹ, cho em.

Cây cầu dài bắt qua con sông. Gió và nắng, cát và biển. Những cây phượng đỏ nở rợp trời quanh cây trái quê nhà nhìn thấy ở Tampa. Em ngắm nhìn thỏa thích mỗi ngày. Nỗi lo ngại sức khỏe mẹ không chịu nổi đã phai dần. Mẹ vui nhiều trong căn nhà ở ngoại ô, với ao nước, vườn cây và nhiều thứ rau giống như hồi ở VN. Phòng dành cho hai mẹ con có cửa sổ nhìn ra đường, nhiều bóng cây che mát khoảnh sân. Nơi chiếc bàn bên khung cửa em ngồi đọc những lá thư không phong bì, ngỡ như em chẳng đi xa. Mẹ ngủ và thức theo giờ quen thuộc. Em mừng hơn, bởi không cần nhắc mẹ vẫn nhớ mang theo xâu chuỗi, ngồi bên giường niệm Phật. Buổi trưa ở đây chỉ cần thêm bản hòa ca của lũ ve, là em được sống trọn vẹn những mùa hè đã mất. Khác chăng ngày xưa em chưa biết nghe hoặc nhìn. Chưa biết hưởng hạnh phúc trong hiện tại. Buổi trưa ở đây êm đềm quá. Em lắng nghe hai bà mẹ già ngồi nhìn cây lá sau vuờn, kể chuyện ngày xưa. Mẹ nói với nguời cô bà con bằng tuổi mẹ, trên đường đời có duyên gặp nhau hoài.

-Hồi đó, mỗi lần cô từ Saigon về đi ngang nhà, tôi phải chạy ra bìa rừng lánh mặt. Quần áo chỉ có một bộ lành lặn mặc đi bán mỗi ngày. Về nhà, không dám gặp ai. Nhớ, muốn gặp cô nhưng lại quá tủi thân. Buồn khổ nhất là đám trai làng hay kéo tới nhà. Người tôi càng muốn tránh là người có lời hứa hôn giữa cha mẹ đôi bên.
-Vì sao phải tránh?
-Vì họ giàu, lại học ở Saigon. Người đó theo tôi nhắc lời giao ước nhưng tôi chối bỏ. Họ buồn đi biệt không về. Sau này ông ấy xin Cha tụi nhỏ đem con trai lớn của tôi về Saigon đi học mấy năm. Người mang nặng ân tình đó đã ra đi sớm. Nghĩ ra, tôi vẫn có duyên để gặp lại người ta, gặp lại cô và được cả hai người cùng giúp những khi hoạn nạn.

Em ngước nhìn khuôn mặt người cô của mẹ. Năm tháng dù để lại nhiều dấu vết của thời gian, vẫn còn đọng lại nét đẹp mặn mà của thời xuân sắc.

-Bây giờ mình còn được gặp nhau là quý, là vui rồi. Hồi đó tôi sướng nhưng bây giờ tôi khổ.

Mẹ ngạc nhiên:

- Là nỗi khổ gì, cô nói được không?

Người cô già đôi mắt trở nên buồn. Em thấy có ngấn nước đọng hai bên khóe:

-Con một bầy. Đứa yên ổn, đứa long đong. Đứa có gia đình, đứa đơn lẻ. Làm sao tôi an tâm vui sống tuổi già như nó muốn.

Mẹ nghĩ ngợi, đắn đo rồi chậm rãi trong từng câu nói.

-Mỗi đứa đều có cuộc đời riêng. Không mẹ cha nào lột da sống đời với con. Bây giờ cô chỉ cần sống an vui. Để ý, chăm sóc sức khỏe của mình cũng là thương con, thương cháu. Mình có buồn lo thì đời tụi nó cũng đâu thay đổi. Biết đâu nó không nợ nần ai nên được cuộc sống một mình. Hơn nữa cả đàn con đứa nào cũng hiền thiện, nên người. Tôi nhìn cô được con trai lo từ ly nước, từ bữa ăn. Đưa cô đi khắp chốn từ sau khi đoàn tụ, cảm thấy lòng vui vì phước báu của cô.

Đám sương mờ che ngang mẹ đã tan. Em bước tới bên hai người mẹ, bóp nhẹ đôi vai gầy của bà mẹ thương con quên sức yếu, vòng tay rã rời không sao ôm trọn đời con.

-Những lần bà qua thăm mẹ, con thấy bà cười hoài, nên hay nhắc mẹ về nụ cười an lạc đó. Đâu ngờ trong héo ngoài tươi! Nhìn cậu qua tuổi 60 còn nắm tay dắt mẹ đi, ngồi chẻ từng lóng mía lau nấu nước, hái trái trong vườn xay sinh tố cho mẹ uống. Để ý từng giấc ngủ, bữa ăn....Phước đó không mấy người có được. Mẹ con từng gần nỗi chết nên biết quý những gì mình đang có. Đi thăm bà cũng đem Phật đi theo. Mẹ không lo lắng buồn phiền nhiều giống như bà.

Bà chớp mắt nhìn em, kèm nụ cười hóm hĩnh

-Bà nghe câu niệm Phật vẳng ra mỗi buổi sáng chứ sao không? Còn biết có đứa làm tỳ nữ theo phò thái hậu, hay cười vì biết mình có phước nhiều. Con đừng lười biếng, nằm nghe niệm Phật mãi quên phận sự coi chừng mất việc!

Những ngày nơi xứ biển qua nhanh. Mẹ đi trong nắng gió mỗi ngày mà như không biết mệt. Cảm động nhất vẫn là được đưa đến viếng những ngôi chùa và thiền viện chung quanh.

-Đây là những thiền viện và chùa mà con chở cả nhà tới cầu nguyện cho dì trong kỳ giải phẫu vừa rồi. Sợ sức dì không chịu nỗi con chỉ biết cầu xin chư Phật, chư Bồ Tát từ bi gia hộ, bên cạnh những việc lành hồi hướng đến dì.

Mẹ cảm động qua từng lời nói. Cậu quý thương người chị bà con bằng tuổi mẹ mình nên gọi bằng dì, xưng con từ lần gặp đầu tiên. Em không ngạc nhiên về sự chân thành, mộc mạc dễ thương của những người miền nam, vùng quê ngoại. Bằng tuổi mẹ được xem như mẹ, không phân chia vai thứ họ hàng. Ngày mẹ từ bệnh viện về nhà, cậu gởi tặng món quà kèm theo mấy giòng thư. "Đây là những hột ngũ cốc khô có tác dụng giảm đau nhức và thư giãn. Con bỏ trong túi vải này may lại. Dì bảo các em heat nóng rồi để lên trên những chỗ đau. Con mong dì mau hết bệnh để lâu lâu con đưa má qua thăm. Những hột khô này của đứa em vợ từ Canada gởi. Ai cũng thương dì. Dì ráng khỏe con mừng".

Ngày nhỏ, em thường hay nghe anh chị nhắc tên người cậu bà con. Cậu ở Saigon, là thần tượng của đám con trai miền tỉnh nhỏ. Người phong trần ngang dọc một thời, mãi đến mấy mươi năm sau em mới gặp ở đây. Cậu luôn là người có chỗ đứng đẹp trong lòng của mọi người. Giản dị, chân thành thêm lạc quan, vui sống. Sau lần lái máy bay bị rớt bên này. Sống sót, lành lặn trở về cậu hiểu thêm ra hạnh phúc đích thực quanh cuộc sống là những gì hiện có. Nỗi e ngại vì khoảng cách không gần của mẹ hết dần, sau một ngày đêm trong căn nhà ấm áp tình thương. Em thong dong đi bên cạnh, mẹ ngồi trên wheelchair để cậu đẩy khắp mọi nơi. Mấy đứa em gọi thăm từng buổi sáng, buổi chiều. Nghe như có nỗi băn khoăn trong câu nói rộn vui.

-Mẹ ở Houston hơn 25 năm mà không dễ dãi với đất nhà. Cứ ra nắng là về bệnh nhưng lại vui trong nắng phương xa. Phần chị, nói cho em nghe biển Florida có ấm, có trong? Cát có trắng và chị có thấy con dã tràng nào đang se cát? Không chừng nó chính là em. Làm hòai, mỏi mệt nhiều vẫn ở điểm khởi hành. Em ganh với hạnh phúc chị đang hưởng. Lo cho con xong, biết mẹ có còn để em được đi xa một lần với mẹ trong đời.

Mặt trời lặn, cơn nóng giảm dần theo chiều dẫn vào đêm. Em được hỏi và gật đầu khi nghe hai tiếng "biển đêm". Vầng trăng 14 dịu dàng tỏa sáng. Mọi người ngồi lại phía trên ngắm trời sao, Em rảo bước đi về bờ cát trắng. Trong khoảng tối mờ nghe biển thì thầm. Bài hát ngỡ quên lâu chợt sống lại đêm nay. "Nha Trang ngày về, mình tôi trên bãi khuya..." Chỉ tới đó rồi khựng lại. Tâm thức bây giờ không dẫn dắt em đi xa quá những gì trong tầm mắt. Không "bâng khuâng lòng tôi khóc, như oan hồn trách móc, ...". Nơi bờ biển đêm, xưa em đã khóc. Khóc vì không chấp nhận mọi điều tuần tự đổi thay. Em nghĩ "tình yêu bất diệt". Em khóc khi nghe lời nói thì thầm như tiếng gió vỗ về. Ngày sẽ qua, đời sẽ khác. Những gì thuộc về hôm nay không phải của ngày mai. Khi biết sống, bằng lòng hiện tại, mình sẽ thấy niềm vui. Những con sóng bạc đầu xô tràn bờ, nước ấm mơn man hai bàn chân trên cát. Em muốn thì thầm cùng biển đêm nay. Mình là con nước xuôi giòng trôi ra biển. Đã gặp nhau, sẽ gặp nhau và có trong nhau. Lòng mở rộng thênh thang cùng với biển. Em thấy đất nối trời, nước nối trăng qua những cầu mây. Cậu đi lần về mé biển, hỏi em đã hài lòng chưa khi có đủ trăng sao cùng trời biển quanh em. Và từ điểm này, em cứ bước thẳng về phía trước sẽ gặp vịnh Mexico thuộc về nơi chốn của em.

Hành lý lúc đi gọn, nhẹ, ngày về bỗng chợt kềnh càng. Hai thùng trái vải hái từ cây trồng ở vườn nhà, là niềm vui cho em và mẹ. Nỗi vui không đến từ trái ngọt mà đến từ hai buổi chiều cậu dẫn mẹ và em sang căn nhà cũ. Cậu muốn mẹ có dịp ngắm hai cây vải trái chín đỏ trên cành. Muốn mẹ ngồi dưới gốc cây, bẻ bớt những nhánh lá từ chùm vải màu đỏ rực vừa chuyền trên cây xuống. Kèm theo là bẹ chuối sứ chín vàng, thêm bó lá giang mẹ mong có đã lâu, để nấu nồi canh chua như mấy mươi năm trước nơi quê nhà của mẹ.

Chiều phi trường Tampa nắng. Trong mẹ, trong em cảm nghe như nắng ấm hơn. Em ôm từ giã những người mang tấm lòng thành. Dặn dò người mẹ quẳng gánh lo, vui sống cùng con. Cậu hỏi xin nhân viên phi trường để đi qua cổng an ninh, đẩy mẹ vào tận nơi xếp hàng chờ máy bay cất cánh. Một tuần lễ nghỉ làm đưa mẹ đi quanh như chưa đủ, cậu nắm tay dặn dò

- Mùa nhãn năm sau dì qua hái trái với con. Chắc đất nơi đây hợp nên dì vui và khỏe. Hay dì về ở luôn đây để con chăm sóc hai bà mẹ cho có bạn.

Máy bay rời phi đạo. Phía dưới còn nhìn thấy cây cầu băng ngang vùng nước nối sông cùng biển. Ngang trời, từng đám mây cuộn lại như tấm lụa dài, bay lơ lửng giữa không gian màu xanh biếc.

Thôi anh đừng hỏi, chiều nay mây hạ về đâu. Mây vẫn trôi, trôi trên buộc ràng của tin yêu, của tấm lòng mang theo, bên ngày tháng xứ người. Riêng em đã hết hỏi thầm. Mai anh về đâu? Mai này em sẽ về đâu?

Quỳnh My

Định hướng tương lai với thế hệ tăng sĩ trẻ ngày nay

2008-05-12T15:53:00.076-04:00

Kính bạch quý Ôn, Kính thưa quý Thầy, đại chúng cùng quý Phật tử hiện diện,

Hôm nay chúng tôi được quý ôn, quý thầy trên cho phép và tạo điều kiện cho chúng tôi gặp gỡ đại chúng và quý Phật tử có nhân duyên. Trong hai năm qua, từ các buổi học về Câu xá, học Luật, các thầy, các chú đã có nghe tiếng nói của tôi rồi, nhưng nay mình mới có dịp để nói chuyện với nhau. Đây không phải là lớp học mà là buổi nói chuyện. Chuyện đời có, chuyện đạo có. Tuy rằng mình nói chuyện đạo, nhưng bây gìờ mình không thể tách đạo ra khỏi đời.

Chuyện thì nhiều lắm, đây mình chỉ nói vài chuyện để hiểu thôi. Với lại, quan trọng hơn, để cho chúng ta quen. Sau này khi nghe tôi ở trong đó giảng ra, mấy thầy, chú tưởng tượng như tôi đang ngồi đây cho nó dễ. Phần tôi, khi giảng ở trong đó tôi cũng tưởng tượng được trước mặt tôi như thế nào. Trước nay ngồi ở trong đó mà giảng, tôi chỉ thấy có vách tường không hà! (tiếng cười rộ...). Thành ra nhiều khi không biết nói như thế nào. Không biết được các thầy, chú có hiểu không và hiểu tới mức nào? Đúng là nhắm mắt mà nói. Bây giờ mấy thầy nghe, được mờ mắt mà nhìn, còn tôi mở mắt mà nói!

Ngoài ra, hôm nay còn có thêm một số Phật tử tham dự để nghe- gọi là kết duyên nhưng cũng xin quý vị thông cảm, vì hôm nay chắc tôi nói chuyện với mấy thầy ở đây nhiều hơn, và có nhiều vấn đề có thể không liên can tới quý vị. Vả lại đây cũng không phải là buổi giảng pháp hay buổi học.

Trong buổi nói chuyện, nói về tiếp xúc. Nếu tôi sống ở đây với đại chúng thì vấn đề nó khác vì quan hệ của mình hằng ngày có tiếp xúc, nói với nhau về tâm tư, tình cảm. Giữa thầy và trò hiểu nhau thì vấn đề truyền trao, học hỏi có dễ dàng hơn. Còn chúng ta đây, mỗi người mỗi đường. Sự hiểu biết, trình độ...mọi cái đều rất là cách biệt thì để nói chuyện thật thông cảm rất là khó.

Với lại, có một điểm mà tôi biết qua kinh nghiệm của mình từ hồi nhỏ là giữa hai thế hệ: thế hệ lớn và thế hệ nhỏ, chắc chắn phải có một khoảng cách mà mình rất khó vượt qua. Vấn đề khoảng cách, như trong gia đình giữa cha và con. Trong xã hội, giữa thầy và trò. Không những chỉ chúng ta mà ở phương tây cũng vậy. Luôn có nhiều xung đột, ray rứt trong xã hội mà vì không để ý nên chúng ta không thấy. Ví dụ như tôi hồi nhỏ đi học, hay ngay cả trước tôi như sư ông Nhất Hạnh mà qua lời kể, tôi biết có những khoảng cách rất khó. Luc đó, với các Thầy, Tổ đi trước họ chỉ học nội điển thuần túy, không đi học ngoài. Là người đầu tiên chủ trương Tăng sĩ cần phải học để hiểu biết xã hội chung quanh mình. Sư Ông là người đầu tiên tự động học tiếng Anh, tiếng Pháp, lúc đó đã bị chống đối rất nhiều. Cho đến ngày nay, nếu một vài quý vị còn nghe vài lời không bằng lòng về sư Ông, nghĩa là hậu quả đó vẫn còn. Tức là đã qua nhiều thế hệ- trên 50 năm rồi mà ảnh hưởng đó vẫn còn kéo dài.

Còn trường hợp của tôi, như hồi trẻ lúc ở Từ Đàm tôi có nghe Ôn Từ Đàm than như vầy: "Hồi xưa giữa Thầy với các Tổ luôn có tình cảm thân thiết thầy trò, là vì thầy dạy cái gì thì trò học cái đó, mà trò học cái gì thì thầy dạy được". Cũng đúng thôi, vì như tôi lúc đó đi học toán về thì Ôn Từ Đàm không dạy được. Tôi đi học vật lý thì về Ôn cũng không biết đâu mà dạy. Còn dạy kinh điển theo như chương trình hồi xưa thì lớp trẻ họ không thích cách tiếp thu đó. Đó là khoảng cách, và là nỗi ray rứt của các thế hệ lớn, như thế hệ Ôn Từ Đàm. Mà thế hệ đệ tử đầu tiên đó, Ôn chăm sóc kỹ lắm, nhưng khi hiểu ra mình không thể dạy được thì Ôn bỏ lơ- như thế hệ của tôi. Nghĩa là Ôn bỏ dần. Đứa nào học được thì học, Ôn không nói được.

Cho đến lớp của tôi thì khi tôi bắt đầu đi dạy, tuy không có cách biệt nhiều về tuổi tác, vì tôi đi dạy hồi còn rất trẻ. Giữa thầy và trò chỉ hơn nhau vài ba tuổi nhưng tôi nhớ có lần mình la các thầy học tăng ở viện Cao Đẳng Hải Đức không lo học, thì các thầy có nói: "Thầy thông cảm tụi con còn trẻ, thầy cho tụi con chơi một chút". Tôi nói: "Chớ tui có lớn đâu! Hơn mấy thầy vài ba tuổi là cùng.". Chỉ cách vài ba tuổi mà vẫn có khoảng cách, hoặc cảm giác có khoảng cách. Cho tới bây giờ tôi vẫn cảm giác có khoảng cách, Bây giờ không phải khoảng cách về vấn đề trình độ nữa, như khoảng cách hồi thời Ôn Từ Đàm.

Bây giờ các thầy, các chú đi học đại học về tôi có thể giảng được. Ngay như các thầy đi học toán, học vật lý cấp đại học, khi cần tôi vẫn có thể giảng cho được, huống hồ là kinh điển. Nhưng mà vẫn có khoảng cách mà nhiều khi tôi không dám nói. Ngay như ở chùa Già Lam, có nhiều cái mình không dám nói. Mình có cảm giác rằng có lẽ mình lạc hậu rồi. Mình già nên có thể lạc hậu...nên có nhiều điều mình không dám nói. Nhưng vấn đề chủ động là ở thế hệ trẻ.

Tuy là có khoảng cách, nhưng thế hệ trẻ phải chủ động nhất là ở các học tăng ở cái giai đoạn gọi là bắt đầu. Ít nhất là từ khi bắt đầu thọ giới Tỳ kheo, các tân Tỳ kheo ở tuổi 20, cái tuổi đó ở ngoài người ta gọi là bắt đầu bước vào đời. Ở đây, mình bước vào đạo. Mà đời hay đạo, đều phải có định hướng. Ở cái tuổi đó là phải có định hướng. Định hướng thế nào cho chính mình và cho nhiều vấn đề nữa. Ở ngoài, cái tuổi đó vào đời chỉ cần định hướng cho tương lai của chính mình. Nhiều lắm là cho gia đình mình. Chỉ có "hoàng tử" may ra mới có định hướng cho tương lai của đất nước, dân tộc mình. Nhưng đối với quy thầy còn hơn như thế nhiều, tuy là còn trẻ.

Khi mới thọ giới, phải định hướng cho cuôc đời của mình có giữ trọn chiếc áo này không? Phải làm thế nào để giữ được? Tức là cái tinh thần, cái khí tiết của mình, phải giữ cho bản thân mình và cho cả đạo pháp nữa. Trong đó có nghĩa một cách gián tiếp định hướng cho cả dân tộc, chứ không phải đơn giản. Đó là cái sứ mạng mình phải nhận thấy. Bởi khi mình nói rằng một người thọ giới Tỳ kheo là phát túc siêu phương, tâm hình dị tục. Tức là tiến tới một phương trời cao rộng, thì mục đích không phải là thấp kém. Không thể hèn nhát. Không bình thường như người sinh viên ngoài đời. Sinh viên ngoài đời nếu học giỏi lắm, chức vụ làm tới tổng thống là cùng. Và ước mong nhiều lắm là làm ích nước lợi dân cho một đời là hết.

Còn trách nhiệm của một Tỳ kheo, một vị thầy thì định hướng cho tương lai của mình là phải bảo đảm cho trọn vẹn con đường đi của mình, mà còn bảo đảm cho được cả sự kế thừa và tồn tại của chánh pháp. Điều đó có nghĩa là làm đuốc soi sáng cho cả cộng đồng- nếu nói nhỏ là cộng đồng Phật tử chung quanh mình. Nói lớn ra là mình đủ khả năng thắp lên ngọn đèn để tìm hướng đi cho đất nước, cho dân tộc. Hay rộng lớn hơn nữa là cho cả nhân loại. Nhưng nói lo cho đất nước, cho cả nhân loại thì cao quá, xa quá ta cho là viễn vông. Thì thu nhỏ lại, nói là cho cộng đồng Phật tử thôi thì tạm thời cũng được, nhưng không thể không định hướng. Định hướng thì tùy vào khả năng của mình. Cái đó mấy thầy dạy không được. Không ai dạy được cái định hướng này cho mình. Các thầy dạy đủ cả: giới luật, tu trì, kinh nghiệm...Nhưng chắc chắn các thầy dù có trí tuệ tới đâu- vì mình chưa phải là thánh, chưa có được trí tuệ Bát Nhã của Phật, nên vẫn bị hạn chế về thời đại của mình. Như nói trong 10 năm nữa,đất nước này sẽ như thế nào, bản thân tôi không biết được. Nhưng mấy thầy cần phải biết! Vì bây giờ các vị thọ tân Tỳ kheo ở tuổi 20 thì 10 năm nữa 30 tuổi, mấy thầy bắt đầu hành đạo, có trách nhiệệm gánh vác việc đạo, thì lúc ấy đất nước như thế nào? Mình sẽ phải làm gì, phải định hướng! Đó là việc tôi phải định hướng ngay từ khi tôi 20 tuổi. Không thể không có được!

Như bây giờ nói riêng chuyện bản thân tôi, khi tiếp xúc với thanh niên ở nước ngoài về, họ có học, có trình độ, nói đủ các vấn đề Đông- Tây, văn hóa, triết lý...Tôi không sợ, nhưng tôi nói rằng có một khoảng cách thế hệ- không phải là khoảng cách giữa thầy và Phật tử, nhưng dù sao tới một lứa tuổi nào đó, người ta vẫn có tinh thần bảo thủ nhất định.

Tôi lấy gỉả thuyết. Nói về gia tài Phật giáo Việt Nam, tôi nói đó là một cơ đồ đã mục có thể sập. Nhưng vì, trong đó tôi là người đã góp công rất nhiều, nên dù biết nó có thể sập tôi cũng không đủ can đảm để phá đi. Nhưng thế hệ trẻ các anh có đủ can đảm để phá, vì các anh chưa đóng góp gì trong đó cả. Các anh có quyền phá sập đi để xây dựng lại cái mới. Họ hoảng. Họ nói, thầy bảo sao? Tụi con không hiểu. Tụi con làm sao dám làm chuyện đó? Tôi nói. Là thanh niên, nếu các người muốn định hướng tương lai, phải đủ can đảm phá sập cái cũ, những cái đang mục rã. Không phải mình phản bội Thầy, Tổ. Không phải mình phản bội cơ nghiệp của tổ tiên, nhưng nếu cái nhà nó đã mục nát, cần đập để làm lại thì mình đập để làm lại cho nó đẹp. Mình đâu phải thuộc loại phá gia chi tử, thấy có sẵn nhà cửa muốn đập đâu thì đập, phá đâu thì phá. Mà mình muốn làm tốt hơn, phải biết tình trạng cái nhà. Phải nhận thức cho sáng suốt.

Mà như vậy ngay từ bây giờ, từ khi mới thọ Tỳ kheo, phải tập nhìn, nhận xét, học hỏi chung quanh. Học các thầy lớn, thầy nhỏ và phải tự định hướng cho mình. Nếu tôi không tự định hướng, tôi đã không học hỏi được. Mà mình phải nhận định, trong 10 năm nữa mình sẽ như thế nào? Cái này thầy không định hướng cho mình được. Các thầy dạy mình đủ cả. Từ kinh nghiệm, đức tu trì, giới luật..mọi cái đều dạy hết. Nhưng mà thầy không thể biết trong 10 năm nữa mình sẽ trở thành cái gì? Chỉ tự mình biết lấy. Mình muốn làm cái gì thầy không thể biết được. Thầy muốn mình như thế nào thì có, nhưng bản thân mình muốn mình sẽ như thế nào thì thầy không biết được. Tôi dạy đệ tử, tôi muốn sau này họ như thế này, như thế kia. Muốn họ kế nghiệp, kế thừa, truyền bá chánh pháp...nhưng thật sự tôi không biết họ muốn cái gì? Muốn làm ông hoà thượng hay muốn làm ông tổng thống. Muốn làm ông thầy tu hay muốn làm ông tiến sĩ, hay muốn làm ông ăn mày... tôi không hiểu được. Bản thân mình, là đệ tử mình phải biết để mà định hướng cuộc đời mình. Biết mình sẽ làm cái gì, và trong 10 năm tới khi mình trở thành như thế thì đất nước sẽ như thế nào, nhân loại sẽ như thế nào? Đó gọi là định hướng mà nãy giờ tôi giới thiệu để các thầy nhìn thấy cái ý nghĩa, cái khái niệm rất tổng quát, để có những suy nghĩ về định hướng của mình.

Bây giờ nói về cách nhìn của tôi. Cách nhìn của mấy thầy tôi đã nói chừng đó rồi. Còn lại, mấy thầy tự nhìn lấy. Bây giờ nói cách nhìn của tôi về thế hệ tương lai., về mấy thầy đang ngồi trước mặt tôi đây. Tức là một tầng lớp tăng trẻ sẽ làm gì cho đạo pháp, và tôi sẽ nhìn. Trước hết là thất vọng. Ở đây, quý thầy ở Từ Hiếu tôi chưa tiếp xúc nhiều tôi không dám nói. Nhưng bản thân tôi gặp ở trong Saigon, tôi thấy thất vọng! Thiếu nghị lực. Đó là cái thất vọng thứ nhất.

Một người xuất gia, điều cần thiết là nghị lực. Nếu không có nghị lực không thể giữ được chiếc áo. Sau đó, nếu không có nghị lực không thể học hành được gì nhiều. Khi tôi mới ở tù về, nhiều học tăng thuộc thế hệ mới lớn- trong đó có nhiều người thật ra khi mới cạo đầu thì tôi đã ở tù rồi. Họ chưa biết tôi thế nào, nhưng đa số vẫn mến, đúng là vẫn có kính trọng. Nhưng mà họ nói với nhau thế này: "Thầy Tuệ Sỹ học hành giỏi, nhưng mà thầy..."Đại khái là họ không dám nói tôi ngang ngược, nhưng họ nói là thầy không dạy cho mình học kinh, uổng đi! Tôi đã trả lòi thế này: Cái học trong sách vỡ rất là dễ. Kinh sách trong Đại tạng cứ lấy ra học thì dễ. Nhiều người Thiên chúa giáo hay các tôn giáo khác họ học Phật rất là giỏi- giỏi hơn mấy Thầy lớn, hơn cả quý Ôn, có người còn giỏi hơn cả tôi nữa. Nhưng không phải vì vậy mà họ trở thành người Phật tử, họ phụng sự, truyền bá Chánh pháp, cho nên cái học đó không đáng.

Cái học cơ bản, đó là học làm người; cái cốt cách của một thầy tu. Cái đó mới xứng đáng học. Mà nếu cái học đó thiếu thì không có hy vọng. Còn bây giờ, bảo rằng thôi thầy cứ ngồi dịch kinh sách cũng được, thì việc đó dễ thôi. Khi cần tôi sẽ ngồi dịch- cứ cho rằng tôi có sức khỏe để dịch trong 20 năm nữa đi, lúc đó tôi gầần 80 tuổi rồi hỉ? Tôi dịch được. Mỗi năm tôi làm chừng 5, 6 bộ vì chỉ dịch, dễ thôi. Nhưng tôi dịch ra để chất chồng cả đống đó, không có ai đọc. Thế hệ trẻ không ai đọc, mà có đọc cũng chả hiểu thì tôi dịch làm gì? Để cho mối mọt ăn à? Cái quan trọng là phải có người đọc, phải có người kế thừa. Ngoài đời, người ta chỉ kế thừa về sách vỡ là đủ. Như ông thầy đi truyền nghề thợ hồ, ông chỉ cần truyền tay nghề cho khéo là đủ rồi, chứ học trò nó làm thợ hay đi ăn trộm thì là việc của nó. Nhưng người đi học đạo, đi truyền đạo không phải chỉ kế thừa kiến thức học được ở sách vỡ, mà là kế thừa cái tinh thần của đạo mà mình học được. Không phải trong vài ba ngày, không phải trong một thế hệ mà nếu nói ra là 2500 năm lịch sử không thể chối cãi, mà mình phải gánh mà đi. Mình đủ nghị lực để gánh mà thấy nó nhẹ chứ không phải nặng. Khi mình vận dụng đủ nghị lực và ý chí thì việc đó không nặng đâu. Chỉ với người lười nhác và thiếu ý chí thì nó mới nặng.

Tôi nói ngoài lề một chút cho vui. Cái thời của tôi đi học, khi lớn lên một chút thì quý thầy hay nhắc như thế này. Các chú ráng tu chứ về đời khổ lắm! phải lo cho gia đình, vợ con..khổ lắm! Tôi đã nói thế này. Mình ở đời lo cho một cái gia đình. Một bà vợ với 2, 3 đứa con mà lo không nỗi còn sợ khổ, thì khi mình xuất gia, mình phát nguyện độ tận chúng sanh, lo cả thiên hạ, thì lo làm sao mà lo? Như vậy chẳng lẽ mình cạo đầu vô chùa là để kiếm cơm à?. Lo cho gia đình có vài ba người con còn sợ khổ thì vô chùa anh lo cho ai? Anh đi trốn à? Không xứng với tư cách một thầy tu. Đương nhiên về chuyện này thì tôi cãi với quý thầy tôi rồi. Đúng ra, các ngài muốn khích lệ mình hãy ráng mà tu, nhưng mà nói như vậy thì tôi phải cãi. Ngay cả với Mẹ, tôi cũng nói thế. Bà nói, làm như vậy thì mình khổ sao con? Tôi nói, mình đi tu mà còn sợ khổ thì tu làm chi? Ở ngoài đời cho sướng hơn cho rồi! Có gì mà khổ? Bà nói rằng mình được ở đây mà nói lung tung như thế, làm mất lòng người. Họ không cho mình ở, đuổi đi chỗ khác, có phải khổ không? Tôi nói, cái gì phải là nói. Đuổi đi hả? Tôi không sợ. Không cho tôi ở chùa tôi ra gầm cầu tôi ở. Ở đâu mà tu chả được. Tôi giữ cốt cách của tôi. Tôi ở gầm cầu cũng sống được. Phật ngày xưa là thái tử mà ngài sống ở gốc cây có sao đâu! Còn tôi là cái gì? Chỉ là dân thôi mà sống ở gốc cây không nỗi à? Tất nhiên là ý chí của mình ban đầu chưa đủ, nhưng mình phải học, phải rèn luyện. Mà cái học trước tiên là cốt cách, cái đó mình phải biết. Đã chọn con đường xuất gia "cát ái từ thân", thì những chuyện như vậy mình không sợ. Phải phân biệt rõ giữa gia đình và trách nhiệm của mình chứ đừng để mình hèn, yếu kém quá, vì không lo nỗi cho gia đình nên bỏ đi tu. Chuyện đó không thể chấp nhận được. Cũng có thể có nhiều người như vậy, nhưng trong một tập thể tăng ít nhất phải có những người đủ nghị lực để mà gánh lên vai mình cái gánh nặng đó. Gọi là gánh nặng chứ nó không nặng đâu. Chứ còn người xuất gia mà cái tâm tư không rộng rãi thì không thể làm gì được, không thể lớn được.

Trở lại vấn đề, tôi nói cái học của mình, mục đích của mình không chỉ dừng lại ở đó. Người đời họ học nhiều lắm là để làm tổng thống. Đứng trên một xã hội, thế là to rồi. Còn mình đây không phải chỉ là tổng thống. Mình đứng trên cả ba cõi thì tổng thống nghĩa lý gì. Đến chư thiên còn chưa ăn thua gì. Làm ông trời, ông thượng đế còn không thèm làm mà! Đó là cái mình phải nhận định. Mình phải hiểu bản lãnh của mình.Ở đây, tôi nói lại cái thất vọng của tôi: mình thiếu nghị lực! Khi nghe thầy về thì cũng muốn học. Thì được, tôi tìm cách cho học, Dù tôi nói vậy, nói phải rèn luyện cái cốt cách, cái khí tiết, nhưng nếu muốn học thì tôi vẫn tạo điều kiện cho học. Thực ra không cần phải mở trường mới học được. Ở đây, các thầy Từ Hiếu đâu cần có trường lớp vẫn học được. Đâu cần phải có ban giảng huấn, bộ giáo dục mới học được. Ngay cả trong thời kỳ khó khăn, mấy thầy hỏi thầy Thái Hòa đây thì biết. Từ những năm 80 rất khó khăn. Cả nước không ai mở được một trường học Phật mà mấy thầy ấy vẫn học được bốn năm, dù học rất khổ. Có đêm, ông thầy quản lý lên kêu, mình hết gạo rồi thầy ơi! Tôi làm sao kiếm được gạo đây? Tôi cũng chả biết. Thôi thì nhờ...Mình nói là mê tín đi! Nhưng mà cũng có Phật tử ở đâu đó có lẽ thấy mấy ông thầy khổ quá họ cũng thương nên đem cho một ít gạo. Rồi sau đó thầy trụ trì- tức thầy Đức Chơn cũng phải đi cúng. Vì mấy thầy khác đa số lo học, ít ai đi cúng. Rồi có hôm mấy thầy lên thưa, thầy trụ trì tối nay không thấy về, chả ai biết ra sao. Sáng ra thấy về, hỏi thầy đi đâu vậy? Nói, thì vô "sở" ngồi vì hành nghề trái phép. Là vì đi cúng. Cha mẹ người ta chết, coi giờ nhập liệm rồi lên mời thầy về cúng mà còn chờ mình đi xin phép hành nghề thì sao kịp? Cho nên phạm tội hành nghề trái phép, bị mời vô sở nhốt một đêm. Còn nhiều chuyện lắm...Hết chú này đến thầy kia bị công an mời lên...Bốn năm trời như vậy mà vẫn học và học giỏi! Các thầy vẫn cố chí học, và chính nhờ tình trạng đó mà vẫn duy trì được sinh mạng của Phật giáo, hay nói chung là tồn tại được trong cái...mình gọi là đại hùng, đại lực thì hơi quá hỉ? Nhưng mà không để cho người đời họ nói đó là một cái tập thể nhút nhát hay hèn nhát. Không! Mà vẫn tồn tại được. Nên tôi vẫn tìm cách cho mấy thầy học được. Ban đầu thì mừng lắm. Nghe nói học với thầy Tuệ Sỹ thì mừng lắm, nhưng được ít bữa thì nói thầy dạy khó. Thì đương nhiên học là phải khó rồi. Tôi có hát cho mấy thầy nghe đâu! Nhưng giữa thầy trò, thấy chỗ nào khó thì nói. Không hiểu thì nói tôi dạy lại. Mình học cái mới, cái lạ thì phải khó rồi chứ cái dễ thì học làm chi! Học mà ngại khó, rứa là chừng một tháng thì bỏ. Tôi làm nhiểu lần, và tôi thấy rằng từ khi tôi bắt đầu dạy học cho tới nay- trên 30 năm rồi chưa có lần nào thất bại, nhưng đây là lần đầu tôi thất bại. Ngày xưa tôi dạy thì mấy thầy cũng than khó. Có người còn nói thầy Tuệ Sỹ dạy hay tung hỏa mù. Nhưng khó thì khó mà vẫn học, chưa có ai bỏ.

Còn hiện tại thì có học đó, tới nhiều lần nhưng chỉ một thời gian rồi bỏ. Cái đó tôi không trách, tôi chỉ nói là thiếu nghị lực. Thế nhưng cũng có chuyện ngược đời, trong khi đó có những Phật tử, một số huynh trưởng gia đình Phật tử muốn được thầy dạy. Thì tôi cũng chỉ cho học. Tôi nói nhiệm vụ của tôi là học để truyền dạy mà. Họ nói sợ thầy bận việc. Tôi nói không. Bận cái gì? Việc của tôi là truyền dạy thì ai cần là tôi dạy. Chỉ có điều dạy lắc nhắc thì nó mệt, mình không đủ thời giờ. Phải học cho nó đông một chút, giảng một lần cho tiện. Vậy mà họ học rất kiên trì. Có người ở tận Thủ Đức, ban đêm đạp xe về Saigon mười mấy cây số mà người ta vẫn đi. Họ ở ngoài. Học Phật pháp là học phụ nhưng họ cần cái gì mà vẫn đi học? Vì thiệt ra học kinh điển họ chẳng vì danh vọng hay chức tước gì. Họ học có giỏi lắm cũg chả lên được thượng toạ, cũng chả làm được hòa thượng. Cũng chẳng có ai lạy họ một lạy...Nhưng tại sao họ học, và học rất đều. Mà tôi dạy kinh khó chứ không

phải dễ đâu! Như kinh Duy Ma Cật đâu phải dễ hiểu. Nhưng tôi thấy khi tôi giảng họ hiểu. Trình độ của họ đâu có bằng mấy thầy, mấy chú đã lên tới cao đẳng. Nghĩa là đã học liên tục 6 hay 10 năm Phật học rồi, mà tôi dạy không hiểu. Trong khi Phật tử họ chẳng học gì nhiều, họ còn lo đi làm ăn, mà nghe tôi giảng họ hiểu. Không phải hiểu lơ mơ, vì tôi coi mặt tôi hỏi họ trả lời chứng tỏ họ hiểu. Vậy tại sao người ta hiểu, học được. Còn mấy thầy, mấy chú học không được?

Mình nói chuyện trong nhà một chút mà các Phật tử đây nếu nghe được thì đừng nghĩ lộn xộn nghe, rồi nói tôi nói xấu mấy thầy. Tôi nói để mấy thầy ở đây nghe mà hiểu. Thực tế có những vị buổi tối ngồi coi đá banh tới 3, 4 giờ sáng không thấy mệt, mà học thì mệt. Đây chỉ là một số thôi. Vì dù sao, ngay cả ở Saigon, mình cũng có hy vọng. Vì cũng có một số khác rất là hăng hái, thích học hỏi. Bây giờ tôi nói lại thế này. Không phải tôi chỉ trích mấy thầy lười, nghị lực hay không nghị lực. Mà phải có điều kiện tu tập. Tôi nói tại sao mấy thầy không thích học. Ở trong đó đi học nhiều lắm. Trường lớp mở rất nhiều nhưng có những trường hợp đi học mà muốn xin vô trường cao đẳng nhưng vì thiếu cái bằng cơ bản, người ta phải mua cái bằng cơ bản hai, ba triệu đồng để đi học. Thì cái học này là thế nào? Đi học kinh điển mà phải mua bằng cấp để đi học. Đây là dấu hiệu không lành mạnh trong vấn đề giáo dục. Tôi nói để mấy thầy phải ý thức về chuyện này. Không phải mình bày chuyện để nói xấu, nhưng mình phải hiểu biết tất cả những hoàn cảnh giáo dục chung quanh mình. Bây giờ thì cái vấn đề xây dựng, lãnh đạo để hướng dẫn thì quý Ôn với quý thầy chúng tôi có trách nhiệm. Nhưng trong vòng 10 năm nữa ở đây các thầy, các chú phải ra làm cái nhiệm vụ đó. Phải hiểu ngay từ bây giờ những chuyện như vậy- hiểu hết những mặt xấu va mặt tốt. Ở đây mình không cần nói tới mặt tốt tại vì mình hiểu rồi. Mình học Phật, mình biết cái tốt của nó rất nhiều, và mình biết mình phải khai triển những mặt tốt đó như thế nào. Nhưng đồng thời mình cũng phải biết những mặt xấu. Mình trồng rau thì mình biết rau tốt rồi- tốt mới trồng chứ! Nhưng mình cũng nên vạch lá tìm xem chỗ nào có sâu để cho bớt sâu đi. Thế hệ trẻ như, tôi không có ý chê nhưng đó là một sự thật.

Nếu nói về trách nhiệm thì đó là trách nhiệm của thầy lớn, mà trong đó tôi cũng có một phần. Mình đã không tạo điều kiện cho thế hệ trẻ rèn luyện nghị lực và ý chí. Cái nghị lực và ý chí này có một số trường hợp bẩm sinh đã có, nhưng đại đa số thì phải rèn luyện. Ta gọi là tinh-tấn-ba-la-mật mà! Đó là nghị lực, phải tu tập. Như Bồ tát phải trải qua hai a-tăng-kỳ-kiếp mới luyện được cái mình gọi là tinh tấn ba-la-mật. Rất tiếc là có những người khi xuất gia, quý thầy đưa vào chùa rồi không rèn luyện cho mình có nghị lực. Học đời thì dễ nhưng học đạo thì phải ngồi lại, trầm tĩnh và trang nghiêm để nhận định, vì học kinh điển thì không thể hời hợt được. Anh học toán tuy là khó, nhưng giải xong bài toán rồi chạy ra ngoài chơi, có rơi rụng hết vô ôn lại là được ngay. Nhưng học một trang kinh Kim-cang, Tâm-kinh...học thuộc xong bỏ đi chơi, không có một chút suy nghĩ nào thì không thể hiểu được. Cho nên cần có thời giờ học, suy nghĩ. Cần có nghị lực và phải tạo điều kiện để các thầy rèn luyện nghị lực, đó là một vấn đề. Đó là trường hợp trực tiếp của tôi dạy ở Saigon, và tôi vẫn hy vọng rằng nếu có điều kiện, tôi vẫn luôn tìm cách cổ vũ, hướng dẫn lớp trẻ tự mình rèn luyện nghị lực. Còn riêng ở Từ Hiếu này- hay nói chung là các thầy tỳ kheo trẻ ở Huế, qua những buổi dạy học và tiếp xúc quý vị rất ít, nhưng nói chung thì qua cách hiểu ở đây tôi thấy tinh thần học có. Nhưng về đây mà khen thì người ta nói tôi nịnh nên tôi không nói nữa. Tự mình có nghị lực hay không, tự mình biết lấy.

Tôi nói qua chuyện khác. Bây giờ tới chuyện này. Có nhiều vị, như các vị ngày xưa thì kinh điển không cần, nhớ trong đầu một chữ Như cũng được. Cái đó đúng. Trí huệ các ngài, ngay như đức Phật thì chả học hành gì. Chỉ cần ngồi khoanh chân một thời gian sau cũng thành Phật, gọi là vô-sư-trí mà! Nhưng chắc chắn mình không có được cái đó rồi, mà ngay như Thiện Tài đồng-tử cũng phải học, học nhiều. Thiện Tài đồng tử học cả 10 năm với Đức Vân, rồi đi lang thang lên học với Úc Già trưởng giả, rồi học toán, học liên tục, học không mệt mỏi...Đó là chuyện lý tưởng của Phật giáo, chứ ta đừng nghe chỉ một phía, bảo là chỉ cần học cái vô tâm hay vô trụ xứ, vô tâm tiện thị đạo là đủ rồi xả bỏ hết, dẹp hết sách vở. Nói như vậy cũng đúng, nhưng mới là một phần. Cũng như trong Thiền, mấy ông Thiền sư nói là giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự...ai cũng biết rồi phải không? Kinh điển không cần. Nhưng mà lật trong Đại tạng, trong 10 tông phái đạo Phật, tông phái nào sách vỡ nhiều nhất? Không những chỉ sách vỡ mà còn nhiều thứ nữa. Các phái khác nhiều lắm chỉ có sách vỡ gồm chú giải với vài luận thuyết. Mấy ông thiền sư ngoài chú giải và luận thuyết, còn nhiều chuyện nữa: Vẽ tranh, làm thơ, cắm hoa...học đủ mọi cái. Thành ra nói giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự rồi kiến tánh thành Phật nghĩa là không có gì cả, thế mà học rất nhiều chứ ta đừng có hiểu một mặt. Nhưng mà cái học không phải dễ đâu. Tôi có học nên tôi biết. Ở ngoài đời họ học để đi thi tú tài, thi cử nhân phải học ngày đêm. Có nhiều người học mà sợ buồn ngủ, phải uống cà phê cho thức để mà học. Mình tuy không cần làm như thế, nhưng mà học ít hơn họ thì không được. Còn nói về sự thông minh thì mấy thầy chắc không thông minh hơn tôi hay thầy Thát được. Mà cỡ như tôi với thấy Thát, khi ngồi vào bàn học mà dưới 10 tiếng một ngày thì chưa thể học được gì nhiều. Còn muốn làm việc thì phải từ 12 tiếng trở lên mới may ra làm được cái gì. Đấy, không phải dễ đi nhưng cái học đó nó luyện ý chí của mình, tạo nên nghị lực. Mà nếu luyện được nghị lực, thì đó là tương lai của Phật pháp. Đó là hai chuyện. Giờ nói thêm một chuyện nữa.

Tôi đã nói những nỗi buồn của tôi, những thất vọng. Bây giờ nói đế sự kế thừa. Hồi trong thời kỳ căng thẳng, khi Phật học viện giải tán rồi, tôi có nói với Ôn Già Lam. Ôn nhìn xuống còn có đám tụi con. Nghĩa là còn có những học trò có khả năng, giỏi, kế thừa được. Còn tụi con nhìn xuống thì chưa thấy ai cả. Mà Ôn cũng thấy như vậy. Ôn nói. Đúng! Tui có phước hơn mấy thầy. Tức là, những năm đó tan rã hết, mấy thầy không còn ai mà sau này Ôn phải nói là "Tôi sẽ chịu nhục cho mấy thầy làm việc". Đến bây giờ nhắc lại tôi vẫn còn muốn rơi nước mắt. "Tôi già rồi. Tôi sẽ chịu nhục cho mấy thầy làm việc". Mà chính vì đó, bằng mọi giá tôi đã trình với Ôn: cái sức mạnh của Phật giáo không phải là chính trị, mà là văn hoá và xã hội, mà giáo dục là hàng đầu. Có thể mất cái gì cũng được nhưng không thể để một ngày mà không giáo dục tăng ni. Thành ra bằng mọi cách mình phải lập lại trường học, dưới mọi hình thức mình phải có trường học.

Nhưng mà đương nhiên mình học rồi mình dạy. Thầy truyền trò chứ không thể có bất cứ người nào muốn mình dạy sao cũng được. Còn như nếu tôi không được dạy theo ý kiến của tôi, theo sự hiểu biết của tôi, mà đằng sau tôi có người biểu phải thế này, thế kia thì không bao giờ tôi đi dạy. Nếu sau lưng tôi là quý thầy, quý Ôn thì được, tôi còn quay lại mà trình bày. Nhưng nếu đằng sau là ai đó- là chính quyền hay thế lựu mà ra lệnh thì tôi không thể dạy.

Chuyện này nếu tôi nói ra thì có vài vị không phải ở đây nghe được sẽ bảo tôi cố tình gây chuyện này nọ. Nhân chuyện vừa rồi có hai buổi phát văn bằng, ở đây và ở Vạn Hạnh. Ở đây thì tôi không biết rõ nhưng ở Vạn Hạnh nhận văn bằng rồi một chú ở Già Lam khi thấy tôi đi qua, đưa cái hình chụp nói thầy nhìn xem, để mừng cho tụi con. Nhìn rồi tôi cười, tôi bỏ đi. Nghĩ trong bụng rằng, thầy không mừng nỗi đâu con! Sau đó, khi tình cờ gặp sư Giác Toàn, tôi nói. Mấy thầy làm việc sao mà vô ý thức quá. Mấy thầy dạy cho một lớp tăng ni ra truyền thừa Chánh pháp mà chiếc áo của mình, mình không hãnh diện khi ra lãnh bằng lại bận cái áo thụng. Vậy mấy thầy truyền thừa cái gì? Rõ ràng cái áo thụng đó là của phương Tây. Cái áo thụng đó có từ đâu? Từ thời các pháp quan La-Mã, người ta vẫn còn sợ. Tôi nói với thầy Giác Toàn, ngay ở tòa án cộng sản mà cái áo đó họ không bận. Mấy thầy biết đó, truyền thống của các tòa án phương Tây là khi ra xử họ bận áo thụng. Nhưng tòa án cộng sản họ cho rằng đó là cái ảnh hưởng còn lại của Thiên chúa giáo, họ không bận. Vậy tại sao mấy thầy lại cho học tăng bận chiếc áo đó mà ra lãnh bằng? Như vậy mấy thầy truyền và thừa cái gì? Thì thầy Giác Toàn nói rằng, ngày xưa đại học Vạn Hạnh cho bận cái đó thì sao? Tôi nói, ngày xưa Vạn Hạnh là truờng đời, dạy sinh viên đời, họ mặc theo quy định của chính phủ. Còn đây là trường đạo. Mấy thầy dạy kinh lại đi làm theo đời. Mà đây lại là học tăng nữa. Cho mặc như thế thì truyền thừa cái gì? Rồi thì họ đỗ thừa nhau. Nhưng tôi nói, mấy thầy đều là người có học, có bằng cấp cả chứ không phải dốt. Có hai trường hợp: Nếu mấy thầy dốt thì đừng làm văn hóa để rồi đầu độc cả một thế hệ thanh niên. Còn nếu vì nghe lệnh người khác mà làm, tôi không chấp nhận chuyện đó. Mình học để kế thừa sư Tổ, truyền thừa chánh pháp. Ai nói đúng, ủng hộ thì tôi làm- mà là nghe đúng chứ không nghe bậy để rồi đầu độc thanh niên. Tôi biết, nhiều chú thích cái áo đó, thich hơn chiếc áo của mình nữa. Nếu thích thì cứ cởi áo tu mà đi, chứ đừng bận áo của mình mà làm chuyện như vậy, không chấp nhận được vì đó là cái tình trạng suy sụp tinh thần học tập. Tất nhiên họ nói là tôi hơi quá đáng, nhưng tôi phải nói để tăng ni ý thức việc đó đừng để nó tái diễn, chứ tôi không chống. Việc mấy thầy muốn học cái gì thì học, tôi không chống. Đừng nghĩ rằng nó đơn giản mà sai lầm rồi đầu độc cả một thế hệ. Tôi sống như đời sống của một ông thầy chùa với tất cả danh dự của tôi và ngôi chùa của tôi. Nếu đời cần thì tôi đem kiến thức, đầu óc của tôi ra phục vụ đời. Nếu không cần thì thôi, tôi về chùa tôi ở. Mà nếu không cho tôi ở chùa, tôi ra gầm cầu tôi ở cũng được. nhưng tôi giữ vững phẩm giá của tôi, và phải nhận định rõ việc đó.

Tôi muốn nhắc lại, ở đây nếu mấy thầy đã đủ sức dạy Cao đẳng Phật học- đó là tinh hoa của Phật giáo một nước, mà lại làm việc vô ý thức, thì chỉ có hai trường hợp: Một là dốt. Hai là cúi đầu làm theo lệnh của người khác. Cả hai đều không thể chấp nhận được. Dốt mà làm văn hóa thì không nên làm. Còn cúi đầu nghe lệnh người ta là hèn- cũng không nên làm văn hóa.

Nói về văn hóa Phật giáo. Trước năm 75, tính từ khi ông Diệm sụp thì Phật giáo mới bắt đầu có cơ chế đào tạo Cao đẳng và Đại học. Như vậy chỉ trong khoảng 10 năm thôi, Phật giáo đã có những cơ sở giáo dục và văn hóa bắt kịp thời đại. Nói lại thời ông Diệm. Khi tôi đi học, mỗi lần đọc tờ báo đại học Huế, mình đọc mà thấy sôi sục vì người ta coi Phật giáo không ra gì cả. Ỷ có cái trường đại học, họ cho là mình học đông, tây kim cổ muốn nói gì thì nói mà Phật giáo không đính chính được. Không có ai đủ khả năng để nói. Ví dụ có mấy ông giáo sư ở ĐH Huế, họ học ở Louvain về. Họ nói chuyện, dẫn sách thôi nhưng dẫn đủ cả. Luận câu xá có,Thành duy thức có, Đại trí độ luận có, giải thâm mật có mà dẫn tiếng Phạn có, tiếng Tàu có...mấy thầy mình không trả lời được. Biết nói sai mà không trả lời được. Tới khi ông Diệm sụp và Phật giáo có đủ cơ sở để ăn nói thì họ- các Linh mục và các giáo sư đại học không còn chê bai Phật giáo như trước nữa. Rồi văn hóa Phật giáo bắt đầu lên- chỉ trong vòng 10 năm, mà là thời kỳ chiến tranh nữa. ĐH Vạn Hạnh mà mấy thầy nên biết, sau này khi viết về lịch sử tư tưởng Việt Nam, không ai có thể bỏ qua Vạn Hạnh. Ngay bây giờ nhiều người đã viết về nó rồi. Chỉ trừ ở trong nước không ai nói thôi, chứ ở ngoài người ta vẫn viết. Trong cái gọi là tư tưởng văn học, nghệ thuật Phật giáo thì nó đứng hàng đầu. Các thầy biết, hồi đó những đám thanh niên gọi là hippy, tức những thanh niên thời đại mới đó, ra đường rất hãnh diện khi cầm tờ Tư Tưởng, tờ báo của ĐH Vạn Hạnh. Đọc thì chưa chắc đã hiểu hết đâu, nhưng đó gần như là một cái mode, họ hãnh diện vì mình có đọc tờ Tư Tưởng của Vạn Hạnh. Chỉ hoạt động trong 10 năm, nó đã chinh phục cả một thế hệ thanh niên trí thức. Mà đâu phải hoạt động dễ dàng. Xung quanh nó có rất nhiều báo không ưa Phật giáo. Mình chỉ có một trường ĐH, nhưng bên Thiên chúa giáo có ít nhất là hai trường: ĐH Đà lạt và ĐH Minh Đức. Bên Minh Đức đầu tiên muốn khai hỏa tấn công Phật giáo. Một linh mục viết trên báo của ĐH Minh Đức xuyên tạc Phật giáo, nói tới độ Tổng vụ Văn hóa phải họp và cuối cùng đề nghị tôi viết trả lời. Tôi nói cái này không cần, tại vì ông linh mục này cũng nói tào lao, không đáng gì. Ông ta mới là cử nhân thôi, để tôi cho học trò của tôi viết. Rồi tôi đưa cho một ông thầy, cũng là sinh viên thôi- một học tăng sinh viên viết. Viết mới một bài thôi, họ im liền. Đây không phải là chuyện tự hào hay tự kiêu, tôi muôn nói để mấy thầy thấy kết quả của hoạt động văn hóa, và sức mạnh của chúng ta là ở chỗ đó, chứ không phải ở chính trị đâu. Cái sức mạnh gọi là chính trị của Phật giáo Việt Nam hồi đó chỉ là chuyện phù phiếm bên ngoài. Sức mạnh thật sự của nó nằm ở văn hóa.

Còn sau này- mình nói thời gian còn lại nghe! Từ 75 đến 80 thì thôi khỏi nói rồi! Tính từ độ 82 cho tới bây giờ, Phật giáo VN có cái gì? Được bao nhiêu tờ báo? Bao nhiêu quyển sách nghiên cứu? Không cần trả lời ai cũng biết. Mà bây giờ chùa thì rất nhiều. Tăng cũng nhiều hơn, học tiến sĩ nhiều hơn hồi xưa, nhưng tại sao không làm nỗi một tờ báo? Chỉ có tờ Giác Ngộ gọi là tiếng nói chính thức của giáo hội. Mà tờ Giác Ngộ, nói kinh Phật thì cũng có, mà mình chê thì bảo là vì thành kiến, chứ thật ra chưa đúng với tầm vóc của nó, mà nhiều khi còn viết tầm bậy nữa! Một tờ báo Phật giáo thì mắc mớ gì cái chuyện của Nato với Kosovo mà mình chống báng. Mấy thầy đó làm báo chính trị hay là báo Phật giáo? Mà cái chuyện chống Nato để ủng hộ đảng cộng sản VN hay ủng hộ Trung quốc cái đó hàng chục tờ báo ở ngoài người ta nói rồi, mình nói làm chi? Nghĩa là không có một tờ báo Phật giáo thật sự. Mà cái sức mạnh của Phật giáo là ở văn hóa chứ không phải ở chính trị. Sức mạnh văn hóa mà chinh phục cả thế giới, mình phải ý thức được chuyện đó. Nhìn lại mình, trong 20 năm nữa Phật giáo VN có cái văn hóa nào đáng để chứng tỏ sự tồn tại của mình không? Không có gi cả! Trong hiện tại với tôi bây giờ, chứng tỏ là bất lực rồi.

Còn thế hệ trẻ các thầy bây giờ. Trong 5, 10 năm nữa các thầy phải ý thức rõ việc này và phải làm cho được. Nhưng muốn làm được thì ngay bây giờ tôi phải tìm người để gầy dựng, nghĩa là để hướng dẫn, rồi sau đó đủ sức rồi mấy thầy tự đi lấy. Tôi phải tìm người. Thứ nhất, bây giờ phải tập mấy thầy dịch kinh cái đã. Ban đầu dịch mấy bài dễ thôi, mà cũng chưa có người làm được. Đi tìm ở Saigon cả năm nay rồi. Tôi nói mấy thầy ở Già Lam đi tìm vẫn chưa ra. Mà với điều kiện nếu trình độ còn yếu thì tôi sẵn sàng giảng dạy cho. Còn ở Saigon nếu vật chất thiếu, tôi sẽ vận động giúp cho cả vật chất lẫn tinh thần mà vẫn chưa tìm ra người. Không dịch nỗi! Tốt nghiệp Cao đẳng rồi mà vẫn không dịch nỗi! Ngày xưa đi dạy tôi biết, học tăng chỉ cần tốt nghiệp Trung đẳng thôi, ví dụ như lớp của thầy Phước Viên đây học hết Trung đẳng, dịch Luận-câu-xá được. Tôi coi lại tôi thấy dịch được và Phật học viện Nha Trang in đàng hoàng. Ở Saigon như vậy. Ở Huế cũng không có. Thầy Phước Viên đi tìm người ở Từ Đàm, Từ Hiếu để làm, có tôi hướng dẫn thêm mà cũng chưa thấy ai. Có mấy thầy ở Bình Định tôi cũng nói để ý tìm. Mình đi tìm nhân tài, những người để hợp tác và kế thừa. Mấy thầy phải tập ngay từ bây giờ để vừa phải thì 5 năm, có chậm lắm thì 10 năm nữa phải gánh lấy vai trò đó. Mà trong 5, 10 năm nữa đất nước VN sẽ có những tiến bộ mình bất ngờ, và trong tình trạng của tiến bộ trí thức ngoài đời như thế, mà mình là tăng sĩ Phật học cứ nửa nạc, nửa mỡ thì không truyền bá được gì, sẽ tự mình đào thải. Và Phật giáo nếu còn tồn tại, chỉ tồn tại theo cái cách mà người ta coi ông Phật cũng như ông Địa. Nghĩa là thờ Phật để cầu buôn may bán đắt, cầu cho đừng bệnh tật, cho trúng số đề...Mà nếu cứ không tìm ra người và không tổ chức được thì sẽ đến tình trạng đó thôi. Ở đây không phải tôi nói quá. Tôi biết có những vị còn ẩn dật đâu đó mà mình chưa tìm ra. Nhưng ở đây ngay cả những vị đi học tiến sĩ ở Ấn Đô về: mình thất vọng. Tôi đã nói chuyện, tôi biết. Ở đây mình có rất nhiều trường học. Trung cấp có, Cao đẳng có, Học viện có...mà các thầy dạy Cao đẳng Phật học chỉ trừ vài người, số còn lại không ai biết chữ Hán, hoặc biết rất ít. Đọc sách chưa đủ chữ để đọc, mà nghiên cứu kinh điển không biết chữ Hán coi như mất hết 50%. Không biết luôn Pali với Sanskrit thì mất hết 100%. Trình độ học Phật như thế thì đi tới đâu. Thành ra mình phải thấy cái điều bất thường này, là chùa to thì rất nhiều, tăng ni rất nhiều, trường học cũng rất nhiều mà nội dung không có. Một tình trạng không đơn giản chỉ là suy sụp, mà là...mình nói- như la làng lên đi: là nguy hiểm cho sinh mạng của Phật giáo. Bởi học kiểu đó rồi ra trường, kinh điển đọc không hiểu, giảng kinh tầm bậy, cứ theo ý mình mà giảng kinh.

Nói về cơ cấu tổ chức giáo dục. Sau này cơ cấu giáo dục của Giáo hội Phật giáo VN phát triển hơn hồi xưa nhiều. Tỉnh nào cũng có trường, trường nhiều hơn xưa. Hồi đó khi tôi làm giám học Phật học viện Trung phần, soạn chương trình giáo dục từ sơ cấp cho tới Cao đẳng, Đại học tôi đều có tham gia nên tôi biết rõ. Ban đầu chúng ta chỉ có một trường Cao đẳng là Huệ Nghiêm, sau do nhu cầu, lập thêm một cái nữa ở Nha Trang. Các trường cấp thấp hơn, mình phân theo từng địa phương. Tỉnh nào cần trường sơ cấp, tỉnh nào cần trung cấp...phân công rõ ràng, và mình điều động được. Ví dụ các học tăng học hết sơ cấp ở Đà Nẵng, tôi nói cần đưa họ vào học trung cấp ở Nha Trang để các học tăng sinh viên ở đây vừa học vừa thực tập dạy, có tôi hướng dẫn, thì họ vô liền. Mình di chuyển được, điều đó rất quan trọng vì có sự chỉ đạo rất tâp trung của một ban giáo dục tăng ni rõ ràng, và khi ở trên ra lệnh là họ đi- điều đi đâu họ đi đó.

Bây giơ tản ra từng địa phương. Nha Trang có. Phú Yên có. Mỗi nơi có một Phật học viện, tỉnh nào lo cho tỉnh nấy, khi cần điều động, họ có thể không đi. Họ nói trung ương là một chuyện, nhưng mà trung ương có cho tôi một giờ học nào đâu, tôi không cần đi. Rồi còn tình trạng này nữa: trường nhiều quá thì lấy thầy đâu mà dạy?

Tôi biết rất nhiều tỉnh không có người đủ trình độ Phật học để dạy. Thế tại sao vẫn mở trường? Thực sự ra, nếu mình dạy và học cho đúng tiêu chuẩn thì trong tình hình hiện tại, mình chưa cần nhiều trường lắm đâu. ta dồn lại mà học,chứ không mở tràn lan như thế này được. Không có thầy. Thầy đang còn học chữ Hán thì làm sao giảng kinh? Kinh đâu có đơn giản như vậy. Ở ngoài, sinh viên học Hoa văn 3 năm đi xin làm thư ký, phiên dịch thôi, người ta còn chưa thuê vì nói chưa đủ trình độ. Ở đây mình học chưa được 3 năm mà ra dạy thiên hạ thì dạy cái gì? Mà dạy kinh điển đâu phải chuyện đùa. Chỉ trừ khi- mình nói mê tín đi! có Thiên long bát bộ nào ở đâu hiện ra khai huệ cho mình sáng ra, ngủ một đêm thức dậy tự nhiên dạy hay ra!

Còn nếu nói cho đúng nguyên tắc thì không thể được. Mà gặp mấy thầy tôi cũng nói thẳng. Mở như vậy là thế nào? Lãnh đạo một trường cao đẳng Phật học thì ít nhất người đứng đầu phải thông thạo chữ Hán, chứ không thể ai làm cũng được. Không phải chính phủ biểu ai thì người đó làm. Không phải đảng biểu người đó làm Viện trưởng thì người đó là Viện trưởng. Không được! Về tư cách đạo đức thì có thể có nhiều người, nhưng để lãnh đạo giáo dục phải có trình độ, nhất là cấp đại học nữa. Đào tạo cấp ĐH là đào tạo những thành phần mà trong đó ẽ có người lãnh đạo giáo hội trong tương lai, mà học bậy bạ như vậy ra lãnh đạo sẽ đi sai, sẽ dẫn hàng triệu Phậật tử đi đâu? Chuyện giáo dục đâu đùa được. Người ta đã nói rồi, làm chính trị mà sai lầm thì giết hại cả thế hệ, nhưng làm văn hóa mà sai lầm thì di hại muôn đời.. Mình không phải thần thánh gì. Không ai thần thánh gì để biết mình đúng hay sai, nhưng mà cái cơ bản, những cái tiêu chuẩn ở đời thì phải có chứ. Học kinh, dạy kinh thì bắt buộc phải biết chữ Hán. Chưa biết chữ Hán thì phải biết Sanskris, Pali. Còn không thì thôi. Anh đọc chơi để nghiên cứu cho biết thì được. Điều đó chắc ai cũng biết. Vậy tại sao vẫn mở trường?

Cách trả lời phải vướn qua quan điểm chính trị thôi.. Đến đây tôi nói hơi xa vấn đề rồi đó, nhưng vẫn phải nói để mấy thầy hiểu tại sao có những cái trường như vậy. Nếu như chỉ Nha Trang có trường thì học tăng ở Phú Yên bắt buộc phải vô Nha Trang học. Mà nếu như Nha Trang cũng không có trường thì cả hai nơi phải vô Saigon học. Như vậy là tập trung tăng sĩ lại một chỗ. Bây giờ, Phú Yên có trường thì ai cho anh vô Nha Trang hay vô Saigon học? Địa phương nào lo cho chỗ nấy. Mà học tăng ở đâu thì chắc chắn phải khai báo rồi. Như vậy có lợi vô cùng! Các thầy của mình trong trung gian đã làm hộ lý lịch cho công an, cho địa phương quản lý. Một biện pháp để quản lý tăng sĩ chặt chẽ chứ đó không phải vì mục đích giáo dục. Các vị ở đây có ai nói tôi xuyên tạc thì tôi chịu tội, nhưng theo cách nhìn của tôi thì tôi thấy như vậy rất là nguy hiểm.

Phải thoát ra khỏi tình trạng này nếu muốn tồn tại. Giáo dục không phải là chuyện lơi khơi. Ở ngoài đời, muốn làm bác sĩ phải học tốt nghiệp bác sĩ. Có bằng cấp rồi còn phải qua hội đồng y khoa xác nhận trình độ tay nghề. Muốn làm luật sư, học đậu rồi anh còn phải thực tập, có hội đồng luật sư xác nhận khả năng biện hộ của anh rồi mới được làm luật sư. Vì đó là sinh mạng con người. Anh cãi cho người ta, người ta chưa đáng tội tử hình mà anh cãi tầm bậy, người ta bị tử hình. Làm bác sĩ, bệnh người ta chưa đến nỗi chết mà anh trị bậy làm người ta chêt. Cho nên phải bảo đảm cái học. Trong học Phật cũng vậy thôi. cái kia là chết về thể xác, còn đây người ta chết về tinh thần thì không thể lập lờ chuyện đó được. Cho nên tôi mới nói là tình trạng nguy hiểm, mình phải ý thức được.

Đó là về vấn đề giáo dục mà tôi mới nói một cách tổng quát. Và trong vấn đề này, mấy thầy, mấy chú ai có cách nhìn khác, tôi không nói là sai, mà tôi cũng không nói là tôi đúng đâu.

Cứ tự nhìn lấy, từ từ tìm hiểu lấy. Phải suy luận theo cách của mình, nhưng quan trọng là phải biết mình cần học và cái ý hướng của mình. Phải định hướng cho đúng, cho tương lai của mình và cả tương lai của Phật giáo. Còn tiến xa hơn nữa thì cho đất nước, cho dân tộc. Mình xác định sự tồn tại của Phật pháp là vì chúng sanh. Tăng già tồn tại giữa thế gian này ngoài cái hạnh phúc, cái tịnh lạc Niết bàn cá nhân, còn phải vì chúng sanh. Vì Tam bảo là chỗ quy y mà. Nếu tồn tại mà không làm chỗ nương dựa được, chỉ là một tập thể ô hợp, sống không xứng đáng để làm chỗ nương dựa cho người ta, thì cái Tăng già đó không đáng tồn tại. Mà tôi nói thật. Phật giáo mà như vậy thì dẹp Phật giáo đi! Không cần thiết! Đời họ không cần. Có nhiều lý thuyết để tồn tại, để làm giàu rồi. Họ cần Phật pháp là cần cái gì khác hơn, cái mà đời không có. Chứ Phật pháp mà như thế thì diệt cũng được, không cần thiết. Thì mình biết rồi. Đối với Phật giáo, cái chuyện hoại diệt là chuyện thường. Phật Thích Ca cũng đã nói đến lúc nào đó, giáo lý của Ngài sẽ không còn nữa. Đức Phật Di Lặc sẽ ra đời, thuyết lại giáo pháp mới. Nên cái chuyện đó, mình không cần, không sợ.

Xong chuyện giáo dục, tôi sẽ nói qua một chuyện hơn nữa, và tôi nhắc lại: quý vị đừng có hoàn toàn tin vào tôi, hi? Cứ kiểm chứng để thấy cái nào đúng thì nghe, không đúng thì thôi. Tôi không tới đây để nói những chuyện lung tung, mà để nói những ưu tư của tôi mà tôi muốn mấy thầy biết. Các thầy trẻ cần phải biết. Đó là cái chuyện tồn tại của-thứ nhất: Tăng gìa và thứ hai: của cả Phật giáo VN mình. Đó là cái tâm sự chung. Bây giờ thì không còn là vấn đề riêng của tăng sĩ nữa, mà của cả Phật tử. Có nhiều người rất ưu tư. Đó là sự tồn tại.

Bây giờ ta nhìn chung, ở nhiều nước Phật giáo trên thế giới chưa có nước nào mà Phật giáo phải chịu..mình không nói là thảm cảnh, mà là sự tan rã như Phật giáo VN. Rất nhiều khi bị khủng hoảng. Ở trong nước hay ở ước ngoài gì vẫn chịu sự khủng hoảng đó. Cái này tìm nguyên nhân không phải trong vài buổi mà thấy hết, nhưng phải tìm ra nguyên nhân để khắc phục, để thay đổi nó. Thì đó là nguyên nhân sâu xa, lâu dài. Bây giờ mình nhìn lại hiện tại, để biết cái niềm tin của mình. Nói chung, thiệt ra tôi cũng không muốn nói, vì nói ra người ta bảo đây là vấn đề chính trị, tôi đi tuyên truyền chính trị, tôi không muốn. Tôi dạy mấy thầy, chỉ muốn mấy thầy học kinh điển. Cũng như trước đây khi ở tù, công an hỏi tôi mấy ông dạy thế nào mà mấy ông trong chùa ông nào cũng cố bảo vệ đạo pháp. Tôi nói không. Tôi từ khi đi dạy, trong lớp chưa bao gìờ tôi nói đến chuyện chính trị. Tôi chỉ dạy kinh Phật và khi họ hiểu, họ biết chuyện phải trái thì họ làm theo ý của họ.

Nhưng đây không phải là lớp học. Đây là buổi tiếp xúc mà như tôi đã nói: mình nói chuyện đời và chuyện đạo. Thiệt sự ra, mình nói ra rất đau lòng. Nói ra nó đụng chạm nhiều nên gần như không bao giờ tôi muốn nói. Ở ngoài, nhiều người khuyên thầy nên nói cho thấy cái thực trạng. Không. Tôi không nói. Đụng chạm nhiều lắm. Trên là Thầy, Ôn của mình. Dưới là huynh đệ mình. Khó nói lắm. Ở đây, với các thầy tôi mong rằng mình coi như trong nhà, chuyện gì cần hiểu mình phải hiểu. Bây giờ ta hay nói- ở ngoài cũng vậy. Nhiều người về hay nói với tôi câu "mấy ông thầy quốc doanh". Ông Hòa thượng quốc doanh này, ông thầy quốc doanh kia, hỉ...Tôi nói là ở VN, giáo hội quốc doanh có, nhưng mà thầy quốc doanh không có. Mấy thầy cũng là thầy của tui, là bạn của tui cả. Mỗi người làm theo mỗi cách. Tui không cho là mình làm đúng, và như vậy tui cũng mong mấy thầy đừng bắt tui làm theo cách của mấy thầy. Nhưng tui có cách nhìn của tui à! Tui nhìn thấy thế nào, tui nói à! Mà nói trong nhà thôi. Tôi chưa viết một bài báo hay cuốn sách nào để nói chuyện này hết, dù đúng ra phải nói để cho mấy thầy trẻ hiểu. Thì ở đây tôi cũng muốn vậy. Nói ra tôi không muốn nói để rồi sinh ra chia rẻ mấy thầy bên này, bên kia. Thì bây giờ trong nhà mình cũng vậy. Nếu như một người ngoài không phải là Phật tử, là người dửng dưng, họ bảo: "Ối cái đám thầy chùa này chửi nhau". Xấu hết! Tôi nói xấu thầy à? Tôi cũng xấu luôn, vì ví dụ như bây giờ tôi nói xấu mấy thầy bên kia là quốc doanh này nọ, thì ở ngoài người ta bảo "Ờ, quốc doanh cũng là thầy chùa với nhau cả. Cũng ăn cơm Phật từ nhỏ tới lớn mà ra cả tề!" Mình không nên nói xấu. Nhưng ở đây tôi cũng phải nói, và nói nhiều để mấy thầy nhận định. Phải bình tĩnh. Cần phải hiểu, nhưng không vì cái chỗ hiểu đó mà đi nói lung tung, gây những xung đột không đáng. Và trong này nếu như có vị vì cái chỗ đó mà hỗn ẩu với các bậc trưởng thượng của mình thì không nên.

Nhưng mà cần phải nói. Ví dụ như ngay từ lần đầu tiên Ôn Từ Đàm đi họp ngoài Hà Nội, tôi đưa Ôn ra tôi có nói mà sau này Ôn còn phải nhắc lại. Tôi nói "Thầy đi ra dự họp kỳ này, con mong rằng Thầy đừng để nhục sau này tụi con phải rữa". Tôi nói thẳng như vậy, mà đối với Ôn làm chi thì làm, tôi vẫn kính trọng. Và tôi nhắc lại nhiều lần, ở đây các thầy trẻ mình đừng vì quá hăng hái mà công kích lung tung. Mình phải biết trách nhiệm của mình khi nói. Bởi vì 5, 10 năm nữa thì mấy thầy ở cái vai trò nếu chưa phải là lãnh đạo thì cũng giữ vai trò hỗ trợ quý Ôn, quý thầy lãnh đạo nên cần phải biết ngay từ bây giờ. Vì sao tôi nói điều này? Vì tôi ở Già Lam, học tăng rất đông, toàn học CĐ, ĐH cả nhưng họ không biết thế nào là Giáo hội Thống nhất, thế nào là Giáo hội PGVN.

Tất nhiên các vị đó khi mới cạo đầu đi tu thì tôi đã ở tù ra rồi. Mọi việc đã ổn định rồi, họ không biết gì cả. Thế mà họ nói chuyện với nhau, tôi nghe kể lại. Họ nói thế này. Ông Hòa thượng Huyền Quang với Hòa thượng Quảng Độ hồi thời kỳ 63 là có công với cách mạng. Nhưg sau này cách mạng thành công rồi người ta không cho mấy ông làm gì nên mấy ông bất mãn, mấy ông chống đối". Đó là mấy chuyện của học tăng. Tôi nghe tôi buồn, và chính vì vậy tôi có trách nhiệm phải nói. Nhưng tôi nhắc lại, không phải vì nghe lời tôi mà mấy thầy đi công kích lung tung để gây những mâu thuẫn giữa thầy này thầy kia không hay. Cái chuyện nó như vậy, mình phải biết.

Tôi nói cái nguyên nhân khai sinh ra GHPGVN, và từ khi giáo hội này ra đời. Đó là thời kỳ rất căng thẳng. Lúc đó HT Trí Thủ làm Viện trưởng và có hôm đi họp về, ôn kể lại với tôi là tiếp xúc với chính quyền- hồi đó mai Chí Thọ làm chủ tịch UBND TP.HCM, họ căng thẳng với các thầy bên Viện Hóa Đạo quá. Ông Mai chí Thọ nói thế này: Các thầy chỉ có hai con đường: một là theo, hai là chống. Các thầy theo, chúng tôi dành nhiều thứ ủng hộ các thầy. Còn các thầy chống, chúng tôi có đủ xe tăng thiết giáp. Các thầy muốn chống thì chống đi! Cả hai cái đối với mình đều sai cả. Đó là thái độ hăm dọa, mà Hoà thượng cũng nói rõ: Theo chúng tôi không theo. Mà chống, chúng tôi cũng không chống. Nhưng họ nói không có con đường thứ ba.

Rồi cho tới khi vận động thành lập thống nhất...Tôi chỉ nói tâm trạng của Hòa thượng. Ôn rất căng thẳng. Nghĩa là Ôn không muốn làm nữa. Dưới áp lực của chính phủ hoàn toàn Ôn không muốn làm. Có hôm tôi dậy lúc 3:30. Hôm đó mới thức dậy thì thị giả lên thưa với tôi Ôn dậy từ lúc 2 giờ. Ôn chờ thầy và Ôn mời thầy qua uống trà. Tôi qua nói chuyện với Ôn. Ôn bảo muốn rút lui. Ôn chịu không nỗi vấn đề này. Thì tôi có ý kiến. Tôi nói hoặc Hòa thượng tiếp tục làm, hoặc HT ra lãnh đạo giáo hội mới. Thì đó là ý kiến của tôi, chứ tôi không xúi Hòa thượng. Mà tôi có xúi cũng chưa chắc Ôn nghe. Ôn có quyết định của Ôn chứ! Rõ ràng Ôn còn thắc mắc chuyện này, mà ở đây có thầy Thái Hòa chắc nhiều lần có nghe Ôn nói"Tôi sẽ chịu nhục cho mấy thầy làm việc". Rồi thì trong thời kỳ thảo luận bàn về hiến chương, Hòa thượng hay về bàn với tôi và thầy Thát. Trong đó có một điều khoản thế này: GHPGVN là thành viên của MTTQVN.

Cả tôi với Ôn với thầy Thát thấy không thể chấp nhận được, vì trên lý thuyết Mặt trận tổ quốc là một tổ chức chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của đảng, mà Phật giáo không làm chính trị. Nếu vô đó, nó trở thành một tổ chức chính trị chứ không còn là Giáo hội Phật giáo nên HT cương quyết chống. Họ thuyết phục rất nhiều. Ban đầu là thành phố, không được. Sau họ sai bà Ngô Bá Thành, là luật sư lên thuyết phục, nói lý với HT. Sau Ôn kể lại với tôi, Ngô Bá Thành lên đây nói với ta về cái chuyện đó. Ôn bảo, mình thì không cãi luật lại Ngô Bá Thành rồi. Người ta là luật sư mà. Nhưng Ôn nói như vầy: Trong mặt trận có hội Liên hiệp phụ nữ, Liên hiệp thanh niên...mà Giáo hội tui toàn là cao tăng, đại đức mà biểu chúng tôi ngồi chung với mấy bà thì làm sao chúng tôi ngồi? Bà Ngô Bá Thành không trả lời được. Ôn đơn giản lý luận chừng đó thôi. Nhưng mấy thầy biết, qua cách lý luận đó mấy thầy thấy vị trí cái Giáo hội như thế nào? Ôn không cần luật mà Ôn nói một cách cụ thể, để tránh luật mà. Cho nên cần phiả biết cái vị trí của GHPGVN như thếế nào: Nó chỉ là một Hiệp hội, tuy cũng dùng hai chữ Giáo hội như bên đây thôi. Nhưng họ có nhiều cách đánh tráo. Khi dịch ra tiếng Anh, người ta không dịch Giáo hội. Nói trong tiếng Anh không có chữ Giáo hội, mà dùng chữữ Association of Women: Hội liên hiệp phụ nữ- ngang nhau! Một Giáo hội với Hội LH phụ nữ, LH công nôngv.v...ngang nhau. Như vậy thì nói mình lãnh đạo ai? Ông chủ tịch Giáo hội cũng như bà chủ tịch hội phụ nữ, trong Mặt trận ngồi ngang nhau, thì nói ông lãnh đạo tui sao được? Hòa thượng Ôn thấy liền, Ôn không chịu, thì họ không nói nữa. Sau ra Hà nội họp, họ vẫn đề nghị lại, nhưng Ôn chống tới cùng và nói, nếu không được thì thà Ôn từ chức.

Bên Mặt trận, ban Tôn giáo thuyết phục không được, chính phủ thuyết phục không được, đảng cũng không được. Ôn cương quyết. Đó là giai đoạn căng nhất của Hòa thượng. Mà Ôn già rồi. Mà mình biết, Ôn là người chơn chất tu hành không biết thủ đoạn chính trị, không có một khả năng chính trị nào hết. Ôn không có khả năng đối phó. Không thích thì Ôn lầm lì, thế thôi.

Thế nhưng lúc đó không có một thầy nào yểm trợ Hòa thượng. Họ xa lánh Hòa thượng. Ngay cả Ôn Từ Đàm lúc đó cũng sợ không dám nói chuyện với Hòa thượng. Mấy ngày liền Ôn ở một mình. Mình phải hiểu tâm trạng của ông già lúc đó: không ai đến với Ôn hết, không ai nói chuyện với Ôn, sợ liên lụy, sợ người ta nói mình xúi giục Ôn vì Ôn vẫn cương quyết- một mình cũng cương quyết không chấp nhận. Mà mình biết Hòa thượng rồi. Ôn tu hành đức độ thì có, mà khả năng ăn nói hay đối phó không có bao nhiêu. Đối với cái tập thể chính trị, họ nhiều thủ đoạn như vậy, mà Ôn vẫn cương quyết. Cuối cùng, họ sợ Ôn từ chức họ chấp nhận thế này: để là "Có" thành viên trong MTTQ. Ôn chấp nhận CÓ chứ không phải LÀ. CÓ thì ai muốn vô thì vô. Khi cần thì mình cử người vô, không thì thôi. Vậy nên Ôn chấp nhận. Sau về Ôn kể với tôi, lúc đó thầy Từ Hạnh là Tổng thư ký, đưa biên bản lên cho Ôn ký, Ôn thấy chữ "là thành viên", Ôn bảo: Mấy thầy thấy tui già, mấy thầy gạt tui. Trước nói là CÓ, sao bây giờ để chữ LÀ? Tôi không ký. Ký biên bản như vậy Ôn không ký.

Mấy thầy thấy cái chuyện nó lắc léo như thế. Đó là chuyện khai sinh cái Giáo hội Rồi còn một chuyện bên lề nữa. Lúc đó Ôn Thiện Siêu gọi là Tượng tọa thôi, dẫn phái đòa Giáo hội Thống nhất mình với mấy thầy ở Ấn Quang đều là Đại đức hết. Nhưng ra tới Hà nội, ngoài đó mấy thầy khác toàn là Hòa thượng với Thượng tọa. 50 tuổi HT, 30 tuổi TT, một loạt toàn là HT với TT. Thầy Minh Thành của mình đâm hoảng, thấy rằng phái đoàn Thống nhất của mình ra, thầy thì mới là Thượng tọa, còn trò toàn là Đại đức, như vậy khi ra mình thua. Thôi thì đồng loạt lên hết, tự mình phong mình lên thành Hòa thượng với Thượng tọa hết.

Cho nên tôi nói, một cái Giáo hội mới khai sinh, chưa hình thành mà đã giành giật, tranh chấp chức vụ, địa vị như ngoài đời, cái Giáo hội đó không đáng để tôi phục vụ. Mặc dù tôi vẫn kính trọng quý thầy của mình. Ôn Thiện Siêu tôi vẫn đãnh lễ, Ôn Trí Tịnh là bậc Thầy tôi vẫn cung kính. Nhưng một cái Giáo hội sinh ra với sứ mạng cao cả, chưa làm gì đã lo tranh giành địa vị với nhau thì không đáng cho tôi phục vụ chứ đừng nói là lãnh đạo tôi. Rõ ràng đó là một công cụ chính trị chứ không phải là Giáo hội. Đây mấy vị nếu nói tôi xuyên tạc thì nói. Cần thì kiểm điểm lại xem. Tôi chịu trách nhiệm về lời nói của mình.

Rồi tới chuyện khác nữa. Cái này Ôn Già Lam đi họp về nói lại với tôi. Đó là vấn đề tổ chức cơ cấu. Trên đảng người ta chỉ cho mình tổ chức Ban trị sự (BTS) tới cấp tỉnh thôi. HT Ôn mới nói, Phật tử chúng tôi người ta sinh hoạt ở thôn, xã chứ còn trên tỉnh chỉ có mấy thầy không hà. Nếu BTS chỉ ở cấp tỉnh thì chỉ có mấy thầy với nhau không, Giáo hội không lãnh đạo được Phật tử. Phải có BTS tới thôn, xã. Họ không chịu, ta cãi nhau tới nỗi có lúc Ôn đập gậy lên bàn, Ôn đòi về. Ôn nói vì đây là trách nhiệm lịch sử của Ôn, không thể để cho lịch sử sau này lên án Ôn, chê cười Ôn. Sau họ chấp nhận cho tới quận. Mà Ôn nói với tôi thế này. Mình không thể làm căng được. Mình đòi cho tới xã nhưng cuối cùng họ chỉ nhận tới quận thì tạm thời cũng được, rổi mình tranh đấu từ từ.

Nhưng mà, trong này có hai điểm. Thứ nhất, tại sao lại phải đòi? Tổ chức của mình, mình làm đúng, nếu chỗ nào vi phạm chính sách thì nhà nước gạt bỏ, còn việc tổ chức sinh hoạt tui tổ chức tới đâu mặc kệ tui. Nếu vi phạm chính sách, phạm luật thì phạt. Chứ không có chuyện xin. Cái gì cũng xin phép. Không có chuyện đó. Và điểm này nữa, thuộc về cái lắc léo của danh từ- cho tới quận, nhưng gọi là Ban đại diện (BĐD) chứ không phải BTS. Giáo hội thống nhất thì từ trên xuống dưới tới quận đều là BĐD. Mà như vậy, mấy thầy nếu có sinh hoạt mấy thầy biết đó, khi BTS tỉnh họp, các quận về họp là BĐD chứ không phải BTS. Giáo hội thống nhất thì từ trên xuống tới quận đều là BĐD. Mà như vậy, mấy thầy nếu có sinh hoạt mấy thầy biết đó, khi BTS tỉnh họp các quận về họp, vì là BĐD nên các thầy chỉ có quyền nghe và trình thôi. Có nghĩa là mấy thầy không lãnh đạo được Phật tử mình dưới quận. Mà nếu mấy thầy không lãnh đạo thì ai vô đây? Đương nhiên là mấy ông trong mặt trận thôi. Rõ ràng là tổ chức thế nào để cho nhà nước vẫn còn kiểm soát Giáo hội.

Tôi nói điều này có hơi xa một chút, nhưng để mấy thầy hiểu cái vấn đề tổ chức. Sau này nếu ở vị trí lãnh đạo, ngay từ bây giờ mấy thầy phải ý thức được chuyện đó (hết mặt băng, thiếu một đoạn)...một cái Giáo hội cho có hiệu quả, và cái hình thức thế nào để đừng trở thành công cụ của bất cứ thế lực chính trị nào.

Hôm trước ở bên Châu Lâm ông Ngọc có lên thăm và nói chuyện, tôi cũng có nói vấn đề này: vấn đề Giáo hội nằm trong Mặt trận tôi không chấp nhận. Còn vấn đề liên hiệp giữa hai Giáo hội. Tôi nói lập trường của chúng tôi là không có vấn đề liên hiệp. GHPGVN là thành viên của MTTQ, đó là một tổ chức chính trị. Chúng tôi không làm chính trị, không liên hiệp với bất cứ tổ chức chính trị nào.

Rồi người ta nói rằng trong qui chế, trong hiến pháp mình thì đảng lãnh đạo tất cả. Tôi nói tôi biết điểm đó. Tôi còn biết Lenin đã nói: "đảng phải thông qua tôn giáo để tập hợp quần chúng". Lenin nói, cán bộ cộng sản nào mà đàn áp tôn giáo là phản động. Lenin không chấp nhận chuyện đàn áp tôn giáo. Trong cộng sản không có chuyện đàn áp tôn giáo, đó là Lenin đã chỉ thị. :" đảng phải thông qua tôn giáo để tập hợp quần chúng". "Có nghĩa là: tôn giáo là một công cụ chính trị của đảng. Vì đảng không đủ khả năng tập hợp, phải mượn tay tôn giáo tập hợp dùm. Mà tôi không bao giờ để cho Phật giáo làm công cụ cho bất cứ đảng phái chính trị nào.

Như Liên Xô, một đảng phái chính trị 70 năm thì sụp. Cứ cho là đảng CSVN tồn tại 1000 năm nữa đi, tôi cũng không bao giờ đem 2500 năm lịch sử truyền thừa Phật giáo ra làm công cụ cho bất cứ đảng phái nào. Tôi còn nói, nếu mà lời nói này của tôi là tự đào hố chôn mình, tôi vẫn sẵn sàng tự chôn mình, chứ không thể chấp nhận chuyện đó. Còn nếu nói là luật pháp đúng, tôi tôn trọng luật pháp. Nhưng luật pháp mà xâm phạm lý tưởng của tôi, tôi không chấp nhận cái luật pháp đó chứ đừng có dùng chữ luật pháp với tôi. Đúng là ở trong đất nước nào thì phải tôn trọng luật pháp đó. Nhưng nếu mình tự đặt ra luật pháp để dùng luật pháp đó xâm phạm tới giá trị, xâm phạm lý tưởng của người khác thì tôi không chấp nhận luật pháp đó, tôi sẵn sàng chịu chết. Tôi đã từng đứng trước bản án tử hình rồi. Tôi không sợ, tôi chấp nhận nó. Đây không phải tôi thách thức, mà là vấn đề lý tưởng của mình.

Rồi tôi hỏi thêm chuyện này nữa. Ở trong Saigon tôi có nghe một Phật tử nói- Phật tử thiệt sự đó, nói là chùa Từ Hiếu hát thánh ca Thiên chúa và treo biểu ngữ liên tôn. Mà tôi nói thẳng với ông, tôi biết chắc chắn Mỹ không xúi chuyện này, Vatican cũng không xúi chuyện này. Vậy ai xúi chuyện này? Tức chuyện Phật tử đặt điều xuyên tạc mấy thầy. Mà ở đây tôi nói cái chuyện bất thường chỗ này: một Phật tử Huynh trưởng GĐPT, sinh hoạt nhiều năm rồi mà bày đặt chuyện ra vu khống quý thầy. Ở đây ai cũng biết, mấy thầy hát thánh ca hồi nào, treo biểu ngữ liên tôn hồi nào? mà nói với tôi là "mắt thấy, tai nghe". Một Phật tử mà dựng chuyện nói láo như vậy. Tôi nói với ông, "Tôi biết chắc mấy thầy bên Giáo hội không ai xúi họ nói láo như vậy. Không có lợi gì. mà mấy thầy bên đó cũng như tôi, tu hành họ cũng sợ mang tội vọng ngữ chứ. Như vậy nói láo tất phải có lợi họ mới nói. Vậy cái lợi này là cái lợi gì? và ai xúi họ nói?" Đây là chuyện bất thường mà còn bất thường nữa. Mình diễn ra thêm một chút thì có nghĩa: Chùa Từ Hiếu không phải là Phật giáo vì mấy thầy tụng kinh mà hát thánh ca. Vậy Từ Hiếu chỉ là một tổ chức Thiên chúa trá hình, và mấy thầy đây là Thiên chúa trá hình cả. Thì đấy, người ta nói thầy Hải Tạng là Thiên chúa, Vatican mua thầy Hải Tạng. Thế ai tung cái tin này? Đồn với mục đích gì? Tôi còn hỏi ông công an, vì ông là công an nên tôi hỏi cho biết, chứ tôi có nghe mà chưa biết đúng hay không. Tôi nghe nói mấy thầy bên Giáo hội đi tuyên truyền chùa Từ Hiếu liên tôn, mà tôi biết chắc không có vấn đề liên tôn. Ngay cả ông cũng biết HT Thiện Hạnh không có trong chuyện liên tôn. Ông đã xác nhận với tôi là không có. Vậy tại sao mấy thầy đó đi nói? Tôi biết mấy thầy cũng sợ tội vọng ngữ, nhưng có hai cái tội: tội trước mắt và tội au lưng. Cái tội trước mắt gần hơn: mấy thầy sợ, mấy thầy phải nói. Còn tội sau lưng chưa thấy, mấy thầy để sau". Cái đó tôi nói thẳng với họ, dùng những thủ đoạn lắc léo như vậy với Phật giáo,không xứng đáng.

Còn nhiều chuyện nữa. Ở trong Saigon tôi biết nhiều thầy không dám đến gặp tôi. Nhiều khi tình cờ gặp, tánh tôi ngang, tôi hay chọc. Tôi hỏi, đi đâu lâu nay sao không thấy? Nói, bạch thầy lâu nay con bận. Hỏi, con bận hay con sợ? Đáp. Dạ bạch thầy con bận. con đang xây chùa. Ờ biết! vậy lo xây chùa đi. Không sao. Nói chơi cho vui thôi! Rồi có nhiều thầy tuy không dám tới nhưng sai đệ tử tới. Thiệt ra tôi biết. Tình huynh đệ mình đâu bỏ nhau được. Nhưng tôi hay chọc. Họ nói. dạ thầy con bận, sai đem cái này qua cúng thầy.- À! Thầy con bận hay thầy con sợ, con? Nói, dạ thầy con bận. Đó là nói chơi. Nhưng ở đây tôi hỏi công an. Tại sao mấy thầy họ sợ tới tui?

Có hai trường hợp. Một là họ coi chính quyền là tiểu nhân nên gặp tôi mấy thầy không dám gặp, tại vì chính quyền toàn là tiểu nhân hay thù vặt, (tiếng cười rộ...) họ sợ bị trả thù. Thế chính quyền có tiểu nhân hay không? Còn không, là mấy thầy hèn. Nhưng tôi không tin là Phật giáo VN lại hèn như thế. Hèn như thế thì không xứng đáng tồn tại. Nói nghe thì mình cười, nhưng ở đây tuy rằng cười, mà cười ra nước mắt. Đó là cái tình trạng mình phải hiểu. Ngay cả mấy thầy ở Huế đây vô, gặp tôi cũng tránh. Có nhiều khi tôi cũng hơi quá đáng. Tôi kêu lại hỏi. Tại sao ông gặp tôi mà không chào? Ông hèn vừa vừa thôi chứ! Nhưng nói xong tôi cười, bảo nói chơi vậy thôi chứ, đi đi. việc ông, ông làm. Việc tôi, tôi làm. Nghĩa là nói xong mình hối hận, thấy nhiều khi mình cũng là...Gọi là "sân tâm phẫn khởi mà ngôn ngữ cai nhơn". Mình nói hơi quá đáng, nhưng mà rồi cũng không mất lòng. Sau đó gặp lại, cũng cười xuề xòa nói chuyện với nhau. Mình tìm cách. Nghĩa là lỗi mình thì mình tìm cách cải hóa để sau họ đừng có mặc cảm để nói chuyện. Chứ làm sao được? Tôi nói, ở ngoài đời họ ghét nhau, họ chửi nhau rồi ai về nhà nấy ngủ. Còn mình ở chùa thì không được. Tui có la lối mấy thầy thì ăn cơm quá đường cũng lên ngồi chung. Lên lạy Phật cũng lạy chung. Chả lẽ mình lạy Phật ở trong thì niệm "Nam mô bổn sư Thích ca mâu ni Phật, ở ngoài đứng kế bên mình nghĩ "cái mặt này thấy dễ ghét". Làm sao được cái chuyện đó, hỉ? Nó khác ngoài đời nhiều.

Cho nên phải tạo điều kiện để mà sống.

Nãy giờ nói như vậy cũng khá nhiều. Đúng ra mình còn rất nhiều vấn đề để nói. Tôi thấy là mình đã có dịp may. Cái duyên rất tốt. Được gặp và nói chuyện với các học tăng, để rồi mấy thầy ở đây khi học hiểu được cái tâm trạng của tôi, và nhất là hiểu được mục đích của tôi khi giảng dạy quý thầy để làm cái gì? và quý thầy học để làm gì.

Còn tôi, bằng bất cứ cách nào tôi cũng tìm điều kiện cho mấy thầy học. Tôi vẫn dạy. Khó khăn mấy tôi cũng chấp nhận. Chỉ có điều ra đây tôi không đi được. Nếu đi được tôi vẫn ra như thường. Cho nên mình thấy cái học của mình nó khó như vậy đó. Mà nếu thầy có mục đích để dạy, trò nếu muốn có mục đích phải nỗ lực. Và nói chung, nhiệm vụ trước mắt của mấy thầy là phải học. Còn những chuyện kia mình biết, mình để đó mà suy nghiệm. Chứ không phải biết rồi đi nói lung tung nghe! Đây tôi nhắc lại thêm lần nữa. Đừng nói lung tung, vì mấy thầy xung quanh mình cũng đều là huynh đệ của tôi cả. Cũng là sư thúc, sư bá của mấy thầy. Mình không nên nói hỗn, như vậy nó lỗi đạo. Tôi nói ví dụ như với HT Từ Đàm tôi vẫn kính nễ. Ôn vô Già Lam tôi vẫn đắp y qua đãnh lễ, còn Ôn có nói chuyện với tôi thì tôi nói. Ôn không nói thì thôi. Phần học trò mình phải giữ lễ. Nhưng trong nhà mình nói với nhau thì nói, chứ người ta nói đụng tới Ôn thì tôi bênh à.

Thôi thì nói tàm tạm chừng đó cũng được, để dành thì giờ cho những chuyện khác. Thứ nhất, tôi cũng muốn biết một số ý kiến của mấy thầy ở đây về vấn đề học, vấn đề tu, kể cả vấn đề tương lai- tương lai của Giáo hội....Thôi bây giờ mình quên cái chuyện của Giáo hội đi- Tương lai của Phật giáo và tương lai của bản thân các thầy. Ta cũng nên thảo luận. Ở đây có quý thầy, quý Ôn tham gia, mình nghe và mình may ra tìm được cái hướng nào đó để mà thoát ra khỏi tình trạng này. Nếu mình không thoát nỗi, không phải mình chết trong danh dự đâu, mà Phật giáo VN sẽ chết trong trạng thái gọi là nhục. Chẳng thà người ta tiêu diệt mình bằng vũ lực, đem mình ra xử bắn. Đàng này cho mình chùa to, Phật lớn mà bên trong trống rỗng thì tất nhiên mình cũng sẽ chết thôi, nhưng giống như một cái xác ngày càng phình to trong trạng thái bệng hoạn mà bên trong thối tha, trống rỗng...thì cái đó không thể chấp nhậ được. Rất tiếc, đúng ra chúng ta học Phật chỉ nói chuyện Phật thôi. Nhưng mà chuyện Phật nó bị chuyện đời lôi kéo nhiều quá thành mình phải nói. Nhiều khi tôi cũng thầm tự hỏi mình học kinh và tu cả đời mà không biết sai chỗ nào mà càng học, càng lớn càng thấy nó rắc rối chuyện đời ra? Ta học Phật, tu Phật đáng lẽ phải thong dong giải thoát chả có ràng buộc gì, chuyện đời thấy nó phiêu diêu...mà mình sao đủ chuyện hết! Thế mình học đúng hay học sai? Chắc có sai ở trong đó. Có sai mà cũng có cái đúng. Cái đúng mình nói vậy thôi chứ mấy thầy gặp nhau vẫn vui vẻ như thường. Chả có gì. Gặp nhau vẫn ăn cơm chung, nói chuyện qua lại vui vẻ mà không phải là giả dối đâu. Có thiệt tình ở trong đó. Nói giả đạo đức với nhau thì hơi quá. Không phải đâu!

Nhưng mà cái chuyện nhà thì nhiều khi phải nói. Tại vì mình tu thì không phải lúc nào cũng ngồi tụng kinh cả. Có lúc phải ra quét rác. Có lúc phải lau bát nhang. Đốt nhang, nhang thơm thì có bụi. Mà có bụi thì phải quét chứ đừng mong nhang thơm mà không có bụi. Chuyện chi cũng vậy, vì đời là như thế. Mình còn ở trong thế gian mà. Chắc mấy thầy ở đây hành điệu thì biết rồi. Thắp nhang nhiều thì có bụi nhiều hà! Hễ muốn có nhiều nhang trầm cho thơm thì phải đỗ bụi nhiều. Mình phải chấp nhận. Cho nên chi...mà cái này tôi nói giống như tôi biện hộ nãy giờ mình nói lung tung..

Thích Tuệ Sỹ

xuống núi

2008-05-04T17:18:00.011-04:00

-Bẩm báo sư cô cốc chủ Ngọc Lam. Hỗm rày con nhón chưn đứng ngóng ở cổng chùa, rình nghe trộm pháp nên thân già rệu rã. Xin sư cô từ bi bấm remote cho con vào chùa, để được tưới tẩm mưa pháp cho thỏa lòng mong ước.

Uyên nhớ một buổi sáng cách đây khỏang 7,8 năm. Uyên và cả nhóm bạn đạo cười vang, thay cho câu chào người mới đến. Sư huynh Chân Tánh tính khôi hài. Mới phút trưóc ồn ào chọc phá, phút sau mất dạng. Uyên bấy giờ vẫn còn dựa cột mà nghe, tuy đã hết e dè trước những người bạn mới. Ngày Uyên lơ ngơ tập nhớ tên, sư huynh "tủ sách biết đi" đã nhẹ nhàng bảo khẽ, để Uyên khỏi giật mình vì cách đối thoại bất cần văn tự trên bàn phiếm của hai người sư đệ.
-Trong nhà, hai sư đệ phá phách như hai tên quỷ nhỏ. Bọn chúng Y nghĩa bất y ngữ và không biết Ái ngữ là gì cho nên như thế. Một tên xuất thân trong quân đội HK. Hắn vào chùa nép bóng bên cây đại thụ nhưng không hiểu có nhận được pháp lạc của hoà thượng sư phụ hay không? Mây Trắng cô nương thỉnh thoảng dần cho nhừ tử, vì cho rằng hắn chỉ lăng xăng tu phước, không lo tu tuệ lại hay hý luận. Còn tiểu sư đệ khi xưa ôm mộng xuất gia. Nào ngờ khi vượt biên bị biển ái dục nhận chìm. Nỗi trôi tới Mỹ hắn vào chùa làm...lễ cưới. Giờ bầu đoàn thê tử kéo lôi. Hai tên làm việc nhàn rỗi nên hay "đăng đàn thiết pháp" online, chia sẻ kinh nghiệm tu tập cùng bạn đạo. Có lẽ bị thê nhi hành hạ, nên bọn hắn trút nỗi hờn bằng lối nói rất dễ mích lòng với những người vốn nhẹ nhàng như.. muội vậy. Rồi muội sẽ quen, vì nghe chỉ là nghe!
Một hiền huynh khác nhắc thêm.
-Hai ác đệ- ý quên hiền đệ có thói quen chọc phá cũng là để thăm dò công phu tu tập của người. Cái tật này bị Mây cô nương ra chiêu rất nặng tay, bởi cứ nhìn ra mà không chịu ngó vào để biết rõ mình. Có muội, có thêm người băng bó vết thương, bởi ngoài Mây muội ra bọn hắn thỉnh thoảng cũng bị các đạo hữu thiện tri thức bầm nhừ như đậu hũ! Hìhì...Còn lại các huynh ai cũng hiền khô, kể luôn những người ít về nhà, vì bận viết sách, hay vì miệt mài chăm lo đàn em nhỏ áo lam. Uyên muội đừng ngạc nhiên khi thấy anh Gary ít nói năng, vì anh là người Mỹ yêu dân Việt và yêu... Đức Phật. Tiếng Việt anh chắc đủ để làm huynh trưởng gia đình Phật tử. Nhưng chữ Việt thì chưa đủ để uống trà, đàm đạo online trong khi nhà mình thì hay "tôi yêu tiếng nước tui ". Quán chủ Ngọc Lam hiền như Bồ Tát, tuy vẫn nghe mấy hiền đệ rù rì. Lam muội có bàn tay sắt bọc nhung. Đóng cổng, cắt đứt dây chuông cái rụp với những ai không có đủ duyên. Mây Trắng khi hiền như nước đọng. Khi chuyển thành đen, thêm sấm sét ầm vang. Dế Mèn ăn cỏ nên mộc mạc. Anh muội im lìm đứng dựa cột nhà hoài làm cột hơi nghiêng...

Ngày đó chỉ duy nhất Ngọc Lam là người Uyên biết mặt, qua tấm hình nhỏ gởi tới kèm theo lời yêu cầu Uyên trình diện. Lam có khuôn mặt khả ái và nụ cười làm ấm lòng người, từng đỗ nhiều nước mắt vì cuộc hôn nhân đến sớm khi chưa có đủ tình thương và sự hiểu biết lẫn nhau. Đến với Đức phật qua con đường thiền quán, Lam bây giờ như tìm lại được mình. Những ngày tháng khổ đau tăm tối lùi xa. Lam miệt mài dùng thời giờ, phương tiện và khả năng có thể của mình bố thí, tạo duyên để khuyến tu. Một điều làm Uyên rất ngạc nhiên, khi biết Lam sinh trưởng trong gia đình theo đạo gốc là Thiên chúa giáo. Uyên như người lạc vào khu vườn lạ, học được thêm nhiều điều từ những người bạn đạo mỗi ngày. Thêm người sư huynh ít ghé thăm nhà, lần về bất ngờ đã dạy cho Uyên biết "chăn trâu", như món quà dành cho lần gặp gỡ đầu tiên.

Mây Trắng cứng cỏi, ngang tàng không ưa đối đãi bề ngoài. Mây cho rằng lối giáo dục nặng về hình thức trong khuôn mẫu đạo đức của Tàu làm trở ngại cho người tu Phật. Mây đã từng ngập chìm trong nỗi khổ, chỉ vì những mỹ từ bao dung, nhẫn nhục, hy sinh. Chưa bao giờ biết sống cho mình. Chưa bao giờ thực sự có an vui, bởi Mây không ngừng bị cuốn hút vào lục dục thất tình từ những người ở quanh mình. Để có được tiếng khen. Để làm vừa lòng người khác, Mây chỉ còn lại Mây với thân tâm suy sụp, nát tan. Bây giờ Mây không bám víu vào bất cứ điều gì. Cũng không để cho ai bám víu Mây. Mình không là gì cả. Làm sao có thể cứu khổ ban vui trong khi sau lớp vỏ sơn phết mượt mà, nỗi khổ làm cho Mây muốn phát điên. Nếu không nhờ lang thang vào thiền viện, để xem người ta làm gì ở nơi này. Mây bây giờ chắc đã thành mưa, hoà trong đất theo thân cát bụi. Mây nhẹ tênh khi không còn trăn trở giữa đúng sai. Không ai tạo nghiệp mà chỉ là Mây...u ám. Mây nói cho Uyên nghe Mây không biết tụng kinh, vậy mà sau khi đóng cửa ngồi "thù lù một đống" nhiều ngày, Mây thuộc và tỉ mỉ giảng ý nghĩa của Bát Nhã Tâm Kinh như nói chuyện vậy thôi. Từ một người không thân thiện phút đầu, Mây từng ngày tháo gỡ cho Uyên từng mắc gút vô hình, đã trói buột Uyên qua chừng đó tháng năm. Khi thấy Uyên thoải mái nói ra điều Uyên nghĩ, Mây tỏ vẽ hài lòng bằng một tràng cười.
-Hahaha! phải dzậy mới được! Cho mấy sư huynh biết mình lầm lỡ, bởi lúc đầu theo nịnh nào là Uyên muội dịu dàng, tế nhị, hiền hoà...
-Còn lâu! Mây cô nương là Ông Ác. Uyên muội là Ông Thiện, còn Ngọc Lam là Bồ Tát. Vào chùa tui lạy cả ba.
Vừa mới thấy cũng vừa mất hút. Uyên không còn giật mình mỗi khi nghe sư huynh ghé qua như gió bay ngang.

-Sư phụ ơi! Đệ tử đã chán lêu lỏng rong chơi trên chợ trời internet lắm rồi. Thân tứ đại ngày càng rệu rã, cho nên sợ kiếp này không theo kịp chuyến đò giải thoát qua sông cùng huynh, đệ, muội. Tối qua đệ tử nằm mơ. Vì cơn sân nỗi lên vào lúc cận tử nghiệp, nên đệ tử được tái sinh làm lính nơi chiến trường Irag! Giựt mình tĩnh dậy, đệ tử rữa mặt đánh răng rồi thỉnh một hồi chuông, xong thắp nhang lạy Phật. Phật bảo không cần mi lạy lục ta. Càng lạy càng ngu không có ích chi. Phải tu làm sao cho hiển lộ chân tâm rồi hãy lạy ta! Thấy sư phụ lâu lâu đăng đàn, giảng về môn thiền hít thở vào ra. Một lạy này ra mắt ân sư. Cúi xin sư phụ từ bi chỉ dạy cho đệ tử món thiền hộ mạng. Đệ tử ham vui hay đi đó đi đây. Thấy môn thiền hít thở có thể thực hành khi đi, đứng, nằm ngồi nên thích hợp vô cùng. Nếu sư phụ bằng lòng hứa khả, đệ tử sẽ mau mau order toạ cụ online. Gối thiền này ngó đẹp và sang. Khi ngồi hít thở chắc sẽ mau đắc đạo!
Sau lá thư post lên thật sớm của huynh Chân Tánh, Uyên đọc tiếp theo lời chỉ dẫn cặn kẻ, rõ ràng pháp thiền Tứ Niệm Xứ từ Mây Trắng. Hơi giật mình khi thấy nhắc thêm.
-Mây biết Uyên đang đọc. Cũng biết bây giờ Uyên có thể lên đường làm hành giả được rồi. Trước đây Mây không nói vì chưa đến lúc. Hìhì.. Phải đợi đến khi có thể rót trà vào tách của Uyên. Sư huynh của Uyên như khỉ ham chơi. Nếu Uyên cùng luyện công một lúc may ra sư huynh thêm tinh tấn.
Uyên cười:
-Người ta đang tứ bề thọ địch đây Mây! Thấy Uyên đem về kinh sách và say mê đọc như đọc.. thư tình thuở ấy, cho nên không khí trong nhà u ám lắm. Làm sao có khoảng không gian riêng để ngồi xuống mà lắng nghe hơi thở vào ra.
-Thì ra phái mạnh mà không mạnh! Chưa chi đã yếu vía sợ lo. Họ không biết rằng khi mình có an vui chính họ được chia. Đừng lo! Uyên không cần khoảng không gian nào riêng biệt. Sợ họ gai mắt tạo thêm khẩu nghiệp thì Uyên vào trong closet trãi khăn ngồi xuống. Tu chợ khó hơn tu chùa là vậy đó Uyên à!
-Hahaha! Xuất giá tòng phu. Uyên muội cứ an phận lo làm hiền phụ, đừng bày đặt cạnh tranh với huynh mà gia đạo bất hòa. Sư phụ ơi, đừng rũ reng muội Uyên hạ thủ công phu. Lỡ sư muội đắc đạo sớm đệ tử còn chi mặt mũi.
Vừa nghe tiếng cản ngăn, Uyên cũng vừa nhận được tức thì địa chỉ website bán tọa cụ online. Buổi chiều hôm đó là quyển sách Sống Trong Hiện Tại do hai sư huynh post lên và để tên Uyên.
-Uyên muội nhớ bỏ thời giờ ra đọc. Không làm mà được lãnh lương còn muốn gì hơn!

Không phải chỉ bao nhiêu đó. Huynh Chân Tánh gởi thêm hình "Uyên muội đang thiền". Tấm hình hí họa làm mọi người cười đau bụng. Trong hình vẽ người đàn bà mặt đậm phấn son, đeo trang sức rườm rà đang ngồi xếp bằng trên tọa cụ. Bà ngồi theo kiểu bán già. Có điều một tay đang bận cầm phone để dặn chỗ cho chuyến du hành tới... Niết bàn! Vài ngày sau Uyên lại nhận thêm. Đó bài giảng về thiền Tứ Niệm Xứ, kèm theo CD chú Đại Bi. Huynh Chân Tánh đã thỉnh từ Như Lai Thiền viện xong gởi sang Uyên. Nhận thật nhiều những chăm sóc ân cần, Uyên biết mình có phước bên cạnh những người giúp cho Uyên tìm thấy lại niềm vui, dù vẫn là Uyên với bao chướng ngại bủa vây.
-Sư phụ ơi, gối thiền đã dìa rồi! Sư phụ mau mau coi ngày lành tháng tốt cho con nhập thất. Nếu tìm không ra ngày hạp tuổi, đệ tử sẽ treo tọa cụ ngay phòng khách để giựt le với bạn bè chơi.
Mây cười:
-Đúng là ông anh dài lưng tốn vải ham chơi.
-Xứ Colorado lạnh lẽo. Sư phụ đừng lo đệ tử rong chơi. Để từ từ đệ tử lấy trớn nhấn ga, nhắm Niết Bàn trực chỉ.

Sau vài ngày im lặng, email đầu ngày là những giòng này:
-Sư phụ ơi! Tối qua sau 5 phút là con "nhập định", khoảng đâu chừng... 8 tiếng mà thôi! Sáng ra đi làm khỏe khoắn vô cùng. Coi như con đã đạt tới từng thiền "hỷ lạc"! Trình pháp đã xong, thôi đệ tử dzọt nghe!
Phần Uyên, qua hơn một tuần mới viết cho Mây, về những gì đã trãi qua trong khoảnh lặng yên.
-Được lắm! Uyên đi đúng đường rồi. Tiếp tục đi, đừng làm mất trớn nha Uyên! Ngày Mây vào tham dự khóa thiền, khi trình pháp Mây thấy gì nói nấy. Không biết mô tê, không biết bất cứ danh từ Phật học nào từ trước tới giờ. Sư nghe xong gật đầu cười. Mãn khóa thiền, Sư Kim Triệu nói rằng: Con về nhà cứ thế mà tiếp tục thực hành dù đi, đứng, nằm, ngồi. Sư không có gì thêm chỉ dạy cho con. Sư không biết còn có Uyên và anh Chân Tánh. Cả hai không đến thiền viện, không Thầy hướng dẫn chỉ nương theo pháp Phật mà lẳng lặng thực hành như những gì Mây đã trải qua. Mây vui với Uyên, vui lắm nha Uyên. Tâm là Phật. Pháp là Thầy. Mây biết ơn Đức Phật Thích Ca, người hơn hai ngàn năm trước đã tìm ra con đường thoát khổ và từ bi để lại bản đồ chỉ dẫn tận tường trao truyền lại bọn mình.
-Dzừa thôi sư phụ. Sao sư phụ không nhìn ra những điều trục trặc để chê trách muội Uyên cho đệ tử mát dạ hơn. Chẳng hạn như tham tu bỏ bê con dại. Đi tìm hạnh phúc một mình để người đồng hành lạc lỏng, bơ vơ không biết sẽ về đâu? Nhưng không sao. Hiền muội cứ tiếp tục chuyên cần luyện chưởng, ý luyện công. Hẹn sau vài mùa trăng nữa hai anh em mình xuống núi. Sư phụ cho đệ tử nghỉ tu dưỡng sức một thời gian.
Than ôi! Lại khổ thân già. Thiền hít thở mà nghỉ ẩu chắc là đệ tử tiêu diêu miền cực lạc!

Đã lâu, quanh Uyên là khoảnh lặng yên. Vẳng đâu đó tiếng chuông ngân buổi sáng của sư huynh Chân Tánh như còn vọng lại. Mây thênh thang bay lần nữa sang sông, để có thêm hành giả bỏ nhà thờ học theo Mây lắng nghe hơi thở vào ra. Ngọc Lam giờ tròn đầy hạnh phúc bên đời, cùng người đồng hành tiếp tục hành Bồ Tát đạo. Sư tỷ Dế Mèn không còn mê gặm cỏ, đã men theo đường mòn lên núi nghe Thầy giảng pháp mỗi cuối tuần. Uyên nghĩ về hiền tỷ với niềm vui. "Oan ức không cần biện bạch" là điều làm không dễ. Sư huynh "tủ sách biết đi" giờ quay về núi. Hiền huynh xứ lạnh vẫn còn lận đận. long đong sau một tháng vào chùa xuống tóc, mặc ca sa tu tập theo Sư. Hai tiểu hiền đệ tiếp tục sống đời, vui đạo. Người anh Mỹ bao năm không mệt mỏi. Sau cơn bão tan hoang vẫn kiếm tìm gom lại đàn em Việt áo lam để dắt dìu, nương tựa vào Tam bảo với niềm tin không thối chuyển. Một đoạn đời qua nhanh. Khi nhận ra quá khứ và tương lai cũng chỉ là những gì xãy ra trong hiện tại, Uyên thấy sư huynh Chân Tánh, thấy Mây, thấy Ngọc Lam, thấy tất cả những người thân thiết một thời đang ở trong Uyên hay ở quanh Uyên.

Uyên mỉm cười, nhận ra rằng. Không biết tự bao giờ Uyên không còn thầm nhũ trong lòng: "Nhớ ơi là nhớ" đối với những người Uyên thương quý.

quỳnh my
Mùa Phật Đản năm 2008

còn đó nỗi buồn

2008-05-01T00:02:00.038-04:00

Tháng Tư trời nhiều mây. Hàng cây hai bên đường cùng đám cỏ non đua nhau khoe chiếc áo mới màu xanh biếc. Đất trời như xích lại gần nhau trong nỗi cảm thông. Những ngậm ngùi, hoài niệm của nhiều người kèm theo tiếng oán, lời than cùng nỗi nhớ khôn nguôi. Tháng Tư giờ trở thành dấu mốc thời gian dài hun hút. Đàn chim bỏ xứ gọi thầm, cùng dõi mắt quay nhìn về cố quốc. Có người thường lặng yên trong một cỏi riêng, giữa những tiếng thở dài áo não hay xôn xao thương hận. Đôi khi bỗng thèm được làm mây bay ngang qua trời cùng gió đùa vui. Để khi ngó xuống cỏi nhân gian lồng lộng, thấy hạnh phúc hay khổ đau trong cuộc đời chỉ là hạt bụi nhỏ nhoi.

Đầu tháng Tư đi vào thiền viện, đón vị Thầy đến tự phương xa. Đưa Thầy vào chùa lễ Phật, chụp những tấm hình bên tôn tượng Quán Âm. Dư âm ngày Lễ Hội cuối tháng ba vẫn chưa tan. Mẹ hiền Quán Âm cao vời vợi, mắt thương nhìn xuống khắp mọi loài. Thương chúng sanh nhiều sân hận, si mê để ngọn lửa hoài nghi đố kỵ che mờ mọi thứ. Mấy mươi năm nhận xứ người làm chốn dung thân. Đã có biết bao nhiêu đóng góp, dựng xây trong việc phát triễn và vun bồi đạo pháp. Lẽ nào buông thả tay chèo. Xao động, hoang mang đánh mất niềm tin trong bão tố, phong ba. Hoặc say sưa quay cuồng cùng những cơn sóng dữ ùa về làm nghiêng ngã con thuyền.
Lần này Mẹ không theo các con vào chùa để gặp Thầy. Thầy về nhà thăm Mẹ trong chương trình nhiều bận rộn. Nhìn Thầy ân cần giữ bàn tay già yếu, nhăn nheo của Mẹ trong tay, tựa như hình ảnh người con xa trở về bên mái ấm gia đình. Bữa cơm chay đạm bạc có Thầy ngồi bên Mẹ và bầy con gái bao quanh, là bữa ăn đậm đà hương vị đạo tình. Niềm vui chan hòa hiện lên nét mặt, người Mẹ già ngày càng yếu đuối, mong manh.

Gần cuối tháng Tư thêm lần đón vị giáo sư chưa bao giờ gặp, bởi nghe Cô ao ước được học trò đưa đi chùa, nói chuyện đạo trong những ngày lưu lại nơi đây. Chở Cô vào chùa. Bốn Thầy trò quỳ lễ Phật nơi chánh điện, rồi ba chị em xin phép ra phía sau để thắp nhang cho lần viếng thăm Cha. Khi mấy đứa con gái lạy di ảnh của người Cha, có Cô giáo lặng lẽ quỳ bên cùng lạy. Cô như người Mẹ hiền nhiều hạnh phúc, giữa bầy con gái trước sân chùa long lanh nắng tháng Tư. Nắng dịu dàng quyện trong gió mơn man, cho những tà áo dài quấn quýt reo vui ngày hội ngộ. Lòng nhẹ nhàng, thanh thản không chỉ vì bài kệ với giọng tụng đều đều quen thuộc phát ra từ cuối sân chùa, mà vì biết được Cô là người đồng hành cùng đi qua một giòng sông. Đưa Cô về nhà để cùng ngồi bên Mẹ, trong bữa cơm ngày cuối tuần quanh những người thân. Không có khoảng cách lần gặp đầu nơi chốn lạ, trong niềm giao cảm lặng thầm. Không ta, không người. Không lạ, không quen. Dưới mắt Cô và đứa học trò nhỏ dại ngày nào, tất cả đều là chúng sanh đồng nhất thể như nhau.

Khi Cô bước xuống xe, buổi chiều thêm rạng rỡ trong chiếc áo dài xanh màu ngọc. Những đứa học trò tinh ranh, nghịch ngợm ngày nào kéo tới vây quanh chào đón. Hơn 40 năm gặp lại. Câu nói đâu tiên bật thốt lên trong tiếng reo vui -Trời ơi, Cô vẫn đẹp như xưa! Cô cười. Của vay mượn và thân giả tạm. Có gì còn mãi đâu em!

Đứng trước quán ăn có cái tên gợi nhớ, học trò cả hai thế hệ lao xao như đang ở cổng trường xưa. Phố Xưa và buổi chiều chủ nhật của tháng Tư, ghi thêm nhiều hình ảnh đẹp. Người học trò tóc đổi màu, choàng tay lên bờ vai cô giáo trong hoàng hôn màu nắng nhạt. Trong trí nhớ họ, Cô vẫn là một trong ba cô giáo xuất hiện lần đầu ở một trường nam, trải qua nhiều năm không có nữ giáo sư.

-Bây giờ nghĩ lại thương Cô nhiều. Ngày về trường Cô là cô giáo Nam kỳ trẻ trung, xinh đẹp, hiền lành, nên nhiều khi khốn khổ vì đám học trò con trai Bắc kỳ di cư quỷ quái, tinh ma. Vì sao Cô chọn trường em- ngôi trường nhỏ lang thang ở trọ.

Cô từ hòa, chậm rãi tâm tình bên cạnh đám học trò và những giáo sư đồng nghiệp cũ. Không nhận nhiệm sở mới là ngôi trường nữ nỗi tiếng trong thành phố, Cô xin đổi sang dạy ở trường nam vốn mang thân ăn gửi nằm nhờ từ độ di cư, vì nghe học trò ở đây hiếu học, siêng năng.
Buổi ăn tối mừng ngày hội ngộ không chỉ để ôn kỷ niệm. Một lá thư từ bên nhà lẽ ra viết từ lâu, nhưng phải đợi đến 33 năm sau mới tìm ra người nhận. Như có duyên với người ở bên kia, nên đã được yêu cầu đọc lá thư dài thấm đượm nghĩa tình. Cả mấy chục thầy trò cùng im lặng nghe câu chuyện cũ. Cô TH- giáo sư hội họa 33 năm về trước đã không ngăn giòng nước mắt, bởi Cô chính là người đón nhận những dòng thư. Sự quyết định sáng suốt, độc lập, không bị ảnh hưởng bởi nhiều người đã để lại "niềm tin" và bài học quý giá : "Không bao giờ phán đoán ai bằng sự chủ quan, do thành kiến hay ảnh hưởng từ nơi người khác". Biết ơn và đền ơn Cô, T- đứa học trò 15 tuổi chưa từng học với Cô ngày nào, đã sống và hành xử như những gì học được từ Cô. Khuôn mặt đẹp thoảng nét buồn, nhìn phúc hậu và cương nghị của vị giáo sư khả kính, đã in đậm nét trong lòng từng người hiện diện. Tình thầy trò đẹp quá! Cả bên cho và nhận đều làm cho nhiều người ngưỡng mộ.

Chợt nhớ mùa hè năm ngoái, sau một phần tư thế kỷ trở về, người đến tìm thăm đêm đó là T. Trao cho T CD họp mặt của Gia đình Nguyễn Trãi Houston theo lời dặn để rồi từ đó có thêm một người em. T nghiêm trang chừng mực. Nét cương nghị đi kèm giản dị thân tình, nên câu chuyện dài theo đêm đã dần khuya. Tiễn T ra cửa thấy chiếc xe van bên đường với người tài xế đang ngồi đợi. Mấy đứa em bà con cười khúc khích. Có người hỏi tụi em phải người xưa của chị hay không? Ai bảo "sư đệ đồng môn" cao lớn, phong trần ngó giống đàn anh sư tỷ!

T trở lại vào buổi sáng để trao trả phong bì tiền dày cộm đã bỏ quên trong bao thư đựng CD. Trí nhớ ngày càng mờ mịt, tựa như nhiều lớp sương che. Lòng bồi hồi xúc động. Nếu T không đem lại, chắc sẽ không bao giờ tìm ra manh mối chuyện bỏ quên. Ra trường, thành đạt với nghề kiến trúc, T cùng nhóm bạn có sự nghiệp vững vàng trở về trường lập quỹ học bỗng giúp cho các em học sinh nghèo hiếu học. Nghĩa cử đáng quý của người em đồng môn vừa gặp đã thân, làm ấm lại phần nào nỗi lạc lõng của lần về chậm muộn.

Những ngày còn lại ở Saigon lòng lắng dịu tựa mặt hồ tĩnh lặng. Không có ý đi trở lại những nơi chốn một thời đong đầy nước mắt, tiếng cười. Tất cả ngủ yên, như chim bay mất hút giữa trời không. Như mục đích chuyến về, thăm người Cha yếu già hiu quạnh mong một lần nhìn thấy mặt con dâu. Thăm quê nội xa xôi nơi đất Bắc, để nhìn tận mắt nơi chào đời của đấng sinh thành. Thăm những ngôi chùa có trẻ mồ côi. Thăm vị Thầy tận tụy vun bồi cho lũ trẻ khổ nghèo mà mẹ cha không có khả năng lo học phí ngoài giờ đến lớp. chúng có thể lăn vào đời bất cứ lúc nào khi sự học đứt ngang, bởi không theo nỗi yêu cầu quái gở, kỳ khôi của chương trình giáo dục bên ngoài chốn học đường. Những chú điệu trở thành thầy dạy tiếng Anh, dạy toán trong khuôn viên chùa râm ran tiếng ve sầu, như bản hợp tấu sau mấy mươi năm mới được nghe trở lại.

Thầy ngưng cuộc trà đàm vì phone gọi nhiều lần. Người ta đòi danh sách kèm lý lịch của lũ học trò nghèo trong lớp học ở chùa. Bước ra khỏi cổng chùa thoáng chút ngậm ngùi. Thương đám trẻ thơ mẹ cha lo không nỗi miếng ăn. Tương lai là khoảnh tối bấp bênh, chỉ vì trường học không dạy đủ để chúng còn hy vọng học tiếp lên cao trong cảnh khó nghèo, chật vật của gia đình .Thương Thầy vì lòng từ, nhẫn nhục chăm lo cho bầy trẻ mặc bao chướng ngại vây quanh. Ta thán hay quay lưng bỏ mặc không là sự chọn lựa của Thầy, dù điều này rất dễ làm. Giòng nước giữa ao tù làm sao có thể trong. Nhiều khi phải luồn lách qua lau sậy hay hóc đá gập ghềnh bít lối chắn ngang. Bóng tối và ánh sáng sẽ thay nhau có mặt, cho đến ngày nuớc tìm ra biển cả mênh mông.

Có một nơi thầm hẹn quay về. Đoạn đường bom đạn cày sâu, sau 35 năm trở lại vẫn mặt đường chông chênh đá sỏi. Buồn hơn là qua hai lượt đi về đều nhìn thấy xác người trên mặt lộ. Sinh mạng con người lẽ nào nhỏ nhoi không đáng để quan tâm. Chiếc chiếu quấn quanh như thuở sơ khai, vẽ ngơ ngác bàng hoàng của người thân còn lại lẫn trong đám người hiếu kỳ, hờ hững nhìn nỗi đau đồng loại.

Lòng bồi hồi xao động, khi nhìn thấy rừng cao su dọc hai bên quốc lộ 13, vội bảo người tài xế tắp vào lề cho xe đỗ lại. Những đốm nắng lấp lánh trên màu xanh của lá phai mau theo chiều xế bóng. Dường như không phải rừng xưa. Lũ cây già đã chết dần trong binh lửa ngày nào. Rừng đổi chủ, hàng hàng lớp lớp cao su được trồng lại mấy lần sau chừng đó tháng năm. Xác người thành phân bón cho cỏ thêm xanh. Cho cao su dòng sữa tràn đầy, nhưng sao người còn lại vẫn đeo mang phận đời buồn quá đỗi. Bạn bè dăm đứa lao xao mừng gặp lại, đón người về nơi nơi cất tiếng khóc chào đời. Chiều thị trấn mưa bay mờ lối cũ, không kịp đứng ngắm vườn cây trĩu nặng trái trên cành. Người bạn chủ vườn vừa mời ăn trái cây nhà, vừa khẩn khoản bạn bè năng tới hái mang về, vì có bán cũng không bù được phần lỗ lã. Vườn tiêu, vườn cà phê cũng đồng chung số phận. Mọi thứ đều bấp bênh bởi lệ thuộc vào giá cả, kèm luật lệ thay đổi vượt ra ngoài tính toán. Cũng mừng khi bạn còn có khả năng để hào phóng với mọi người. Câu hỏi ở đây người ta làm gì để mưu sinh, được trả lời hệt như nước cuốn, bèo trôi. Một số làm cho sở tại địa phương lây lất qua ngày. Số buôn bán kinh doanh nhỏ- nhỏ hơn mấy mươi năm về trước. Số làm vườn với huê lợi thất thu hoài. Số nữa trộm mũ cao su vì không biết làm gì sinh sống.

Sau 35 năm trở lại, dấu tích mùa Hè đỏ lửa vẫn còn. Duy nhất một con đường có chút khang trang là Đại lộ Hoàng Hôn. Còn đó chứng tích tan hoang ngày bom đạn trút xuống tựa như trong biển lửa. Đây đó vẫn còn sót lại những căn nhà cũ kỹ. Những mái tôn rỉ sét sẫm màu. Những vách tường vàng vọt, trốc lỡ như thân thể héo khô của người bệnh nan y, nằm bất lực mơ ước thiên đàng còn mãi xa vời. Nhà cũ, nền xưa giờ mất dấu. Khu chợ nhỏ bé, sình lầy, người buôn thúng, bán bưng lẫn với những gian hàng cũng là nhà. Ngập ngừng theo chân bạn bước vào, ngạc nhiên cùng xúc động bởi vòng tay ôm mừng rỡ của người đàn bà từ một gian hàng trong chợ chạy ào ra. Thầm phục trí nhớ người bạn thời tiểu học. Không hiểu cách nào để nhận diện, sau gần 40 năm chẳng gặp nhau.

Rừng cao su lùi lại xa mờ. Nếu được hỏi thấy gì sau một lần về. Câu trả lời sẽ là không có gì ngoài một chữ buồn. Buồn như nụ cười của người ở lại sau khi tàn cuộc chiến. Dù sao, rồi có một ngày An Lộc sẽ vươn lên. Sẽ trở thành phố xá tấp nập, đầy dinh thự khang trang bởi không còn đất ở vùng gần đô thị. Người giàu sang quyền lực đã và đang trải vàng lên đất để có những cơ ngơi đồ sộ trong thành phố. Đất không còn nhưng lòng tham muốn còn cao chất ngất trời xanh. Rồi có một ngày như thế, mai này. Chỉ thương cho những người gắn liền cuộc đời trên mảnh đất tội tình. Thương Cô giáo "ngàn thu áo tím" sau chinh chiến trở về ngồi nơi quán nước, nhìn cuộc đời dần qua trong quạnh quẽ buồn hiu.

Ngày cuối ở Saigon T sang đón về thăm trường cũ. Cùng đi trên xe là người bạn cùng lớp với T đang dạy học nơi đây. Chạnh lòng khi nhìn QT còm cỏi, xanh xao. Lặng lẽ như chiếc bóng trừ khi được hỏi. QT gọi trước cho Thầy Hiệu trưởng để có buổi hàn huyên bất ngờ cùng đám học trò. Khi hỏi xin Thầy danh sách của giáo sư và học sinh những niên khóa xa xưa. Thầy lắc đầu bởi quá khứ không ai lưu giữ, hiện tại không đủ nhân viên lo việc đó. Hỏi sao trường bây giờ thu lệ phí học sinh. Cô giám thị cười buồn. Chi phí không có đủ cho nên như thế. Từ chiếc ghế các em ngồi cũng tự trường lo. Nghĩ mà thương nhưng đâu có cách nào hơn. Mỗi tháng đến ngày thu lệ phí, nhiều em nghỉ học chỉ vì không có tiền để đóng.

Đi loanh quanh trong sân trường tìm dấu chân xưa. QT hỏi cây phượng nào ngày đó chị trồng, còn nhớ hay không? Lắc đầu vì trí nhớ cùn mòn. Lần trở lại rồi cũng sẽ nhạt mờ trong tâm tưởng.
T chu đáo chụp từng bờ ghế đá. Những dãy bàn trống trãi lặng câm. Tượng Nguyễn Trãi uy nghiêm đứng lặng, để làm chứng nhân cho lịch sử đổi thay. QT lặng lẽ cạnh bên bấm máy không ngừng, như giữ lại dùm người phương xa chút kỷ niệm mang theo về bên đó.

Trước lúc lên xe, không hẹn mà cả ba người bâng khuâng đứng lại trước cổng trường. Nhìn về hướng cầu Tân Thuận không dưng nhớ Dũng. Chiếc cầu cao, nắng rát thịt da, xe đạp không qua nỗi nên có hai đứa học trò cùng đi bộ. Đôi guốc đứt ngang, mặt đường nóng bỏng. Dũng trao liền đôi dép, đi chân không và nhất định không quăng đôi guốc đứt quai. Không làm sao nhớ nỗi ở đâu có sẵn sợi dây, để trên vai của đứa bạn học si tình là hai chiếc guốc treo lơ lửng. Đôi khi nhớ khoảnh đời ngây thơ cũ. Thấy thương và nợ Dũng một lời tạ lỗi chân thành, bởi ngày xưa có ý tránh xa. Cắt đứt luôn tình bạn, để người gầy guộc xanh xao không ngã gục vì mang tâm bệnh. Dẫu gì mình cũng để khổ cho người, bởi vừa vướng bệnh vừa không còn gặp nữa.

Đưa QT về trời lất phất mưa. Vẫn chưa định hướng nhà QT ở nơi nào trong trí nhớ cũ xưa. Đi với T vào quán cà phê ở quận Tư, thấy thiếu khoảng không gian yên tĩnh cho ly cà phê giữa một ngày mưa bay nhẹ. T vừa nói chuyện vừa copy để kịp trao tay CD đánh dấu hơn 30 năm ngày về thăm trường cũ. Chia tay T không hẹn ngày gặp lại, sau cái xiết tay dưới cơn mưa. Đâu biết còn nhiều lần gặp sau này, qua vòng tay nối rộng từ bên đó sang đây, cùng góp sức chung lo cho đàn em nhỏ đồng môn của thế hệ sau.

Đêm cuối tháng Tư, Cô giáo ngày xưa rưng rưng nước mắt khi nói lời giả từ với đám học trò. Cô như chim Mẹ cất lên tiếng gọi, lũ chim con lũ lượt kéo nhau về. Học trò Cô từ 46 năm trở lại. Có người chưa ngày nào được học với Cô, nhưng lòng quý kính thương yêu không khác gì nhau. Cô đến và đi, để lại và mang theo tình thầy trò nồng ấm đậm đà. Dù ân cần hay lặng lẽ, vẫn dễ nhận ra sự chăm sóc, quan tâm tỉ mỉ của từng người trong những ngày Cô ở nơi này. Không chỉ riêng tình đồng môn chung mái trường xưa, mà chính là sự chia sẻ chân thành quanh điểm hội tụ là người Thầy cũ.

Tiễn Cô ra sân. Đêm cuối tháng Tư có gió về se lạnh bờ vai. Cô quay lại bảo vào đi, đừng làm Cô bịn rịn. Chợt nhớ ra chưa kịp nói lời nào để tạ ơn tấm lòng và tình thương của các Thầy Cô. Tạ ơn những người anh xa gần từ California, Houston, Dallas, Kentucky...Đã cùng nhau góp một bàn tay, chia sẻ nỗi khó nghèo của những vị Thầy và đám em thơ còn lại bên kia. Cũng chưa kịp ngâm cho Cô nghe bài thơ Cô ao ước được nghe. Chỉ còn giữ lại vòng tay ôm bịn rịn và nụ hôn ấm nồng trên má, nhận được từ Cô trước lúc chia tay.

Mùa hạ năm nay, sẽ có thêm nhiều phần học bỗng được gởi về bằng tình thương của Thầy Cô và những người anh, người chị phương xa. Trong niềm vui sao như có đắng cay. Những bài báo từ trong nước gởi ra cho thấy nền giáo dục VN là một vũng tối đen. Áp đặt nặng nề về thi cử, nhồi nhét học thêm không ngừng bên cạnh chương trình có sẵn ở trường và sách giáo khoa thay đổi liên miên, thêm bằng giả, bằng mua, bằng mướn người thi hộ...Sẽ về đâu một nền giáo dục vừa cổ lỗ vừa dị hình, dị dạng. Càng sửa chữa càng thụt nền, long móng...

Trên ti vi, người nhạc sĩ đang ôm đàn giọng hát thật buồn "...những cô gái yêu kiều trên quê hương. Đời nỗi trôi, em đến đây đứng đường. Ôi xót xa nào! Đem bán thân nơi xứ người.....Ôi nỗi nhớ nhà. Ôi xa quá, không lối về..."

Chợt nhận ra, dù có làm gì đi nữa nỗi buồn vẫn còn nguyên mỗi năm khi tháng Tư sang.

quỳnh my

Mẹ là mùa xuân

2008-01-15T15:40:00.000-05:00

Ngôi nhà lúc dọn vào có nhiều người ghé đến. Những người đến viếng không bấm chuông. Họ tra chìa khóa rồi mở cửa nhẹ như sợ kinh động người bên trong. Không chọn lựa, họ an nhiên giữa đến và đi. Đầu ngày, cuối ngày, nắng hay mưa, ấm hay lạnh. Để nơi chốn này đầy dấu chân quen.

Buổi sáng, khi những đứa trẻ vội lên xe bus đi học, người mẹ cũng vội lên xe lái đến sở làm. Sau đó không lâu, những người khách tuần tự đến.

Có một người luôn đến chậm. Dường như để lấp cho đầy khoảng trống khi cánh cửa sau lưng khép lại.

Từ khi đứa em nhỏ nhất dọn về mang theo mẹ, không hẹn mà bốn chị em bắt đầu một ngày mới của mình chung một chỗ. "Quán cà phê Mẹ" ngày nào toàn khách "nam nhi", giờ đổi lại khách đến uống cà phê mỗi sáng là bầy con gái. Đôi khi nhớ con trai, người mẹ ao ước được về ở, dẫu chỉ đôi ngày nơi mái nhà xưa. Những đứa con trai nghe nhiều hơn nói, đâu biết rằng mẹ ngóng trông hoài. Chợt nhận ra trong năm đứa rời xa, có một người ngày nào cũng gọi cho mẹ.

Sáng nay, mẹ nhìn mái tóc mới cắt thật ngắn của con. Chợt hỏi:
-Con bao nhiêu tuổi?
Ngỡ ngàng, đứa em quay nhìn chị như đợi câu trả lời. Chị giả vờ chẳng chú tâm. Đứa con gái được mẹ hỏi, thầm nhẫm tính, rồi ngập ngừng đưa ra hai con số. Câu trả lời kéo theo những tiếng cười giòn.
-Bộ em tính giữ hoài tuổi của những năm về trước để làm người trẻ mãi hở?
Đứa em phân trần quanh chút ngại ngùng.
-Tuổi mỗi năm mỗi thêm. Em gom để dành. Không đếm cho nên đâu biết bao nhiêu! Không phải sợ già, vì có sợ vẫn già. Chỉ riêng mái tóc... Em hơi sợ, vì chưa đổi màu đã rụng xác xơ. Thà tóc bạc trắng, nhưng miễn còn nhiều. Đâu ngờ có lúc trở lại thời tóc ngắn lưa thưa. Tưởng chừng mái tóc xưa giờ không thuộc về mình.
Chị cười:
-Lại quên nữa rồi. Xưa nay có cái gì của mình, thuộc về mình đâu? Giữ gìn cách mấy cũng không còn mãi. Sẽ trả lại thân vay mượn không nhanh thì chậm. Vậy nhưng mới trả trước chút xíu... tóc thôi đã thấy tiếc thương, sợ làm sao! Chị biết còn nhiều thứ nữa, mình dù chán đeo mang, vẫn không thể, nỡ buông ra.

Tuổi 85 mẹ lẩn thẩn. Đâu ngờ bầy con gái còn lẩn thẩn thêm hơn. Chậm nhớ, mau quên đến mức hầu như không ai trách phiền ai giữa nhớ và quên. Không đợi đến ngày sinh nhật, người chị có thói quen cộng thêm một tuổi khi vừa qua năm mới, rồi chỉ việc trừ đi hai mỗi khi ai hỏi tuổi của em. Một lần khi trả lời câu hỏi của những người anh đồng môn. Nghe đứa em cho biết năm ra trường, mọi người không hiểu hai chị em học sao mà cô em ra trường trước chị hai năm!

Đôi khi còn được nghe câu nhắc nhở của người bạn đồng hành.
-Lái xe cẩn thận. Nhưng đi rồi em có nhớ đường về?
-Đường về có quên cũng không sao. Chỉ sợ "không còn biết, anh là ai!", thì trở về cũng như ra đi!
Chợt nhìn thấy cái lắc đầu tỏ vẻ như không còn chọn lựa nào hơn.
-Đâu ngờ trong mùa thu đã có mùa đông. Nhìn như vậy mà không phải vậy. Than ôi! Em của ngày nay!
-Em biết và luôn nhớ. Mình già đi theo từng sát na. Thời gian không có điểm dừng. Em không thay đổi mới là chuyện lạ.

Chợt nhớ, cả mấy đứa con gái cùng quay nhìn mẹ.
-Vì sao mẹ hỏi tuổi con?
-Năm tàn, tháng lụn. Thời gian vụt qua nhanh. Con chừng đó tuổi, thân xác mẹ làm sao không tàn hoại. Mới năm nào mấy mẹ con cùng thức trắng đêm gói bánh đón xuân. Năm ngoái còn đi thăm chị nơi miền lạnh. Năm nay mẹ có thêm cây gậy lần đi theo những bước chân khập khễnh, nhói đau...
Những nụ cười chợt tắt, những con mắt băn khoăn chuyển hướng sang người chị.
-Con cũng nhớ và thấy thiếu hương vị tết, vì không còn gói bánh đêm xuân mấy năm nay. Gần 20 năm kinh nghiệm, vậy mà nghề gói bánh tét nhân hột điều của con đành mai một không ngờ!
Mẹ đang u sầu bỗng nở nụ cười.
-Mỗi năm gói bánh một lần, rồi trở thành người có 20 năm kinh nghiệm! Nhớ năm nào dì tụi con qua thăm, đã tò mò muốn biết coi tài nghệ của đám cháu ngày xưa chỉ biết ăn thôi.

Người dì nấu ăn ngon nổi tiếng, đã cầm mân mê "tác phẩm" của lũ cháu từ lâu xa cách. Dì gỡ những lớp lá bao quanh. Tẻ sợi dây cột bằng ny lông để lấy một phần, xong quấn quanh nơi phần đầu chiếc bánh, xiết dần cho đến khi khoanh bánh tét đứt rời ra. Ở quê mẹ dường như không ai cắt bánh bằng dao. Dùng sợi chỉ xem ra tiện lợi, không bị nếp và nhân bánh dính vào nên những khoanh bánh tét trông đẹp và đều. Dì với nụ cười mãn nguyện trên môi, nói với mẹ qua những câu nói âm hưởng vùng quê ngoại.
-Hỏng ngờ tụi nhỏ tài tình! Hột điều rời rạc, không dính lại như thịt mỡ, đậu xanh. Nếp cũng không xào trước cho quyện lại. Vậy mà nhưn bánh tròn đầy. Vòng nếp bao quanh vừa vặn, khít khao. Khó mà tin mấy tay ở Mỹ gói bánh tét không thua người chuyên nghiệp. Bánh hột điều gói cực. Chị cúng chay nên bánh nhưn hột điều tiện lợi mọi đàng.

Nhớ lại những năm đầu xa xứ, mẹ loay hoay nghĩ cách làm sao để có lại những đòn bánh tét nhân hột điều của quê nhà. Lũ con muốn mẹ vui nên xúm xít, nhưng nhân vật chính không ai ngoài mẹ. Có một năm, sau thời gian dài chuẩn bị, đúng đêm gói bánh mẹ ngã bệnh. Đám con gái vô cùng bối rối vì trước giờ chỉ giúp cột dây và nấu bánh suốt đêm. Không hẹn mà nhiều đôi mắt cùng đỗ dồn vào một người.
-Chị là người khéo tay hay...phá! Nếu chẳng ra tay, còn ai nữa vào đây? Làm ra bánh dẫu có "xấu tự nhiên" thì cũng là... lẽ tự nhiên thôi. Còn ngại ngùng chi nữa mà không liều một bận!

Nhìn căn nhà đầy nếp, nhân, dây, lá. Không ai cam lòng để cuối cùng đổ đi. Mẹ sẽ buồn, sẽ bệnh thêm nếu như điều đó xẩy ra. Thế là có một người vừa gói bánh vừa lo, bên cạnh nhiều người chuyền tay nhau cột, thắt những mối dây. Năm đó kết quả thành công ngoài dự liệu. Bầy con gái vui mừng ngắm tác phẩm đầu tay. Mẹ hết bệnh và tuyên bố, từ nay chỉ lo phần chuẩn bị mọi thứ, cho các con về là gói bánh. Tre già, măng mọc.

Cả đám con cháu cùng nhau hợp tác, mỗi năm một lần, rất nhịp nhàng. Ngay cả đứa cháu trai 16 tuổi cũng được bà ngoại dẫn dụ ngồi thức đêm để phụ cột dây.
-Con phụ một tay với mẹ của con. Hồi nãy bà ngoại thấy con cột chơi nhưng thật khéo. Mấy đứa con gái tuổi con chưa chắc biết làm đâu!
-Bà ngoại khen con cột dây đẹp phải không? Con sẽ ráng thức khuya nếu như bây giờ có một ly cà phê Starbucks.

Vậy là đứa em gái con của dì vừa mới biết lái xe, đã bị bà ngoại sai đi mua cà phê phục dịch cho thằng anh bằng tuổi. Con bé ký đầu đứa "lợi dụng thời cơ", nhưng vẫn ngoan nghe lời ngoại ra xe.

Những năm sau này, qua đêm gói bánh rộn ràng như ngày tết, mẹ bệnh cả tuần. Sức mẹ yếu dần. Bầy con gái cố làm cho mẹ hiểu, những ngày vui năm cũ đã qua rồi. Hạnh phúc đích thật là an vui hiện tại. Mẹ chấp chặt, bám víu thói quen, phong tục người xưa trên không gian không còn thích hợp. Mẹ tự làm khổ mình thôi. Những đứa con đều thú nhận, chỉ vì muốn mẹ vui nên thức trắng đêm, chứ không phải "tơ tưởng" đến món ăn ngày tết. Có hay không thì cũng vậy. Hương vị nào rồi cũng thoáng đi qua phần lưỡi là xong. Khổ nhọc vì một món ăn ngon là chuyện đã xa xưa với mấy mẹ con. Bánh tét nhân hột điều những năm còn "sản xuất", đã chu du từ Houston đến Atlanta, đến Kentucky, đến Florida rồi sang tận xứ tuyết Gia Nã Đại.

Mẹ buông tiếng thở dài:
-Như căn nhà cũ chờ cơn bão tới. Mẹ bây giờ đâu còn thấy mùa xuân.
Hai đứa con gái ái ngại cúi đầu không biết nói gì, dường như chỉ cốt ý chờ nghe.
-Riêng con, con thấy mùa xuân vẫn còn với mẹ bây giờ. Đang ở bên nhà, nghe tin mẹ bị té phải vào nhà thương giải phẫu. Con nghĩ hết thật rồi những ngày cũ êm đềm. Khi về, vào thăm thấy mẹ ngồi xe lăn, y tá đẩy đi tập thể dục sáng, chiều, lòng con hạnh phúc làm sao! Ngồi xe lăn vẫn còn phước lớn, so với nằm một chỗ trên giường. Thú thật, lúc đó con ước gì mình to lớn hơn để đủ sức nhấc nỗi chiếc xe lăn, chở theo cùng với mẹ những khi cần đi đâu. Bây giờ mẹ đi đứng bằng đôi chân trở lại, với chiếc gậy kèm theo. Không tàn phế là điều vô cùng hạnh phúc. Tai nạn lớn nhắc mẹ không vội vã. Đi đứng, nằm ngồi chậm rãi khoan thai. Mẹ thận trọng chú tâm từng cử động, chính là biết giữ gìn thân tâm của mình hơn. Mẹ siêng năng tập thể dục, bắt đầu ở tuổi 85. Đạp chân trên máy mỗi ngày một tiếng là điều mà con chưa làm nỗi! Vậy có phải mùa xuân vẫn còn đây với mẹ hay không?
Hai đứa em phụ theo:
-85 tuổi mà mẹ giỏi hơn thời 58 tuổi ngày xưa! Cũng nhờ đôi chân yếu, không đi đâu mẹ dành thời giờ niệm Phật nhiều hơn. Không trồng cây, mẹ khỏi bồn chồn lo lắng vì sợ mùa đông cây chết cóng, sợ hè về không đủ nước.
Mẹ cười, vừa thoáng vui đã chợt băn khoăn.
-Bệnh đau nhức toàn thân rời rã, cho nên niệm Phật nhiều nhưng tâm mẹ không an. Mai này biết sẽ về đâu, khi đoạn đường trước mặt càng ngắn lại!
Đứa con gái cười với mẹ.
-Bệnh đau nhức từ hồi còn trẻ, đã theo mẹ không rời như bóng với hình, nhưng mẹ vẫn chu toàn hết mọi điều trong cuộc sống. Mẹ không cần lo lắng chuyện ra đi sẽ về đâu. Đường lành mẹ đi suốt một đời, chắc chắn sẽ không lạc lối trên con đường quen thuộc! Hành trang con muốn mẹ mang theo không có gì, ngoài chữ "xả" sau cùng. Như đứa bé sơ sinh, lúc đến với cuộc đời chẳng mang theo thứ gì ngoài một hình hài. Khi ra khỏi sẽ thênh thang nhẹ bước nếu chẳng đem theo gì như khi đến. Thương, ghét, buồn vui, tham đắm khổ đau...Chỉ cần tròn đầy một hạnh xả, mẹ sẽ thật sự an vui, thanh thản.

Những tách cà phê quanh chiếc bàn trong căn bếp cạn dần. Hai đứa em bước tới ôm hôn mẹ sau câu nhắc đã đến giờ phải rời nhà của chị. Bên ngoài mặt trời vừa ra khỏi những cụm mây, lấp lánh màu nắng rực rỡ trên sân cỏ sương đêm còn đẫm ướt. Mùa đông chưa qua mà xuân thấp thoáng về trước hiên nhà. Khép cửa, để lại bên ngoài lời lao xao của gió, bước trở vào thấy mẹ đang ngồi niệm Phật tự bao giờ.

Mẹ ơi! Mẹ là mùa xuân của đời con.

quỳnh my

đêm thu

2007-11-15T17:04:00.001-05:00

Khi tiếng hát vút cao ấm áp, nồng nàn của Tuấn Ngọc cất lên, không gian lắng đọng và thời gian như ngừng lại. Tiếng lao xao, rì rào trong căn phòng với gần 600 người hiện diện chợt ngừng. Tất cả mọi người dường như muốn dành phút giây đang hiện hữu để thưởng thức trọn vẹn bài hát Tống Biệt Hành của Hoàng Quốc Bảo phổ từ thơ Tuệ Sỹ.

Một bước đường thôi nhưng núi cao

Trời ơi mây trắng đọng phương nào

Đò ngang neo bến đầy sương sớm

Cạn hết ân tình, nước lạnh sao?

Một bước đường xa, xa biển khơi

Mấy trùng sương mỏng nhuộm tơ trời

Thuyền chưa ra bến bình minh đỏ

Nhưng mấy nghìn năm tống biệt rồi

Cho hết đêm hè trông bóng ma

Tàn thu khói mộng trắng ngân hà

Trời không ngưng gió chờ sương đọng

Nhưng mấy nghìn sau ố nhạt nhòa

Cho hết mùa thu biệt lữ hành

Rừng thu mưa máu dạt lều tranh

Ta so phấn nhụy trên màu úa

Trên phím dương cầm, hay máu xanh

Bên ngoài, những vạt nắng mong manh của một chiều thu chưa thấy lá vàng rơi, đã tan loãng, nhạt nhòa trong bóng tối phũ đầy. Anh hỏi em làm gì? Những bước chân em có thảnh thơi. Có còn xa xót tội nghiệp cho đời lá sớm tàn phai trong những buổi chiều thu. Em quên nói cho anh nghe nơi em ở mùa thu đến chậm. Cho tới chiều nay trên những hàng cây vẫn còn thấy màu xanh. Em không để ý, nghe lời xôn xao của lá, chỉ vì những tiếng thì thầm lẫn lao xao của nhiều người nhắc em nhìn vào thực tại quanh mình.

Vẫn địa điểm quen thuộc là nhà hàng khang trang, ấm cúng thường chọn làm nơi tổ chức những buổi tiệc chay gây quỹ trong thành phố, bởi chủ nhân là người có đạo tâm. Vẫn nhiều khuôn mặt thân quen em thường gặp ở chùa. Khác chăng còn có thêm những người không lạ, không quen vãng lai nơi bãi đậu xe. Họ chợt đến, chợt đi sau khi để lại vài câu hỏi và lời xác quyết làm người được hỏi bàng hoàng, ngơ ngẩn. Em biết, rồi anh cũng sẽ ngẩn ngơ một thoáng như em, bởi có lời đối thoại mà như không đối thoại. Họ hỏi chỉ là mượn cớ, để tỏ lộ sự bất bình với người không cùng quan điểm với mình. Câu trả lời rất thật của em dường như không phải là câu mong muốn được nghe, để rồi những cụm từ ghán ghép, cáo buộc lần thứ nhất em nhận được trong đời từ những người hoàn toàn không biết, chẳng quen này. Sau một giây bối rối thoáng qua, em đáp lại bằng nụ cười cố hữu. Anh hỏi em có sợ mất đi duyên dáng, khi được đội lên đầu chiếc mũ kỳ khôi, ngộ nghĩnh hay không? Xin thưa rằng em vẫn an nhiên, bởi đã có điểm tựa an toàn là hải đảo của tự thân. Mình không tốt đẹp hơn do những lời khen. Cũng không xấu xa tệ hại vì những lời gán ghép, bâng quơ vô căn cứ. Em tiếp tục bước lên bậc thang bằng những bước nhẹ tênh. Có chút gì tội nghiệp khi nghĩ đến sợi dây nhiều gút mắt, trở thành con rắn dữ qua tin đồn, qua cái nhìn che phũ bởi hoài nghi.

Ngày cha mất em về thăm nhà cũ. Gia tài cha để lại cho em là những quyển kinh với màu giấy úa vàng, bởi nhang khói quyện vào qua những tháng năm dài. Em như chạm vào ngón tay gầy guộc của cha trên những trang kinh. Trong đó Quyển kinh Duy Ma Cật in hằn nhiều dấu vết. Từ đó em có cho mình thêm thói quen lần giở những trang kinh, để tìm xem chỗ vướng mắc là đâu mỗi khi nỗi muộn phiền xâm chiếm, bũa vây. Khi người anh xa gởi cho em đọc bài thơ. Em giật mình bởi chưa bao giờ kể mà sao trong bài thơ đó có mấy câu " Đứa em gái chưa gặp mặt. Thương anh trai như thương những trang kinh" (thơ LH). Anh đã biết những trang kinh em không dùng để đọc tụng, tôn thờ. Đó là ngọn hải đăng giúp cho em nhìn thấy đâu là phương hướng, bến bờ trong những khi mờ mịt, hoang mang giữa bóng đêm của hoài nghi, chán nản, lo âu. Để chiều nay, giữa những đợt sóng giận dữ, bất bình được hình thành từ lời đồn đại, vẽ vời. Từ sự suy đoán, luận bàn trong sân hận say sưa. Vậy mà gần 600 người con Phật vẫn tự tại, an nhiên từ khắp nơi hội tụ về đây, để tham dự buổi ra mắt sách Huyền Thoại Duy Ma Cật, tác giả là Thầy Tuệ Sỹ.

Đêm nay, qua lời diễn giả của triết gia Phạm Công Thiện, em xúc động bồi hồi tưởng chừng như thấy được hình ảnh của hai vị thầy kính yêu luôn hiện diện trong em. Hai chú tiểu tuổi đời còn rất trẻ đã đứng trên bục giảng trong trường đại học. Đó là thầy trụ trì ngôi chùa em vẫn thường đi và thầy Tuệ Sỹ của ngày xưa. Trong thành phố quanh năm nắng ấm, thầy là cây đại thụ xum xuê cành lá. Là bóng mát an lành để cho hàng hàng lớp lớp phật tử tìm về nương tựa. Hai vị thầy- hai chú tiểu đồng tuổi, đồng thời, đồng tâm nguyện vào đời. Một người ở Huế, một người ở Saigon thuở đó. Đâu ngờ đêm nay, hai chú tiểu ngày xưa được đẩy lại gần nhau theo những ngọn bát phong.

Thầy là diễn giả cho quyển sách vào một thời điểm có vẻ "lạ kỳ" hơn bất cứ bao giờ, cho người viết và cho luôn diễn giả. Có chút gì chua xót trong em, anh có biết tại sao không? Giữa không khí ấm áp chan hoà đạo vị, khi được nghe từng vị thầy, triết gia và nhà văn lão thành Doãn Quốc Sỹ nói về ý nghĩa uyên thâm của quyển kinh Duy Ma Cật- một vị Bồ Tát hiện thân vào đời, sống cùng với những buồn vui, khổ nạn của đời thường, đem trí tuệ của tâm đại bi, vô ngại, dẫn dắt chúng sanh áp dụng thực hành để đạt được sự bình đẳng, chân thật không hai, thoát ra ngoài bóng tối mê lầm bởi ích kỷ và chấp chặt. Không có câu hỏi nào đặt ra cho quyển sách phát hành, chỉ có những câu hỏi xuất phát từ nỗi hoang mang lẫn hoài nghi, về làn sóng ồ ạt của những người nhân danh này nọ, làm tổn thương xúc phạm đến các trưởng tử Như Lai, trong khi hoàn toàn không nắm rõ đâu là sự thật. Với hạnh vô uý của những người con Phật, thầy từ hoà làm sáng tỏ mọi điều, chỉ bao hàm trong những câu ngắn gọn nhưng đầy đủ. Kèm theo là lời nhắc nhỡ ân cần những điều Phật dạy dành cho hàng đệ tử xuất gia lẫn tại gia:

Đừng vội tin bất cứ điều gì,dù điều đó được hàng ngàn người tin tưởng, nghe theo

Đừng vội tin bất cứ điều gì , dù điều đó được xuất phát từ người có uy quyền

Đừng vội tin bất cứ điều gì, dù điều đó là chân lý từ ngàn xưa để lại.

Cũng đừng vội tin ta

Hãy thận trọng quán chiếu, gạn lọc tìm ra lẽ thật với tâm sáng suốt, tĩnh lặng để có câu giải đáp cho mình

Em ra về. Niềm an lạc lan đều trộn lẫn với dư âm của những bài hát, bài thơ trong thi tập Giấc mơ Trường Sơn, được quý thầy và các nghệ sĩ trình bày. Đêm thu ở đây không có hơi sương làm ướt lạnh đôi vai. Lòng em thật ấm khi nghĩ đến những người bạn đạo trong ban tổ chức. Với khuôn mặt dịu dàng, khả ái. Với nhân dáng mảnh mai, nhỏ bé mong manh. Các chị đã thể hiện trọn vẹn bi, trí, dũng của những người con Phật. Không chùn bước trước bao khó khăn, trở ngại vây quanh, kể cả những lời khuyên rất đổi chân thành: Đình lại buổi ra mắt sách để tránh những điều đáng tiếc xãy ra vì có nhiều lời đe dọa gởi đến phật tử trong chùa và cả bên ngoài.

Ra mắt quyển sách HTDMC, là một trong những chủ trương của nhóm Dharma Wheel Corporation: phát huy và yểm trợ việc hoằng pháp, lợi sanh, song song với lãnh vực văn hóa, giáo dục và từ thiện. Với 600 người hiện diện. Con số gần 40 ngàn đồng nhận được từ bữa tiệc chay, chưa kể số thu được từ CD Giấc mơ Trường Sơn và sách HTDMC, đã nói lên rằng: Khi ngọn đuốc chánh pháp được mồi lên, trí tuệ sẽ thắp sáng, xua tan bóng tối của sợ hãi, hoài nghi, tà kiến.

Em đang mỉm cười đây anh có biết không? Thêm một điện thư vừa nhận đêm nay. Tên em được tô vẽ, rao truyền bằng những lời gán ghép tội tình. Đồng chung số phận với một trăm mấy mươi người lên tiếng xin ngừng làm tổn thương, xúc phạm đến nhà sư gần một đời trãi dài trong bóng tối ngục tù., trong sự tỉnh mặc vô ngôn để chia sẻ nỗi khổ nhục đau thương cùng dân tộc, quê hương. Em chợt nghĩ đến câu chuyện về hai hạt lúa.

Đó là hai hạt lúa giống được chọn để gieo trồng cho vụ mùa sau. Hạt thứ nhất muốn giữ lại hết những dinh dưỡng mình đang có, bèn tìm nơi trú ngụ chứ không dại gì theo ra đồng để thân mình bị nát tan trong đất. Hạt thứ hai ngày đêm mong được gieo trồng. Thời gian trôi qua...Hạt lúa thứ nhất bị héo khô. Chất dinh dưỡng chẳng giúp ích được gì. Nó chết dần mòn trong khô héo. Hạt lúa thứ hai chịu nát tan trong đất, nhưng từ thân nó mọc lên cây lúa vàng óng, trĩu hạt. Nó mang lại cho đời những hạt lúa mới tinh khôi.

Em nghĩ đến những vị Bồ Tát đi vào đời, âm thầm chịu nát tan để góp cho cánh đồng cuộc đời những hoa trái của từ bi, nhẫn nhục, vị tha.

Hé mở khung cửa sổ, cho cơn gió đêm thu thổi bay đi những hạt bụi tỵ hiềm, phải quấy, hơn thua của thế nhân. Em đi vào giấc ngủ bằng bài thơ Tôi vẫn đợi, sau khi chắp tay nguyện cầu cho thế giới sống hoà bình. Cho Phật giáo Việt Nam hưng thịnh trường tồn. Cho mỗi người con Phật sẽ là một đóa hoa từ bi và trí tuệ ngát hương.

Tôi vẫn đợi những đêm dài khắc khoải

Màu xanh xao trong tiếng khóc ven rừng

Trong bóng tối, hận thù tha thiết mãi

Một vì sao bên khóe miệng rưng rưng

Tôi vẫn đợi những đêm đen lặng gió

Màu đen tuyền ánh mắt tự ngàn xưa

Nhìn hun hút cho dài thêm lịch sử

Dài con sông tràn máu lệ quê cha

Tôi vẫn đợi suốt đời quên sóng vỗ

Quên những người xuôi ngược Thái Bình Dương

Người ở lại giữa lòng tay bạo chúa

Cọng lau gầy trĩu nặng ánh tà dương

Rồi trước mắt ngục tù thân bé bỏng

Ngón tay nào gõ nhịp xuống tường rêu

Rồi nhắm mắt ta đi vào cõi mộng

Như sương mai, như ánh chớp mây chiều

(Tôi vẫn đợi - thơ Tuệ Sỹ)

quỳnh my

nụ cười hoàng hôn

2007-08-25T16:22:00.000-04:00

Nắng hoàng hôn nắng soi lời dặn khẽ
từ chốn về thêm đẹp bước chốn qua
bao la gởi tình yêu dâng lòng Mẹ
lá rụng vào nguồn cội vẫn không xa
(Lãng Du)

Cuối cùng tôi cũng về VN. Không phải về cùng mẹ và những đứa em như từng lần toan tính. Thôi thì một mình đi từ nam ra bắc, đi để nối vòng quê mẹ với quê cha, vào tương lai lần nữa.

Vé máy bay đã đặt, đã mua xong. Tưởng xong việc, nào ngờ khi đến lấy vé mới hay tên tôi bị sót. Cô bé xinh trẻ sau cú điện thoại tươi thêm một chút khi trút được gánh nặng, nhỏ nhẹ phân trần:
- Con gởi cho họ đầy đủ tên gia đình 4 người, tên cô ở cuối, lại mang họ khác. Vào lúc đang kẹt chỗ, lại thêm người làm mới, nghĩ cô là khách hàng riêng ... Họ đang sửa lại. Con sẽ tin cho cô hay khi có kết quả xong.

Tôi không biết gì hơn là chờ vì đã thanh toán xong bốn vé khứ hồi từ hai tuần trước. Chợt nghĩ tới chuyến bay sau trước, nghĩ tới chỗ ngồi còn lại riêng lẻ mà bâng khuâng. Cả tuần lễ Mẹ băn khoăn lo sợ tôi ở lại. Mãi tới khi lấy đủ vé, đủ 4 chỗ chung gần Mẹ mới thật sự an ổn.

Rồi an ổn chỉ ở lại được vài giây. Mẹ nhắc tôi hành lý mang theo, nhắc những gì sẽ tặng cho người thân lúc gặp. Nhắc hùn phước, nhắc cúng dường. Băn khoăn những phần cho chùa, những phần cho trẻ mồ côi. Những nơi tôi sẽ đến, những người tôi sẽ gặp. Tất cả đều được Mẹ trải lòng ra san sẻ. Đôi tay mẹ yếu mà vươn xa, nhưng vươn xa thế nào cũng là chưa đủ, mẹ kêu gọi đàn con tiếp sức. Người anh xa chợt hỏi: "Em thấy có xôn xao khi sửa soạn hành trang?". Tôi nói chẳng thấy gì, bởi từ lâu vẫn an nhiên giữa đến và đi. Có chăng là nỗi băn khoăn khi rời Mẹ thời gian dài. Anh thoáng ngạc nhiên khi câu hỏi được trả lại qua thái độ của người đi mang theo quê hương mà không xao động lúc tìm về.

Đi làm đến ngày sau cuối, chiều về qua thăm Mẹ được ăn bữa cơm Mẹ nấu dành cho trước khi đi. Quanh Mẹ, mấy chị em rì rào nhắc nhở, dặn dò. Mẹ giục tôi về lo thu dọn, nghỉ ngơi cho chuyến bay thật sớm của hôm sau. Không tiễn ra phi trường mẹ buồn. Tôi nghĩ vậy vẫn hơn nhìn thấy mẹ trên đường từ phi trường về lại nhà, sau lúc tôi đi.

Hôm sau, trời chưa sáng tôi ghé qua Mẹ. Ôm hôn Mẹ, cả hai mẹ con cùng bịn rịn, bịn rịn hơn cả lần đầu đi xa. Bước lên xe mẹ còn tựa cửa đứng nhìn theo. Trong màn sương đục dáng mẹ thật buồn. Có lẽ đã quen nhìn cảnh mẹ con tôi quyến luyến, người đồng hành bây giờ hết lắc đầu thêm câu than thở. "Em không bao giờ lớn nổi" Tôi đi xa mang theo nụ hôn còn ấm hương Mẹ kèm với dặn dò: "Con đi vui vẻ, bình an. Phải chi đôi chân này còn vững...Mẹ tiếc, trong đời chưa có một lần về thăm quê nội các con". Nghĩ đến đôi chân mẹ với những ống xương ngày càng rỗng và teo nhỏ lại, thêm lần giải phẫu vì té xuống trên sàn nhà trơn, lòng tôi se thắt.
- Mẹ đừng buồn. Những bước con đi luôn có mẹ.

Về lại nơi một lần bất ngờ ra đi để thật lâu mới tìm về, tôi thấy mình ngơ ngác. Saigon sau 24 năm xa đang chập chờn lạ quen dưới ánh đèn đêm. Ra khỏi phi trường lúc gần một giờ khuya, tôi bước lên chiếc taxi đợi sẵn cạnh người thân như kẻ mộng du. Những nụ cười tao ngộ. Những ánh mắt reo vui lúc nhận ra nhau. Tất cả tựa khúc phim thoáng qua nhanh. Cuộc hành trình dài làm mỏi mệt bơ phờ, nhưng tầm mắt như ráo hoảnh khi thu nhận những hình ảnh đầu tiên ngày trở lại. Tôi muốn nói với anh tôi: "Có trăm ngàn nỗi xôn xao ùa về, ngay khi em chạm bàn chân lên mảnh đất quê hương".

Saigon nửa đêm về sáng, với nhiều hàng quán mở cửa quanh ánh điện hắt hiu. Những dòng xe xuôi ngược trên đường, tưởng sẽ hút vào nhau bởi tất cả mọi người cùng thoải mái tự do theo hướng đi tự chọn. Trong khoảnh khắc, tôi nhận ra tâm trạng mình biến chuyển. Từ giật mình kinh hãi bất an đến cuối cùng là mặc kệ. Dù sao tôi cũng đã đến, cũng đã về. Hãy thử làm khán giả đang coi phim. Chấp nhận mình hoàn toàn mất dấu, ngẩn ngơ trên đường. Một phần đời đã sống như con nước lũ theo giòng trôi đi, đi biền biệt. Ngày đó ra đi tôi tránh không muốn nói với ai vì không muốn người ở lại buồn nhiều hơn nữa. Bây giờ về tôi vẫn chọn sự im lìm như lúc xưa. Những đứa em nhiều năm không gặp, nôn nao chờ tin để đón. Chờ hoài không thấy gì, lại phải nhắn tin qua Mẹ để có ngày giờ ra phi trường đón.

Căn nhà nhỏ đông người nằm cạnh bờ sông của dì tôi thêm hiu quạnh vì nửa đàn con của dì đã cùng bố mẹ ra đi đoàn tụ. Dì có đứa con gái ngày xưa vượt biển một mình khi chưa quá tuổi thơ ngây. Tôi ngơ ngác nhìn giòng sông trước mặt, vẫn còn đó những mái nhà chắp vá tiêu điều. Riêng nhà dì tôi giờ cất lại khang trang. Những đứa em còn ở lại cho tôi cảm giác ấm áp, thân gần như trở về ngôi nhà cũ của mình. Có điều, ngày xưa mỗi lúc sang nhà dì tôi phải qua sông. Giòng sông hẹp nằm cuối con đường cũng hẹp, làm ranh giới giữa Khánh Hội với Nhà Bè. Con đò nhỏ quanh năm chòng chành như muốn lật, dù không có ngọn sóng nào trên sông ngày nước cạn. Chỉ có rác ngập hai bên và những đứa trẻ con lom khom vớt bọc ny lông trôi dọc theo bờ. Bây giờ về qua con đường lạ. Không phải con đường vòng ngang qua cầu Tân Thuận và cư xá ngân hàng. Em tôi không quên nhắc:
- Đường về nhà giờ đi qua cây cầu mới là cầu Kinh Tẻ. Chị ráng nhớ để chỉ đường cho mọi người biết mà tìm- nếu như chị có "hẹn hò" ai khi về. Chỗ này bây giờ là quận 7. Không thuộc quận Nhà Bè như trước.

Không hẹn ai nhưng người tìm tôi mấy bận mà không được là người Mẹ yêu luôn dõi mắt theo tôi. Mẹ gọi từ khi máy bay chưa hạ cánh xuống phi trường, Mẹ gọi trên đường về, Mẹ gọi lúc vào nhà. Nghe giọng nói thân yêu, tôi không nghĩ hai mẹ con đang xa nhau nửa vòng trái đất của nửa ngày nửa đêm.
- Mọi chuyện đều bình yên chứ hả con? Con mệt nhiều không? Hai đứa Đông Duy có khoẻ không? Hành lý có nhận về đầy đủ? Hải quan có làm khó dễ gì không?
Tôi trả lời gọn nhanh mấy câu hỏi đầu tiên và thoáng ngập ngừng về câu hỏi cuối
- Sẽ bị đứng đợi hơi lâu nếu như giữa sổ thông hành không có bỏ gì thêm.
- Mẹ an tâm rồi. Trời sắp sáng để các em đi ngủ. Con cũng cần phải nghỉ ngơi để có sức mà đi.

Giấc ngủ ngắn bắt đầu khi trời gần sáng, được đánh thức bằng tiếng lao xao nhộn nhịp từ con đường dọc bờ sông. Saigon thức khuya, Saigon dậy sớm. Không dưng mà tôi cũng thức, cũng ngủ theo Saigon khi trở lại. Có một ngày nghỉ ngơi như đứa em sắp xếp, lúc mua vé chuyến bay đi Huế tiếp theo. Tôi được ân cần trao cho một số phone riêng, cài trong chiếc điện thoại mang về từ Mỹ. Mẹ có mấy người em gái, nhưng chỉ riêng những đứa con của người dì có khuôn mặt giống mẹ nhiều, đối với anh em tôi dù xa bao năm vẫn thấy thật gần, bởi hiểu và thương nhau như anh em cùng mẹ cha. Tôi được dặn dò thêm để biết chỉ đường, được nhắc khẽ những người nên gọi, trước khi tiếp tục lên đường ra Trung về thăm quê nội các con. Một ngày giữa Saigon ngơ ngác vây quanh, chưa đủ cho tôi hoán đổi đêm thành ngày để đi theo nhịp sống nơi này. Tôi thầm biết ơn những đứa em đã quan tâm từng chút nhỏ nhoi.

Mẹ vẫn tiếp tục theo tôi đi trên những dặm đường, để hỏi và nghe và kể chuyện phương xa. Tôi cầm phone thủ thỉ cùng mẹ trên đoạn đường từ phi trường Phú Bài- Huế đi về thị trấn Gio Linh, Quãng Trị. Chiếc taxi bốn chỗ ngồi lăn bánh, lướt mau trên con đường trải nhựa êm đềm, dưới ánh nắng chói chang ngày vào hạ. Hai bên đường không nhìn thấy nhà tranh với vách đất hay những mảnh ruộng héo úa khô cằn khi thừa nắng thiếu mưa. Thầm nghĩ, có lẽ mình chịu nhiều ảnh hưởng từ bài hát nghe hoài: "Quê hương tôi nghèo lắm ai ơi! Mùa đông thiếu áo, hè về thiếu ăn". Trước mắt tôi là những thửa ruộng xanh tươi, xen kẻ với nhiều căn nhà gạch khang trang trải dài theo những xóm làng. Thỉnh thoảng chợt nhìn thấy lại những hàng quán chơ vơ nằm hứng bụi bên đường. Quán cũng là nhà nên ngó quạnh hiu, trong cảnh vắng vẻ, im lìm thưa khách vãng lai. Hình ảnh gợi nhớ thuở ngồi trên những chuyến xe đò từ Saigon ra Long Khánh hoặc về Rừng Lá. Lúc nào tôi cũng ráng tìm cho mình chỗ ngồi bên khung cửa. Để ngắm, để nhìn và xa xót vì những nỗi khó của kiếp người. Ngày đó tôi là cô bé lớn trước tuổi, nên hay băn khoăn về thân phận con người. Sau này tôi hiểu ra. Chính nhờ được nếm trải sớm những tang thương, dâu bễ của mẹ cha trong đó thêm phần tôi quanh sự sinh diệt trong bom đạn vô tình, tôi sớm nhận ra bản chất của kiếp người trước khi tìm gặp Phật qua giáo pháp từ ngàn xưa để lại.

Xe qua khỏi Đông Hà tiến dần vào thị trấn Gio Linh, địa danh một thời gắn liền với miền tỉnh nhỏ tôi chào đời là An Lộc, Bình Long trong chiến trận mùa hè 1972. Người bạn đời ngồi bên quay lại, xiết nhẹ bàn tay chỉ cho tôi.
- Mình đang đi trên cầu Hiền Lương. Sông Bến Hải là đây.
Tôi bàng hoàng, bảo người tài xế chậm xe lại. Không ngờ có lần mình tìm đến nơi này. Lòng dặn thầm sẽ trở lại đây, để được đứng trên cây cầu lịch sử, để được nhìn xuống giòng sông. Không biết đã có bao nhiêu chia cắt đoạn lìa của thật nhiều năm khói lửa binh đao.

Mẹ lo âu khi nghe tin đợt nóng kinh người đang kéo tới Gio Linh. Ngày tiếp theo tôi nằm vùi ở nhà nghỉ của thị trấn, sau buổi hàn huyên kéo dài với những người thân mới gặp lần đầu ở nơi này.
- Ba người đàn ông lớn nhỏ bình yên. Tôi nói với mẹ. Chỉ mình con ngã gục sau nhiều lần gắng gượng.
- Có thể nhờ ai cạo gió cho con được hay không?
Vẫn biết cạo gió không làm thuyên giảm hoặc ngừng những cơn nóng, lạnh từng hồi. Nhưng tôi ghiền bàn tay mẹ như thuở nhỏ ghiền nâng niu, ghiền chăm sóc. Hồi đó tôi mong được bệnh, để khỏi bị bồng em vừa được mẹ ân cần lo lắng. Tôi còn mong được bệnh hoài, để an tâm rằng mẹ vẫn thuơng nhiều. Chỉ vì đàn em nhỏ mà đứa trẻ chưa hết thời thơ ấu đã mon men cùng mẹ sẻ chia trách nhiệm.

Chuỗi ngày nơi quê nội các con tôi nhẹ nhàng thanh thản. Thiếu hẳn những tiện nghi tối thiểu cộng thêm nóng bức, hai đứa trẻ không lên tiếng đòi về. Sân nhà rợp bóng mát với hàng cây im lìm không gió đi qua. Tôi nghe thoáng câu đùa. Gio Linh nghèo nhưng sang. Không xài gió nội, chỉ ưa gió ngoại từ bên Lào đưa tới. Gió Lào cũng như gió từ chiếc quạt máy tội tình lúc chạy lúc ngừng bởi mất điện hoài hoài. Điều giống nhau là cả hai cơn gió đều mang hơi nóng. Hai chú nhỏ đến từ nơi "chỉ thiếu thốn sự thiếu thốn" như người bạn hay nói đùa về lũ trẻ ở xứ người, đã biết ngồi xếp bằng trên chiếu trong bữa cơm gia đình. Đã quen nhìn những con ruồi bay quanh. Quen uống ly trà đá với mồ hôi nhỏ giọt.
Sẽ khó tìm lại những buổi chiều phai nắng, tôi ngồi xếp bằng bên hồ nhỏ trong làng, đợi lũ trâu về tắm. Lũ trẻ làng quê ngừng hẳn cuộc chơi, tò mò kéo tới vây quanh người lạ. Chỉ sau đôi phút e dè, ngần ngại chúng trở lại hồn nhiên như tôi đã hồn nhiên. Mấy cô cháu gái 16, 17 tuổi dành nhau chụp những tấm hình tôi và lũ trẻ con rão bước qua những đường quê. Chợt nhận ra chỉ riêng buổi chiều ở nơi này nhiều an ổn, nhẹ nhàng. Lòng tôi thắt lại mỗi lần ngồi trên chiếc xe nhỏ chạy chầm chậm qua con đường làng hẹp. Đồng ruộng mênh mông. Thân người bé nhỏ, đang co rút oằn mình nhẫn chịu ánh nắng thiêu đốt thịt da. Bao năm rồi vẫn còn người với trâu chung lưng cuốc bẩm. Làn da đen sạm đượm trên khuôn mặt hằn sâu nỗi nhọc nhằn. Mồ hôi đổ mỗi ngày ngấm xuống ruộng sâu. Có lẽ vì vậy mà những cô gái Gio Linh bề ngoài mảnh khảnh nhưng vô cùng cứng cỏi.

Tạm rời vùng nắng cháy Gio Linh, tôi vượt qua vĩ tuyến 17 lên đường xuôi đất bắc. Không dưng mà thêm buồn. Ngày đó đâu có gì ngăn trở nhưng chị em tôi thờ ơ trong lần duy nhất cha tôi lên tàu về Bắc. Xưa cha một mình lặng lẽ vô Nam, bốn mươi mấy năm sau trở lại vẫn một mình cha, đơn độc tìm về nơi chôn nhau cắt rún. Khi cha qua đời Mẹ tự trách hoài. Chỉ vì e ngại có quá nhiều khác biệt sau thời chinh chiến, mẹ chọn không làm kẻ đồng hành cùng cha thăm lại cố hương. Qua đường dây viễn liên của thế kỷ thứ 21, Mẹ vui nhiều khi nghe tôi nói sẽ tìm về thăm quê nội Thái Bình. Tôi muốn được nhìn thấy, được chạm gót chân lên miền đất đã cưu mang người cha lưu lạc thương yêu của tôi.

Chuyến xe khởi hành sau bữa cơm chiều. Tôi khép mắt khi màn đêm xuống nhưng không ngủ, chỉ lắng nghe hơi thở vào ra. Người tài xế trẻ mở nhạc. Những bài hát buồn như tâm trạng người về. Qua khoảnh đường dài, xe dừng nơi quán nhỏ. Tôi nghe loáng thoáng hai người tài xế cần ăn đêm trước khi tiếp tục hành trình. Tôi hỏi:
-Mình đang ở đâu?
-Thành phố Vinh, có lẽ!
Tôi bước xuống xe đi dạo quanh cho bớt mỏi. Đêm lắng sâu, đêm êm ả. Thoáng có gió thổi về làm lao xao những chiếc lá bàng bao năm mới nhìn thấy lại. Làm sao biết bàn chân mình có lúc dẫm lên mặt đường khuya tĩnh mịch ở địa danh xa thẳm, mơ hồ trong trí nhớ càng ngày càng thêm nhỏ nhoi. Quán ăn "dọc đường gió bụi" nằm lặng buồn, khuất sau hàng cây bàng già cỗi. Có nhiều người thức đợi những chuyến xe chở khách đường xa ghé lại ăn. Cô quán thất vọng nhiều, khi chiếc xe 16 chỗ ngồi dừng lại chỉ có hai người vào quán. Những chai nước mua thêm vẫn không làm khuôn mặt người đàn bà trẻ bớt u buồn trong khoảnh tối. Tôi biết đêm nay rồi chỉ còn trong ký ức mù khơi. Quê nội và những nẻo đường VN sẽ xếp lại ngủ yên trong chộn rộn nơi sinh hoạt riêng tôi.

Đến ngoại ô Hà Nội lúc rạng sáng. Mưa bay mờ trời trên những con đường gập ghềnh nước đọng bùn lầy. Đứa cháu trai dặn chờ nơi ga xe lửa Hà Đông. Bao lâu rồi, giờ mới biết Hà Đông cạnh ngay bên Hà Nội. Như Saigon qua Khánh Hội thật gần. Bữa ăn sáng trôi qua thật lẹ. Mọi người chắc không dễ gì quên món phở gà có kèm thêm muỗng bột ngọt thật đầy khuấy trong tô phở mới nhìn đã ngại. Tôi cười, an ủi con trai:
- Mình ở đâu, theo đó. Phải không con?

Mẹ cười nghe tiếp chuyện của chuyến đi xa. Đường về quê nội qua mấy cây cầu lớn và chuyến phà lúc sắp vào làng. Chiếc phà lớn trên giòng sông rộng. Nghe nói ở đây phà qua lại suốt ngày đêm, dù chỉ có một người đứng đợi sang sông giữa đêm khuya. Tự dưng tôi thầm hỏi. Bến sông này cha có lần bơi lội vẫy vùng, như trong truyện kể về thời thơ ấu của nhà văn Duyên Anh mà tôi từng đọc say mê thuở nhỏ.

Đường vào làng sạch sẽ. Không thấy cát bụi mù trời khi xe chạy ngang qua. Nghe nói dân làng tự đúc gạch, trải xi măng trên khắp nẻo đường quê. Tôi quá ngạc nhiên vì không thể hình dung. Miền quê nội giờ khác xa chuyện kể. Xe dừng lại trước sân nhà. Những người trong họ kéo ra mừng đón. Tôi vui thầm vì vẫn còn nhớ mặt mấy người em họ, từ chuyến vào Nam tìm gặp cha tôi mấy chục năm xưa. Hoa và trái cây cô em đem từ Hà Nội về được nhanh chóng bày lên khi tôi và gia đình nhỏ của tôi đốt nén nhang quỳ lạy. Nước mắt tôi nhòa nhạt trước di ảnh của Cha tôi bên cạnh ảnh thờ người Chú họ. Những đứa cháu tỏ lòng biết ơn và thương nhớ, đã thờ người bác họ như cha. Các em tôi muốn đem Cha về lại với quê nhà- nơi chôn nhau cắt rốn của ông.

Bữa cơm đãi người về tươm tất hơn so với lần đứa em gái kế tìm thăm quê nội. Mẹ rưng rưng nước mắt nghe tôi kể chuyện theo những đứa em ra viếng mộ ông bà. Tôi đi cạnh chồng con bằng những bước thênh thang. Xen kẻ giữa những thửa ruộng màu xanh chợt bắt gặp bờ ao nhỏ ngập màu hoa tím nhạt. Những cánh hoa lục bình như đang ngước nhìn lên nắng, hoặc cúi xuống vui đùa cùng làn nước nhẹ lăn tăn, làm dịu đi ánh nắng trưa hè miền nhiệt đới. Tôi không muốn khóc mà sao lệ cứ tràn ra, khi những người em dừng lại nơi gò đất rộng. Khuôn mặt thương yêu trên bia đá bên cạnh mộ ông bà là khuôn mặt của cha tôi. Cha từ giã cuộc đời nơi xứ lạ, vậy mà những đứa cháu vẫn xây mộ ở quê nhà cho cha ở cạnh đấng sinh thành. Họ Nguyễn mượn vay từ người đỡ đầu ngày trốn vào Nam, được thay bằng họ tên thực sự khắc trên bia mộ. Tôi xúc động vì tấm lòng người sống. Thân vay mượn đã trả lại xong. Nơi chốn, tuổi tên, chủng tộc, quê hương...cũng chỉ là cát bụi để trở về cùng cát bụi. Điều duy nhất tôi biết tôi đưọc hưởng, chính là phước duyên được vào làm con của Mẹ và Cha. Hai đấng sinh thành đức độ từ bi. Một đời đã sống kết thành hoa trái, tỏa hương theo gió thênh thang.

Căn nhà gạch hai tầng xinh xắn. Vuông sân trồng cây kiểng và nhiều loại bonsai được chăm sóc xanh tươi. Đứa em từ bao năm tôi chỉ gặp qua thư, trong chiếc sơ mi trắng hiền lành nhìn không giống nhà nông, đã dùng sức lực và tình thương trải rộng của mẹ cha tôi tạo nên được cơ ngơi. Những đứa cháu lớn lên từ giả làng quê, học hành thành đạt chọn Hà Nội làm nơi sinh sống, đã không phụ tấm lòng của nhiều người.

Tôi từ giã quê nội. Không dám nghĩ còn có lần trở lại. Những khuôn mặt dù mới gặp, đã thân thương khi bịn rịn chia tay. Xiết chặt tay người thiếm yếu đã già, ôm đứa cháu mấy mươi năm gặp lại, đâu ngờ lần về này có mấy ngưòi em tôi từng gặp ở Saigon đã nằm sâu trong lòng đất. Gió trên sông Thái Bình thổi lộng. Quê nội xa dần trong ánh mắt. Tôi thầm cảm ơn người đàn bà nơi quán nhỏ đầu làng, đã gởi theo nụ cười và câu từ biệt cho kẻ tha phương về tìm lại cội nguồn. Cảm ơn những đứa em xa, trong tình thương chân thật đã đem cha về lại cho tôi được gặp. Cảm ơn những đứa cháu đã không ngừng vươn tới tương lai, cho mẹ từ phương xa toại nguyện. Dẫu cách xa nửa vòng trái đất tôi vẫn thấy nụ cười trên khuôn mặt mẹ, khi hoàng hôn của nắng ngã dần về cuối chân trời. Mẹ ơi, dù ở đâu tình thương của mẹ vẫn bao la khắp cả đại dương.

(viết trong mùa VuLan, 2007)
Quỳnh My

nhà xưa

2007-05-08T14:26:00.000-04:00

Qua khoảng thời gian dài suy nghĩ đắn đo, Mẹ quyết định rời chốn cũ theo về cùng em gái. Có lẽ tình thương dành cho người còn lại, vẫn nặng hơn người miên viễn cách xa. Mẹ vốn yếu mà không đuối, vì có niềm vui khi sống một mình, không bám víu, trông chờ từ con cháu. Nhưng ngoài những ngày an vui, bình lặng, còn có nhiều ngày thân chẳng chiều tâm. Những đứa con trai dù thương mẹ thật nhiều, vẫn bối rối, vụng về trong chăm sóc. Mẹ về với"Nga Mi", bỏ lại đám "Võ Đang". Bỏ căn nhà nhỏ nơi cất giữ nhiều kỹ niệm của hơn 20 năm chọn xứ người làm chốn gởi nhờ.

Nhà của mẹ là nơi trở lại của những con chim chắp cánh bay xa, trên hành trình đi tìm hạnh phúc. Còn có mẹ là còn vòng tay mở rộng, đón nhận cánh chim lẻ bạn quay về băng bó cho lành những vết thương lòng. Thương con, nuôi con đến lúc thành nhân vẫn chưa xong. Mẹ tiếp tục mớm mồi cho đàn chim nhỏ bơ vơ, trong cảnh chia đôi của mẹ cha. Những bữa ăn tươm tất lo cho cháu. Những sáng, những chiều nguyện cầu cho con được an lành trên nẻo đi về. Trời mưa giông, mẹ dõi mắt nhìn ra song cửa thường hơn. Mong đừng có thêm bất hạnh cho lũ trẻ thơ và đứa con gái của mẹ vốn đã nhiều bất hạnh. Mẹ tuy có buồn nhưng chẳng bi quan, bởi nhìn thấy được trong khổ lụy, từng đứa con tưởng chừng yếu đuối mong manh, đã trở nên vững vàng trước nghịch cảnh trong đời. Mẹ mừng con đã nên người. Nhờ cảnh khổ mà biết thực hành nhẫn nhục. Hiểu và tin vào chính bản thân mình, không tìm kiếm trông chờ nơi người khác. Mẹ nhắc con dù trong cảnh khổ, vẫn có thể sẻ chia với ngưòi đau khổ hơn mình. Hạnh phúc không vắng mặt, khi mang niềm vui đến cho người, qua những việc thiện lành dù rất nhỏ hằng ngày.

Nơi mẹ ở cũng là tổ ấm, cho những đứa con trai sau nhiều năm rời mái gia đình, chợt trở về như tên lãng tử, không có gì ngoài túi hành trang xách gọn trên tay. Mẹ tiếp tục giặt cho con từng chiếc áo. Đơm lại hạt nút sắp rời như lúc bé thơ. Nấu những món ăn ngày xưa con thích và đợi chờ, để những bữa cơm không còn một bóng hẩm hiu. Thỉnh thoảng những đứa cháu lạc đàn theo mẹ, xa cha, quay trở lại ríu rít cạnh bên bà nội. Đứa nhỏ với nụ cười chấp nhận. Đứa lớn đi theo hỏi tỉ mỉ, tận tường cách nấu những món ăn ngày xưa bà nội thường nấu cho ăn. Mẹ cười, lòng an ổn vui mừng. Tình thương chân thật bao giờ cũng vượt qua ranh giới của oán trách giận buồn, đỗ lỗi cho nhau giữa đúng và sai. Những đứa con của mẹ giờ học thêm bài học có tên là tha thứ, bao dung. Cùng lúc nhận ra nhiều thiếu sót, lỗi lầm của chính mình. Mẹ không thấy buồn khi con một lần nữa rời xa, bởi con biết đem kinh nghiệm có từ quá khứ áp dụng cho hiện tại. Vết thuơng lành theo với thời gian. Cuộc đời mới bắt đầu trước mặt. Con thêm lần rời căn nhà nhỏ êm đềm, bỏ lại những tháng ngày không dễ có trong đời với nguời mẹ già tóc trắng lưa thưa, đôi tay yếu nhưng niềm tin vững chãi. Tin vào từng hạt giống tốt gieo trồng, sẽ đơm hoa kết trái mai sau. Sẽ cho con bóng mát an lành, đẩy lui dần những chông gai, giông bão của đời con.

Cả một đời, mẹ chưa bao giờ thử đi tìm niềm vui ở bên ngoài. Mẹ dành hết trọn năm tháng, ngày giờ cho gia đình, cho cháu con và người khắp chốn gần xa. Người mẹ ấy chưa một ngày cắp sách đến trường. Không đọc được chữ nhưng chừng đọc thấu lòng người, bằng sự cảm thông sâu lắng bên trong. Không còn cha để cận kề như chiếc bóng theo sau , mẹ nhận ra suốt đoạn đời dài chưa từng sống cho riêng mình, chỉ sống bằng trách nhiệm với tình thương. Hai thứ trộn lẫn vào nhau không tìm ra ranh giới, bến bờ. Cảm giác hụt hẫng, chơi vơi nhiều quá đỗi, biết làm gì cho qua những tháng ngày còn lại bây giờ, khi cây đại thụ trong đời trốc gốc, trả thân vay mượn về cho cát bụi. Thoáng nhìn trên bàn thờ Phât, còn đó mõ chuông và xâu chuỗi bạc màu nhiều hột đã mòn. Mẹ không còn cảm thấy bơ vơ bởi đã tìm ra nơi nương tựa từ đây. Từ đó những đứa con quen nhìn hình ảnh mẹ, mỗi sáng, mỗi chiều ngồi lần chuỗi lâm râm câu niệm Phật.

Nhà xưa có những ngày con ghé vào thăm, cảm nghe trống vắng, u buồn vì không thấy mẹ ngồi tay lần xâu chuỗi hột màu nâu. Hình ảnh mẹ từ bi, thanh thoát, đẹp tựa đức bồ tát Quán Âm trong mắt của con. Bình nước nóng cắm dây để sẵn, cạnh những hũ cream, đường với mấy loại cà phê khác nhau theo sở thích các con. Mẹ đau nằm vùi ở trong phòng, nhưng trên chiếc bàn cạnh bếp, bữa ăn sáng dành cho con để sẵn. Những đứa con trai lòng ngập lo âu, bởi ngoài thăm hỏi, nắn xoa những đốt xương đau không làm được gì hơn cho mẹ. Chợt thấy hạnh phúc làm sao những ngày mẹ khoẻ và vui. Dù ngay lúc ấy có thể sẽ nghe câu quở trách, hay nhắc nhỡ rằng hãy tìm xem lỗi lầm của mình ở chỗ nào, thay vì giận trách người làm cho mình khổ.

"Con dâu là con nhà mình". Câu nói của người xưa có lẽ đúng với mẹ nhiều, bởi trong lòng mẹ đứa con nào cũng ước mong được sống an vui, không muốn khổ đau. Chỉ cần nhìn thoáng qua nét mặt, mẹ dường như thấu rõ nỗi khổ tâm của những đứa "con nhà mình" bên cạnh đám con trai. Một lời khuyên, một câu an ủi chân thành, đã góp phần không nhỏ giữ lại gia đình khi sóng gió. Mẹ không đắn đo khi biểu lộ tình thương, nói cho con biết nỗi buồn phiền của mẹ khi nhìn con không hạnh phúc. Tình của mẹ cho con là tình thương không phân biệt, cho đi nhiều vẫn mãi tràn đầy. Có những ngày mẹ bước thấp, bước cao sau khi nấu vội tô cháo cảm mang cho con dâu bệnh. Đôi tay dù đã yếu, vẫn ân cần hỏi con có muốn cạo gió hay nấu một nồi xông bằng nhiều thứ lá cây. Mẹ thương từ con đến cháu, thương luôn những đứa trẻ thơ theo chân mẹ bước đi thêm bưóc nữa, nhập vào gia đình lớn để đàn cháu của mẹ ngày càng đông. Mẹ thường lặng yên ít nói hơn nghe, dù vậy không thiếu những tấm lòng dành cho mẹ dù ở bên kia hay ở nơi đây. Có những cô bé hàng xóm nơi đất Mỹ, vào ngày cuối năm hay thỉnh thoảng ngày rằm, đã mua hoa đem đến tặng cho bà cúng Phật. Mẹ có lẽ quen dần những tiếng gọi thân thương bằng bà nội hay bà ngoại, của đám trẻ không phải ruột rà mà vẫn thật gần.

Không phải dễ cho lần từ giả. Mẹ bưóc lên xe lòng bùi ngùi nhìn lại ngôi nhà. Thương làm sao những đứa con trai, đã chọn chỗ ở xa phố chợ để gần bên nhà mẹ. Chưa kể thêm lũ cháu, quyến luyến không rời bà nội già nua. Những bài hát trẻ thơ học từ nơi mẹ, thường được hát lên trong nỗi hân hoan những lúc sang thăm. Mẹ còn luyến lưu cả những con dâu, đã thay con gái chăm sóc mẹ vô cùng chu đáo trong khoảng thời gian dài vừa bỏ lại phía sau.

Chiếc xe rời khoảnh sân buồn. Cây trái mẹ trồng trong sân nhà cũng vô thuờng cằn cỗi khác chi thân của mẹ bây giờ. Ở đâu cũng chỉ là cỏi tạm thôi. Cả mẹ và căn nhà nhỏ đều không qua vòng sinh diệt. Mẹ nở nụ cười, đưa tay vẫy lại khi nhìn những bàn tay bé xíu đưa lên, gởi những nụ hôn cho bà nội ngày về nơi ở mới.

quỳnh my

Tháng Tư này

2007-04-26T15:08:00.000-04:00

Mẹ yêu của con,

Con ước gì mẹ về vào cuối tháng Tư này. Ngày cuối tháng Tư con mở mắt chào đời, để rồi nghe kể lại trong tiếng khóc con có tiếng khóc đau thương của người mẹ trẻ hòa theo.

Vòng tay ấm, tình thương của người mẹ ấy ngỡ sẽ bù đắp cho con thật nhiều bởi lúc sinh ra không có mặt cha. Người cha một ngày rã ngũ, tan hàng vội vã bước lên chuyến tàu sau cuối trong đoàn người di tản. Con lớn từng ngày, ngơ ngác hỏi bà nội vì sao con không có mẹ cha? Có phải con là đứa nhỏ mồ côi được ông bà thương xót dưỡng nuôi? Bà nội ôm con vào lòng, trả lời trong màn nước mắt nhạt nhòa. không! Con không phải là trẻ mồ côi. Con có đủ mẹ cha, và một người anh nữa đang ở bên kia bờ đại dương xa thẳm. Nơi đó, không thấy bóng dáng của nỗi nhọc nhằn, đau thương, khốn khổ giống quê mình. Càng lớn, nỗi buồn âm thầm trong con càng ngấm sâu nhiều. Mẹ nơi đâu và cha ở nơi đâu? Con cảm nghe bơ vơ, sợ hãi mỗi khi điền vào tờ lý lịch: Cha là sĩ quan chế độ cũ, mẹ vượt biển ra đi. Mẹ ơi! "Bà mẹ Gio Linh" là nội, sau những năm chinh chiến buồn đau, vẫn tiếp tục sống đời hiu quạnh ở nơi có đất cày lên sỏi đá, nuôi đứa cháu lạc loài ở lại quê nhà.

Con lớn lên như loài cỏ dại, cúi rạp mình theo cơn gió lắt lay. Tuy không chịu cảnh đói ăn, thiếu mặc nhưng khoảng cách giữa ba thế hệ, là nỗi cô đơn kéo dài suốt những năm tháng tuổi thơ. Con hay khóc và rất dễ giận hờn. Thiếu tự tin, thừa tự ti, con biến thành con ốc cuộn mình trong chiếc vỏ. Để che giấu nỗi sợ hãi vì thành kiến, vì bị phân chia đối xử, đôi khi con cũng là con nhím, bung ra những chiếc lông cứng nhọn để tự bảo vệ mình, mẹ có biết không?

Bà nội dạy con đừng oán than nghịch cảnh. Khi không có cách gì thay đổi được, hãy chấp nhận nó và thay đổi chính mình là điều con có thể làm, tuy không dễ chút nào. Hãy nhìn chung quanh để thấy có bao người bất hạnh hơn con. Nếu như cha ở lại, biết có sống sót trở về sau những năm tháng tù đày. Nếu mẹ là vợ người tù cải tạo, biết có vượt qua nỗi những cơ cực, đau thương cùng hai đứa con thơ? Vừa làm mẹ, vừa làm cha thêm lặn lội nuôi người tù nơi núi thẳm, rừng sâu không biết đến ngày nào thoát cảnh đọa đày... Con chợt nhận ra lòng vị kỹ của mình. Chỉ vì nghĩ tới mình nhiều quá cho nên con khổ. Không bằng lòng hiện tại, thèm kéo lôi quá khứ trở về, con còn lo sẽ bị mẹ cha lãng quên ở mai sau. Con hoang mang, sợ hãi giống như người bước chân vào cuộc hành trình đơn độc, không định hướng, không có hành trang cần thiết mang theo, chỉ vì con giống như đứa trẻ mồ côi.

Phải qua mười mấy năm sau con mới gặp lại người mẹ sinh thành. Niềm vui òa vỡ nhưng nỗi buồn không tan biến. Mẹ con trở về, con nhận vào đời thêm một người cha, và những đứa em gái chưa từng gặp mặt, bởi người mẹ ấy đã làm lại cuộc đời sau lần đi ra biển. Con là đứa bé chưa đầy một tuổi, nằm ngủ say bên cạnh lá thư và chiếc áo còn đầy ắp mùi hương để lại, mong con đừng khóc trong đêm mẹ bồng anh bỏ ra đi với ước mơ tìm gặp lại cha. Sau này lớn lên con chợt hiểu, đất nước mình không có chỗ dung thân cho vợ và con của những người tham gia cuộc chiến ngày xưa. Mẹ con đã đến, đã tìm và gặp nhưng cùng đi chung với mẹ là nguời đồng hành đã cho mẹ ân huệ bước lên chuyến tàu vưọt biên không điều kiện. Thêm một đứa bé sắp chào đời ngày mẹ gặp cha ở bên kia. Như quyển sách lật sang chương mới. Chỉ mình con mòn mỏi ngóng chờ ngày xum họp, đã cắt chia thành từng mảnh rời nhau.

Được mẹ trở về chăm lo bảo bọc, con vẫn không thấy mình hạnh phúc hơn xưa. Giờ đây con mới hiểu, hạnh phúc không là thứ ở bên ngoài, thì làm sao có thể kiếm tìm, nắm bắt được trong tay? Từ chối làm thủ tục lên đường xum họp, bởi con không mấy thiết tha khi nghĩ cả cha và mẹ đều có cuộc đời riêng, không có chỗ cho con. Con là kẻ mê mãi đi tìm hạnh phúc, mong lấp cho đầy khoảng trống bơ vơ. Ngỡ gặp rồi nên con bỏ lớp, bỏ truờng. Đâu ngờ hạnh phúc mong manh tựa bóng mây. Đám mây làm khuất lấp mặt trời, chỉ cho con chút bóng mát thoáng qua. Càng mơ ước, trông mong nhiều bao nhiêu thì nỗi thất vọng, buồn phiền trong con càng lớn bấy nhiêu. Đã có lúc con giận con lầm lỡ. Con giận hờn nghịch cảnh trong đời. Con giận ngày xưa cha mẹ bỏ con đi.

Có nhiều khi con nghĩ, dường như những đổi thay to lớn của đời con thường xãy ra trong thời điểm tháng Tư. Mẹ còn nhớ không? Hai mươi năm sau ngày biến động, cha trở về quê nội lần đầu cũng dạo tháng Tư. Hôm đó con về thăm bà nội bệnh, chợt nghe tiếng xe dừng lại trước sân nhà, lòng xao động lạ kỳ. Con chạy nhanh ra, không hỏi, không chào người khách bất ngờ, mà nhào đến ôm chầm người con hằng thuơng tưởng ngày đêm, khi nhận ra khuôn mặt dù đậm vẽ phong trần, vẫn là khuôn mặt thứ hai của chính con. Từ nhỏ con đã thường nghe bà nội nói với con rằng. Con là con gái giống cha. "Con gái giống cha, giàu ba họ". Giàu đâu con không thấy, chỉ biết rằng con giàu nước mắt hơn bất cứ người nào hay khóc trên đời.

Chắc bây giờ thì mẹ hiểu, vì sao trong những năm tháng tuổi thơ con dù rất khát khao tình của mẹ cha, nhưng vẫn im lặng trước những câu hỏi ân cần từ mẹ. Con thèm tình mẫu tử hơn bao giờ, bởi cho đến lúc đó, mẹ con chưa về lại. Là đứa trẻ không có mẹ cha bên cạnh, cho nên con luôn cảm thấy hoang mang. Ở trường học, không ai dạy cho con bài học yêu thương, mà được dạy cho oán thù, kết tội những người ngã ngựa sau cuộc chiến, trong số đó có cha. Con sống triền miên trong sợ hãi, lo âu. Sợ nghe bất cứ câu hỏi nào về người cha bỏ nước ra đi lúc con chưa được sinh ra. Con sợ chế độ luôn tìm mọi cách, kết tội luôn cả suy nghĩ bên trong. Ngoài nỗi sợ uy quyền, đe doạ của người ngoài, con còn ráng tập giấu kín tình thương và cảm xúc riêng. Biết bao lần, con muốn vươn cánh tay bé nhỏ thật xa, để chạm vào tình phụ tử mà con hằng khao khát.

Con thật sự không thất vọng, khi được ôm gọn trong vòng tay ấm áp, thương yêu của người cha bỗng sừng sững hiện ra như một giấc mơ. Hai mươi năm. Thời gian như chớp mắt mẹ ơi! Con đã biết thế nào là hạnh phúc khi sống cho phút giây đang hiện hữu. Những cơ cực, tủi buồn, ước mơ và tuyệt vọng... phút chốc loãng tan như cơn gió nhẹ trước sân nhà ngày con gặp được cha. Tất cả trôi theo giòng nước mắt tuôn hoài như suối không ngừng. Con không kể ra, mẹ cũng đoán phần nào. Khi lau khô nước mắt, câu đầu tiên con hỏi chính là câu hỏi dành cho mẹ, bởi có muôn vàn nghi ngại và thắc mắc ngập đầy ở trong lòng.

Cánh cửa ngăn chia đã mở toang. Con biết rõ điều con cảm nhận ngay trong phút đầu tiên gọi mẹ. Đêm đó, con nói câu gì mẹ còn nhớ hay quên? Con cầm điện thoại. Tay con run và giọng nói cũng run run. Mẹ ơi! Con là con gái của mẹ ba. Đứa con gái sống với ông bà nội mà mẹ thường băn khoăn hỏi. Mẹ ơi! Mẹ có buồn không? Con nghe tiếng khóc nghẹn ngào của mẹ và chợt khóc theo qua câu nói đầu tiên. "Con chính là người nhận chịu thiệt thòi. Nghĩ cũng là nỗi bất hạnh chung của bao sinh linh trên đất nước mình thôi. Quá khứ đã qua. Con đừng buồn nữa. Không phải bắt đầu kể từ bây giờ. Thật ra con đã là con của mẹ từ lâu". Con dụi mắt như vừa đi ra từ giấc chiêm bao. Hạnh phúc ngay trong tầm tay với, vậy mà nỗi lo âu, sợ hãi, hoài nghi đã ngăn chia tình thương vốn sẵn tràn đầy trong những tháng năm buồn thảm của đời con. Lá thư sau đó mẹ gởi về cho nội. Ông cười mãn nguyện, nói con là người hạnh phúc vì có hai người mẹ trong đời. Cả hai ra đi, mang theo tấm lòng của bà mẹ VN.

Mẹ kính yêu,

Mẹ có buồn không, có trách con không? Nghĩ mình thiếu tình thương cho nên con hay đòi hỏi, tự cho mình là người bất hạnh nhất trên đời. Con đã sống mà như quên hơi thở. Đã nhìn nhưng không thấy được bao nhiêu. Đã nghe nhưng không cảm nhận, bởi dường như con chỉ biết thương con. Con ghi vào lòng lời mẹ nói đêm nào, khi con gọi tìm mẹ để khóc như con thường hay khóc. "Tất cả những gì xãy ra trong cuộc đời mình đều không phải ngẫu nhiên. Thay vì trách than, đối kháng, giận buồn, nếu con có thể nhìn sâu hơn để khám phá ra, luôn luôn có một bài học nào đó dành cho con học. Những khổ đau phải chịu, nào chỉ riêng một mình con. Có mất mát chia lìa người thân yêu nhất của mình, con mới thực sự biết chia sẻ, cảm thông với nỗi đau chung". Giờ đây con đã hiểu ra. Nghịch cảnh không hẳn là điều tệ, vì gíup cho con có thêm ý chí, lòng nhẫn nại, biết bao dung với chính mình và cả mọi người, mỗi khi cố gắng vượt qua. Như lời mẹ nhắc hôm nào, con nghĩ phải chăng quả khổ đau bất hạnh hôm nay, là nhân đã gieo trồng trong vô thức thuở nào. Con sẽ không còn hỏi vì sao mình khổ, mà sẽ gắng chọn hạt giống lành, và học thuộc lòng bài học cảm thông để dưỡng nuôi,làm lớn rộng tình thương mà đã từ lâu con thích nhận, quên cho.

Mẹ ơi! Con tự biết mình may mắn thật nhiều, vì con gái của mẹ không có mặt trong số hàng vạn người con gái đi lấy chồng như bán cuộc đời, để có vài trăm để lại cho gia đình, rồi theo người xa lạ lưu lạc tha phương không biết về đâu? Bên cạnh đó, mẹ có biết rằng khoảng cách giữa nỗi khó nghèo cơ cực và những người quyền thế sang giàu, đã thôi thúc từng bầy thiếu nữ nơi thành phố, lao vào vũng lầy để có được cuộc sống xa hoa, phù phiếm hay không?. Là người ở lại nên con thấu rõ, cả triệu tấm lòng của người ra đi vẫn không ngừng hướng về người ở quê nhà. Có cả triệu bàn tay cùng nhau băng bó lại vết thương xưa, dựng lại ngôi nhà mục nát tang thương qua năm tháng. Lo từ người đang sống, cho đến những mộ phần hoang lạnh tiêu điều. Lo từ cháu con cho đến trẻ mồ côi. Từ con đường nhỏ, cây cầu bắt qua con lạch cho đến mái nhà che mưa nắng người nghèo và những ngôi chùa mục nát, rêu phong. Trường học cho trẻ thơ, học bỗng dành cho người hiếu học và đem lại ánh sáng cho nhiều người sống cảnh mù lòa bởi quá nghèo nàn. Những cơn nước lũ đổ về không dứt, lụt lội lan tràn khi rừng bị tàn phá không ngừng do đói nghèo và do cả lòng tham. Những tấm lòng luôn hướng về đất mẹ, đã vượt đại dương để cưu mang, xoa dịu bao nỗi khổ niềm đau.

Những người ra đi thuở đó, dường như ai cũng mang theo một quê hương và ra sức bồi đắp, dựng xây không ngừng trong suốt mấy mươi năm, mong người ở lại sớm thoát ra cảnh khổ. Nhưng mẹ ơi! Mẹ phải về để thấy nhiều hơn những gì con kể mẹ nghe. Theo thời gian, vết thương ngày cũ đã lành, nhưng chiếc áo lành lặn, thơm tho người ta đã vứt bỏ đi, để khoát lên mình manh áo đủ màu được dệt bằng vị kỹ, tham lam mù quáng. Sự trong sạch, chân thành không dễ kiếm tìm. Vết thương ngoài da lành hẳn, nhưng sau chiếc áo phù phiếm, xa hoa là một thân thể dung chứa nhiều căn bệnh trầm kha. Con bỗng cảm thương nhiều những tấm lòng, dù xa vạn dặm vẫn ra sức vá lại quê hương rách nát, trong khi người khổ đau vẫn không ngừng đau khổ từng ngày.

Mẹ bảo con đừng bi quan nữa. Dù không thể vá lành manh áo tả tơi, thì những người luôn sống với tình thương vẫn không bao giờ bỏ cuộc, nản lòng. Mẹ ơi, có phải mẹ muốn nói với con rằng một ngày nào khi đã đủ nhân duyên, mọi người sẽ chung sức dệt ra áo mới. Chiếc áo được kết bằng những sợi yêu thương, để ai mặc vào cũng biết thương người như thể thương thân và trong nỗi khổ người có nỗi khổ mình, cho nên bớt tham lam, sân hận, si mê. Ba mươi hai năm, con trãi qua đoạn đời vui ít, buồn nhiều ở nơi này. Chợt nhận ra rằng, dù khổ, dù vui mọi thứ đều tuần tự đổi thay theo với thời gian. Cũng theo cách ấy, con tin rằng bóng tối sẽ qua đi. Con biết ơn những tấm lòng của biển- của những bà mẹ VN dù ở nơi nào vẫn mãi ấm nồng. Con cảm ơn tình mẹ cho con. Con cũng biết ơn hàng triệu người thuở ấy ra đi, dù trở lại hay không, mãi mãi vẫn còn nặng lòng với quê nhà.

Mẹ ơi! Tháng Tư này, mẹ về với con nghe!

quỳnh my

Rừng xưa đã khép

2007-03-17T02:00:00.000-04:00

Máy bay rời phi đạo mùng 5 tháng giêng lúc 11 giờ. Hãng hàng không Southwest Airline không yêu cầu hành khách ngồi theo số ghế in sẵn trong vé nên hai mẹ con được tùy nghi chọn chỗ sau người vào trước. Mẹ biết ý, nhường cho tôi vào trong, nơi có vuông cửa nhỏ để mặc tình tôi lang thang với gió cùng mây. Mẹ bây giờ cao tuổi. Phần tôi, được bác sĩ cẩn thận căn dặn không được mang xách gì quá 3 pounds. Cho nên, mấy bộ đồ ấm nặng dầy cùng quà tết muộn và những thứ lỉnh kỉnh khác được người nhà tay xách tay mang đem gởi bên hành lý. Không còn gì ngoài tay trong tay, hai mẹ con cảm thấy nhẹ thênh thang dù chưa bay bỗng lên cao. Đưa mắt nhìn quanh, mẹ buông tiếng thở dài.
-Hành khách lưa thưa, còn nhiều chỗ trống thấy sao mà tội!
Mẹ vẫn luôn thế. Thường lặng yên mà để ý sẻ chia mọi điều mọi thứ quanh mình. Vừa thắt dây nịt an toàn tôi vừa nói với mẹ:
-Đời sống càng ngày càng trở nên chật vật, khó khăn hơn vì ảnh hưởng chung.

Tôi nhìn qua ô cửa nhỏ. Bầu trời bên ngoài ấm và trong. Những chùm mây trắng cuộn lại nhiều vòng rãi đều ở khắp, quyện vào nền trời xanh thênh thang tựa tấm lụa khổng lồ phủ kín lên mặt đất. Thấy mình nhỏ nhoi như chưa từng có mặt. Như hạt sương, như hạt bụi bay lạc giữa cuộc đời không vết lưu. Vậy so đo, tính toán làm chi. Sống như người lữ khách dừng chân nơi quán trọ, để ngắm để nhìn khổ đau và hoan lạc của người hay của chính mình. Nên làm gì trong chuyến viễn du đời, để khi rời khỏi không còn chi luyến tiếc.

Chuyến đi không định trước làm người thân băn khoăn. Người anh xa dặn dò.
-Em còn yếu lắm. Hãy nhớ mà điện thoại hỏi bác sĩ trước khi lấy vé đi xa, xem ông ấy nói thế nào.

Thói quen lắng nghe, theo dõi từng đổi thay biến chuyển của thân tâm, đã phần nào giúp tôi biết rõ mình hơn. Những lọ thuốc giảm đau cực mạnh sau khi rời bệnh viện chỉ được dùng trong mấy đêm đầu. Cơn đau thường nhanh kéo đến lan rộng rồi ngấm sâu. Sau đó thật lâu dịu xuống từng phần rồi nhẹ nhàng đi khỏi, thưa dần. Hiểu rõ từng chu kỳ đến, đi như thế nên tôi không lo lắng và lệ thuộc nhiều vào thuốc giống ngày xưa. Mỗi ngày được chở sang nhà mẹ. Được ăn những bữa ăn mẹ nấu bằng tuổi già với tình thương bao la. Tôi làm sao không mau bình phục, để nhận ra đôi mắt đăm chiêu và nỗi khắc khoải trong lòng.

Chị tôi ở tiểu bang xa cũng mới vừa qua cuộc giải phẫu chỉ sau tôi hơn tuần lễ. Mẹ để chiếc điện thoại cạnh chỗ tôi nằm, nhắc tôi gọi mỗi giờ cho người anh rễ, từ lúc chị vào phòng giải phẫu cho đến khi tỉnh dậy.
-Tội nghiệp chị con. Số lạc loài xa cách gia đình. Bao nhiêu lần mỗ xẻ chỉ có chồng con, không khi nào có cha mẹ, anh em tới viếng thăm.
Tôi nhìn thấy vẽ hân hoan của mẹ, khi nghe tôi buột miệng:
-Con sẽ dẫn mẹ đi thăm chị. Con dắt đi nhưng mẹ phải cẩn thận hơn. Đôi chân yếu nếu mà bị vấp, sẽ làm hai người ngã xuống một lần!
Mẹ cười, hứa sẽ chậm chứ không nôn nóng đi mau như thói quen. Khi nghe báo tin, chị tôi không giấu nỗi băn khoăn.
-Chị không sao. Cũng đã quen dần với những sống chết cận kề. Mẹ yếu và em cần tịnh dưỡng. Mỗi năm chị mỗi về xum họp với gia đình mà. Chị về hôm lễ giáng sinh, nhớ không?
Tôi cười, nói cho chị hay:
-Vé đã mua xong. Em cũng cần trở lại để thăm cảnh cũ, người xưa sau mấy mươi năm bỏ tu "xuống núi"!

Chuyến bay dừng lại phi trường St Louis sau hơn 2 giờ bay cho hành khách xuống và đón hành khách lên, tiếp tục cuộc hành trình đến trạm cuối là thành phố Louisville, tiểu bang Kentucky. Tôi nao nao nhớ lại, kể cho mẹ nghe điều tôi chưa từng kể bao giờ.
-Mẹ có biết rằng hai mươi mấy năm xưa cũng ở chỗ này. Một đêm mùa đông con ngồi ôm mặt khóc. Chuyến bay dừng lại không phải 20 phút như thường lệ mà phải dừng qua hết một đêm vì kẹt bão tuyết. Nỗi lạc lõng bơ vơ nơi phi trường xa của một người vừa bỏ nước ra đi, không lớn bằng nỗi sợ khi con về mẹ đã đi rồi. Mẹ nhớ không, lần mẹ bệnh nhiều. Đêm 30 tết em con gọi khóc. Nó nói chị về mau. Em chắc sẽ đi tu nếu mẹ bỏ tụi mình đi
Mẹ bùi ngùi đưa tay chùi giọt nước mắt. Tôi liến thoắng.
-Không ngờ lần này ghé lại, người ngồi bên cạnh con là mẹ. Cũng là lần đầu tiên chỉ có hai mẹ con đi với nhau một chuyến đi xa.

Người anh rễ đứng đợi tự bao giờ trên đường ra nhận hành lý. Vẫn nụ cười hiền, anh khẽ gật đầu nói hai tiếng ngắn "chào mẹ" rồi giang rộng đôi tay ôm nhẹ nhàng như sợ tôi đau.
-Em khỏe chưa? Anh chị thật không ngờ em trở lại lúc này.
Tôi gật đầu.
-Em nghĩ rằng em khỏe hơn anh, vì anh vừa lo cho chị vừa lao đao với bệnh của anh.
Bản tính xưa giờ vốn không coi bất cứ điều gì xẩy đến cho mình là quan trọng, anh rễ tôi cười:
-Có gì đâu! Tại chị em nói quá thôi mà.
Phi trường nhỏ nên mẹ và tôi nối bước sau anh chừng khoảng ngắn đã ra tới bãi đậu xe. Mẹ mừng vì không bị lạnh nhiều. Anh cho biết
-Hai ngày trước bão tuyết, rồi yên. Chắc mẹ và em đem nắng ấm Houston đến đây.
Riêng tôi vừa ngại lạnh, vừa bâng khuâng muốn nhìn lại mùa đông trắng xóa thuở nào xa. Chợt nhớ lần này còn có mẹ. Tôi gật đầu cười.
-Coi như mẹ với em về làm ấm bầu trời. Bao lâu mình về tới nhà anh? Lâu quá em không nhớ. Chỉ nhớ ngày đó cả nhà thường đi về đoạn đường này.
Nghe tôi hỏi, anh cười dí dõm
-Chỉ cần em khép mắt nghỉ ngơi. Khi mở mắt sẽ nhìn thấy căn nhà cũ. Mới hơn 3 giờ, đường còn vắng. Khoảng một tiếng nữa thôi. Gần hơn một bận anh lái xe từ nhà đến sở làm.

Không hẹn mà mẹ và tôi cùng đưa mắt nhìn cảnh hai bên đường. Không thấy màu xanh của lá cây. Nhiều dãy đồi thấp ẩn hiện sau khu rừng mùa đông ảm đạm, trơ trọi những nhánh khô và muôn ngàn cánh lá mục phũ lên màu đất đỏ. Dọc theo bìa rừng, rãi rác những căn trailer mộc mạc, đơn sơ. Mẹ xa xót như chính mình đang ở trong căn nhà đó.
-Ở đây mùa đông lạnh nhiều. Những người sống trong đó sao đủ ấm?
Lòng tôi xôn xao, khi đôi mắt lướt nhìn tấm bảng nhỏ bên đường. Còn mười mấy dặm nữa sẽ về tới Elizabeth Town và Racliff- nơi một thời tôi đã tạm dung. Thấp thoáng trong trí nhớ, căn nhà có nhiều ô cửa kính viền chung quanh màu trắng. Cho tôi tựa cửa ngắm mùa thu lần đầu ở trong đời. Ngắm mùa đông qua tới mùa xuân, rồi bước sang hè đi chẳng quay về.

Xe bắt đầu rẻ vào con đường nhỏ. Người anh rễ hỏi tôi:
-Em có nhận ra sự đổi khác nào không?
Tôi trả lời bằng cái lắc đầu. Anh đưa tay chỉ:
-Đó là những căn nhà tuần tự mọc lên từ sau lúc em đi. Nhà cất thưa, lẫn với rừng cây cho nên em chưa nhận ra.
Qua nhiều khúc quanh, nhiều dốc đồi. Xe từ từ chậm lại đủ để cho tôi nhìn thấy những ô cửa trắng hiện ra trên đầu dốc. Cửa nhà xe bật mở trên cao, tôi chợt nhớ và buột miệng:
-Những ngày tuyết phủ, em sợ cái driveway này nhất. Vừa nhỏ, vừa cao mà dài khiến em rịn mồ hôi trong những buổi sáng chị lái xe xuống mặt đường xa thấp dưới kia.
Xe ngừng. Mẹ và tôi bước xuống. Chị đứng đó tự bao giờ, nơi cánh cửa trên những bậc tam cấp nối liền nhà bếp với nhà xe. Trên khuôn mặt nét bơ phờ còn đọng lại. Chị cất giọng reo vui gọi mẹ, cùng lúc hai chị em ôm mừng nhau bằng vòng tay buông lỏng nhẹ nhàng, bởi sợ chạm vào vết thương chưa lành hẳn của nhau. Bên ngoài chiều xuống thật nhanh. Mẹ nhắc hai đứa khép cửa đi vào trong cho ấm.

Bữa ăn tối là món cháo do chị nấu, bằng những miếng ức gà thịt trắng nõn. Mẹ cười, nói thiếu bắp cải và rau răm cho món gỏi phải không? Chị khẽ gật:
-Ở đây thiếu nhiều thứ, con đành quen ăn giản dị.
Riêng tôi cảm thấy ngon hơn bao giờ. Món cháo nóng rắc lên chút tiêu và hành ngò thơm ngát, được nấu từ bàn tay người chị yếu, làm ấm cả trời đông. Mẹ xót dạ, hỏi sao không chờ mẹ nấu cho, dù biết chị là người tươm tất. Hay lo gần, lo xa về tất cả mọi điều. Chị cười, nhẫn chịu hơn bao giờ
-Từ bệnh viện về, con có nghỉ ngơi đâu! Vết mỗ mới còn rỉ máu nhưng lưng đau quặn thắt. Suốt ngày chỉ đứng hoặc ngồi thôi. Đêm mệt lả, con chợp mắt may ra vài tiếng. Không nằm nghỉ được, với con nấu nướng, dọn dẹp cũng là một cách để quên đau.

Mẹ như quên đi thân bệnh yếu của mình, vẻ thương xót ngập tràn trên khuôn mặt. Quanh vòng cổ của chị là vết sẹo đã lành, mờ nhạt với thời gian. Cục bướu lấy ra mười năm trước, kết quả thử nghiệm là ung thư, đã không quay trở lại làm khổ chị như nỗi lo của những người thân. Nhưng giọng hát ngọt ngào làm rung động bao người đã mất đi vĩnh viễn. Lần cuối cùng còn được nghe chị hát là trong đêm tiệc cưới của tôi. Hai năm trước chị bắt đầu vật vã vì nỗi đau tê dại lúc về đêm, bởi đốt xương sau cùng ngay cột sống bị lệch ra khỏi khớp. Người thân ai cũng nghĩ đó là hậu quả của lần chị bị tai nạn kinh hồn trên chuyến xe tốc hành ngày còn ở bên nhà. Qua năm tháng chất chồng, xương ngày càng yếu nên lệch lạc. Cuộc giải phẫu sẽ kéo theo nhiều rủi ro có thể, chị ngại ngần chấp nhận nỗi đau, để mỗi hai tuần phải vào bệnh viện một lần, được gây mê rồi chích thẳng vào xương. Với cây kim thật lớn chích vào xương cứng, chị vật vã nằm dài khi thuốc mê tan. Để rồi sau ngày nghỉ cuối tuần, đầu tuần chị đến sở tiếp tục việc làm quen thuộc. Nỗi đau tạm ngủ yên chừng tuần lễ. Qua tuần thứ hai thức dậy làm tội tình thân chị không ngừng.

Mẹ nhiều lần khuyên chị nghỉ làm. Chị hẹn lần, cốt để mẹ an tâm. Tôi hiểu không phải vì nợ áo cơm ràng buộc. Chị sợ ngày sẽ dài hơn, sẽ trống rỗng và vô nghĩa để rồi bị lấp đầy bởi phải thường xuyên đối mặt với từng cơn đau đến rồi đi. Lần rồi, khi chuẩn bị về trong ngày mừng thọ mẹ, chị được bác sĩ hẹn vào bệnh viện để báo tin: Một trái thận bị hư cần giải phẫu ngay. Chị về thăm nhà, bình thản như không. Trong khi mẹ và tất cả anh em đều ân cần trong nỗi ngậm ngùi. Tưởng chừng chị mong manh như sương sớm, sẽ vội tan lúc mặt trời lên. Chị vui đùa cùng với mọi người, dù đêm đến có là cực hình đi chăng nữa.

Sau bữa ăn tối mẹ lên phòng đi ngủ sớm, không quên dặn dò tôi:
-Con ngủ chung với mẹ nghe!
Hai chị em như chẳng rời nhau. Chị và tôi cùng bật cười khi anh rễ đến bên chào, chúc ngủ ngon kèm nụ cười trêu chọc:
-Có phải hai chị em ghé lại thăm từng phòng không vậy?
Thì ra như chuyện ngẫu nhiên, tôi kéo chị đi từ phòng này qua phòng khác trong lúc hàn huyên mà không biết, không hay. Từ lò sưởi tôi đi qua phòng khách, chỉ vì muốn nâng niu những chùm hoa rực rỡ chị trồng trong nhiều chiếc chậu nhỏ thật xinh, xếp cạnh nhau trên bệ cửa. Bốn mùa hoa vẫn nở đều. Có lẽ vì vậy mà mùa đông thêm ấm, dù không có màn che ở những vuông cửa sổ. Lần này tôi được chị tặng cho mấy nhánh lá xanh, đã đâm rễ sẵn đang chờ trồng vô chậu. Chị là người có tay trồng. Nhánh cây nào chị cắt ra ngâm trong nước cũng hứa hẹn cho thêm một cây hoa mới.

Đêm vào khuya đã từ lâu. Tôi tắt đèn, theo chị lên những bậc thang. Không hẹn, cả hai chị em cùng dừng lại trước căn phòng bỏ trống nhiều năm. Đèn bật sáng. Lòng tôi không khỏi bâng khuâng khi nhìn lại căn phòng thời thiếu nữ ngày nào. Chiếc tủ đó. Chỗ nằm này. Chị vẫn trải giường tươm tất dù không còn ai ở đây. Bên khung cửa sổ không có màn che, là chỗ tôi thường dõi mắt xa vời, dẫu biết rằng chẳng nhìn thấy được gì ngoài màu tuyết trắng bám đầy trên mặt kính. Thỉnh thoảng đứa cháu trai 6 tuổi, bước vào phòng chợt thấy dì buồn thẩn thờ, đã thay câu chúc ngủ ngon bằng câu hỏi:
-Đêm nay con có thể qua đây ngủ chung với dì không?
Tôi gật đầu, quay về thực tại. Tiếng hát người ca sĩ đã ngừng. Để lại tôi sầu thảm, lang thang trong mộng du. Nhiều năm sau tôi bỗng giật mình. Phải chăng ngày đó mình chưa từng biết nghe là gì hết. Âm thanh đến từ tai, sao có thể đẩy hồn tôi xa vạn dặm khi không còn tiếng hát? Đứa con trai bé bỏng ngày xưa chừng xa xót lắm, nói với mẹ rằng thường thấy tôi nghe hoài những bản nhạc buồn. Sợ tôi một mình sẽ khóc trong đêm, cháu tôi đã có sẵn trong đầu nhiều câu hỏi để đem tâm về lại với thân tôi.

Chị đóng lại cánh cửa căn phòng ngày cũ. Thoáng chút bồi hồi trong đáy tim tôi. Đêm đã vào sâu hòa cùng tiếng máy sưởi chạy đều. Chị nói khẽ:
-Mẹ mệt, ngủ say sưa thấy mà thương. Khuya lắm rồi. Chị trở về phòng. Em ngủ ngon nha!
-Chị cũng ngủ ngon.
-Ừ. Chị ráng ngủ được bao nhiêu mừng bấy nhiêu thôi.

Hơn 20 năm. Sau chừng đó thời gian trở lại. Chị bây giờ thân yếu lao đao, nhưng vẫn là người chị luôn để ý, chăm sóc cho tôi từng chút nhỏ nhoi. Chợt nhận ra tôi xưa ích kỹ vô cùng, đón nhận tình thương của chị như điều tự nhiên phải có. Những buổi chiều tan sở, chị lửng thửng đi trong khi tôi chạy ra bãi đậu xe, để lơ ngơ đứng trước nhiều khối tuyết mang nhiều hình dáng. Không dễ gì nhận biết xe nào là xe của chị, bởi hồn tôi ở tận đâu đâu. Chị biết tôi sợ lạnh, nên đứng ngoài trời cào tuyết một mình, sau khi nổ máy xe và mở sưởi cho tôi được ấm. Màn đêm buông xuống nhanh. Tôi ngồi lặng lẽ, trong lúc chị gian nan với đường về như chợt dài thêm vì bão tuyết đang trên đường kéo tới.

Người chị ngày xưa yểu điệu, dáng tha thướt mượt mà một thời làm điêu đứng bao người. Đâu ngờ rồi một ngày chị bỏ hết phấn son, sống đơn giản khi chưa qua tới tuổi ba mươi. Ngày gặp lại nhau sau những năm xa, lũ em tôi và mẹ ngạc nhiên nhiều vô kể. Cho đến khi theo chị về sống giữa rừng hoa dogwood, được gặp gỡ bạn bè của chị nơi này, tôi hiểu vì sao chị đổi thay nhanh. Ở đây tôi học nấu ăn, học làm bánh, học đan và móc từ những người vợ, người mẹ trẻ, giản dị hiền hoà, ngoài đi làm chỉ biết có gia đình. Niềm vui không có ở bên ngoài, mà chính là niềm vui thật sự ở nội tâm. An phận, bằng lòng với những gì đang có bên mình.

Nghe tin tôi trở lại, lần này còn có mẹ theo về, căn nhà vắng im chợt rộn ràng hồi chuông cửa ngân vang. Những người bạn thâm tình của chị đến thăm, với đủ thứ bánh trái tự tay làm, còn thêm khay bún xào chay. Mẹ đãi các chị bằng bữa cơm mang hương vị tết vì vẫn đang tuần lễ đầu tiên của tháng giêng, và thưởng thức tài nấu nướng của những người ở xa phố chợ. Như bà mẹ hiền mái tóc bạc phơ, ngồi giữa bầy con gái đã qua thời xuân sắc. Tôi không chút ngạc nhiên khi thấy bạn của chị choàng tay ôm hoài bờ vai mẹ, có lúc tựa đầu lên trên như tìm chút hơi hương của người mẹ đã xa đời. Mẹ chu đáo mang theo bao lì xì đỏ, để nhận ra từng ánh mắt rưng rưng khi được mẹ ân cần nắm lấy bàn tay trao tặng những thương yêu.

Phần tôi, không biết trả lời sao khi nghe câu trách khẽ.
-Sao nhỏ đi mất hút, biệt tăm? Phải hơn 20 năm Ly Huế mới gặp Ly Saigon trở lại. Khi em quay về thì các chị đã già.
Tôi chợt nhớ ra khi mới đến đây, các chị gọi tôi là "Ly Saigon", để khỏi lẫn lộn với chị Ly dù xa Huế từ thuở nằm nôi vẫn mãi thiết tha. Có chút gì bâng khuâng trong dạ, bởi cho đến ngày này tôi chưa hề trở lại Saigon. Thoáng nhìn từng khuôn mặt thân quen của ngày xưa, ngoài mái tóc màu sương tuyết để tự nhiên không nhuộm, các chị dường như không đổi thay nhiều. Dấu thời gian không lưu lại, hằn sâu trên khuôn mặt trong sáng, đơn sơ chẳng chút phấn son. Tôi thật sự cảm thấy mừng cho những người đã trút được thật nhiều trói buộc thường tình. Có lẽ nhờ sống giản dị, hồn nhiên không màng hình thức bên ngoài, cho nên các chị vẫn còn mãi nụ cuời thanh xuân giòn giã của ngày xưa.

Qua chị tôi vẫn thường nghe và biết nhiều về những đứa trẻ năm nào nay đã trưởng thành. Những đứa bé mà thuở đó tôi cùng xếp hàng trong tiệm pizza, tự tay chọn nhân bánh và đặt vào lò nướng trong ngày sinh nhật chúng. Cùng chúng cắt chia miếng bánh ngọt ngào và hát mừng ngày sinh nhật tuổi thơ. Có đứa bây giờ là goá phụ. Đứa mấy lần dang dở, truân chuyên. Đứa hạnh phúc, nên người hữu dụng. Đứa làm mẹ rơi những giọt lệ âm thầm vì được sinh ra không hoàn hảo, nên suốt đời chẳng bao giờ có cuộc sống bình thường. Điều này phải đợi đến khi con khôn lớn, trưởng thành mẹ cha mới cùng đau khổ nhận ra. Dù sao tôi vẫn an tâm, khi nhìn thấy những nụ cười chấp nhận, cuộc đời là một chuỗi khóc cười, cho nên dù khổ hay vui các chị vẫn ung dung.

Bình cà phê đã cạn. Ngày qua mau và trời trở lạnh hơn trong lần từ giã tiếp theo. Những vòng tay quyến luyến buông lơi. Hai chị em tôi và mẹ đứng nhìn theo những bước chân xa dần phía dưới mặt đường. Tình người ở nơi này đằm thắm, từ hòa. Có lẽ vì vậy mà chị không nghĩ đến chuyện dọn về nơi ấm áp hơn, dù hai đứa con trai không còn ở cạnh bên.

Về lần này, cháu tôi đứa mới làm cha, đứa dẫn về giới thiệu với bà ngoại và dì người bạn gái sẽ cưới trong mùa hè sắp tới. Đó là chú bé con thuở trước, không muốn nhìn thấy tôi buồn nên hay luẩn quẩn tới bên hỏi chuyện Việt Nam. Khi nghe chị tôi nhắc về tuổi thơ của mấy chị em trong lúc chiến tranh, cháu tôi nói bằng ánh mắt trĩu buồn:
-Con hiểu đó là điều bất hạnh, cho nên con thương mẹ với dì nhiều lắm.
Xa nhau nhiều năm. Những lần theo cha mẹ về thăm bên ngoại cũng thưa dần theo thời gian hai đứa trẻ trưởng thành. Gặp tôi, bao giờ hai đứa cũng đến ôm vai, trìu mến không khác ngày xưa. Một đôi lần chị kể với tôi.
-Hai đứa nhỏ nói với chị tụi nó vui nhiều, vì lần này gặp lại dì con thấy an tâm. Không còn vẻ buồn bã, bi quan như ngày đó.
Chị cười.
-Con chỉ thấy vậy thôi mà đâu biết hết những gian nan, sóng gió chẳng bình yên.
Đứa con trai nói giọng thật hiền
-Dù sóng gió nhưng biết chọn cách đối mặt cùng với nó sao cho không ngã xuống, thì mới có được nụ cười tươi. Mẹ có nghĩ như con?

Tôi giật mình. Chú nhỏ 6 tuổi năm xưa đã tìm biết cách dẫn tôi thoát ra khỏi cơn mộng đêm ngày, bởi chạy theo ảo giác là bỏ quên hiện tại. Còn thằng anh 11 tuổi hay lặng nhìn tôi, giờ vẫn nhìn tôi để chỉ nói câu "con đã an tâm". Có phải những con nước từ muôn nguồn, đã xuôi giòng tìm ra biển gặp nhau. Tôi chia với chị hạnh phúc ít người may mắn được, là những đứa con thảo đã thành nhân bên người chồng tận tụy một đời. Mẹ nhìn chị được chồng con bảo bọc nâng niu, nhưng vẫn không ngưng được tiếng thở dài.
-Hạnh phúc tràn đầy nhưng trọn vẹn đâu! Có hình hài là có khổ sầu. Người khổ tâm, người đau đớn xác thân.
Tôi nghĩ sau khi thăm chị lần này, mẹ sẽ ít còn nhắc tới điều mong ước, là muốn chị thu xếp chuyển về gần với mẹ, với anh em. Chị đã không còn vướng bận gì, khi nói với mẹ:
-Dù xa hay gần người thân, thì sớm muộn gì cũng bỏ lại để ra đi. Con nghĩ càng nhiều quyến luyến càng không thể thanh thản được mai này.

Những ngày êm đềm qua mau. Buổi sáng cuối cùng tôi ngồi bên cửa sổ đợi sương tan. Chị pha tách cà phê thật nhạt chia chung với mẹ. Mặc thêm chiếc áo mở cửa bước ra ngoài, tôi đi chầm chậm về nơi cuối dốc. Mẹ an tâm, không dặn dò như buổi sáng đầu tiên. Sợ tôi không chịu nỗi lạnh, sợ tôi không đủ sức lang thang một mình trên dốc đồi nơi này.

Tôi kéo cao cổ áo, nhìn con dốc. Gió từ muôn phương thổi về. Từng cụm mây trời lãng đãng cuốn theo biết về đâu? Bên này là đồi cỏ úa với hàng thông xanh rì rào. Bên kia là rừng hoa dogwood trơ cành đang chờ nắng xuân về nẩy lộc. Những chiếc lá vàng trải đều như lớp thảm dày, chở che cho mặt đất. Tôi lặng yên nghe nhịp thở nhẹ đều. Thấy trong gió có mình cùng góp mặt. Đôi chân bước đi những bước nhẹ tênh, cảm nhận thật rõ từng bàn chân chạm xuống mặt đường im vắng. Đứng từ trên cao ngó xuống, thấy trời chở che cho đất. Thấy lá lót mình cho cây trổ muôn hoa. Thấy đồi uá vàng đang trở mình sau những ngày dài tuyết giá. Chỉ thêm vài tuần nữa, sau khi tôi rời khỏi nơi này, rừng sẽ vươn mình thức dậy sau giấc ngủ mùa đông. Cây lá, cỏ hoa, gió và nắng sẽ cùng nhau hợp tấu bản đồng ca bất tận.

Chụp thêm vài tấm ảnh đánh dấu lần trở lại. Người năm cũ giờ không tìm đâu ra nữa trên bước chân tìm lại. Cảnh nay vẫn đầy ắp thêm tôi như cảnh xưa nhưng đành quay trở về. Bước ra nhẹ nhỏm thênh thang trên bước vào vướng vấp. Tan loãng vào hư không, khu rừng ngày xưa đã khép.

Quỳnh My

Cho đêm trừ tịch

2007-02-14T13:55:00.000-05:00

Khi những ngày nắng ấm bỏ đi, từng cơn mưa đâu đó đợi chờ tiếp nối tìm về. Mùa đông chừng như rét mướt lê thê hơn những năm qua. Ở một ngã tư đèn đỏ chợt dừng, thấy thương quá đàn chim ríu rít, gọi nhau trên những nhánh cây và hàng dây cáp ướt mưa. Lạ kỳ, chỉ riêng ở góc đường này, có đàn chim nhiều vô kể không biết từ đâu về tụ lại, suốt mùa đông chẳng kể chi mưa nắng, ngày đêm. Có lẽ nơi đây vào ngày lạnh nhất, vẫn ấm hơn nhiều so với nơi chốn của chim mỗi độ đông sang. Biết thế, nhưng trên quãng đường khuya lạnh lẽo trong mưa của đêm gần về sáng, lòng không dưng chùng xuống. Con đường dẫn vào bệnh viện không làm băn khoăn, e ngại khi lắng lòng nhìn thấu đất trời. Những ngày ấm, lạnh, nắng, mưa. Những nụ cười ấm áp, lung linh như nắng. Những giọt nước mắt âm thầm rớt xuống nhẹ nhàng như cơn mưa kéo qua trời làm trắng xóa một màu. Những may mắn cùng bất hạnh, hạnh phúc và khổ đau chợt trở nên bé nhỏ, mong manh. Bởi tất cả rồi cùng ở lại, trở thành quá khứ theo từng phút giây hiện hữu qua nhanh.

Trong căn phòng thường lạnh lẽo vào mùa hè và ấm áp những ngày đông, chợt nhìn thấy nhiều những nét mặt khắc khoải lo âu, trong khi bên ngoài mưa vẫn rơi đều, màn đêm đã dần tàn. Thảo nào chính mình cũng nghe nhiều những lời chúc lành may mắn, bình an. Những vòng tay ôm ấm áp khi nói câu chào giả từ vào ngày làm việc sau cùng. Chuỗi ngày nghỉ dài đã lâu không có, giờ có thật nhanh nhưng sao thoáng gặp những băn khoăn. Từng đôi ngồi lặng lẽ, bên nhau. Có thể là một nửa của nhau, là mẹ con, là chị em hay là người bạn rất gần, cùng chờ nghe tên gọi. Khi nối bước theo sau cô y tá, có vài đôi mắt ngoái nhìn trở lại người thân, như gởi câu chào bịn rịn lặng thầm. Có đôi vòng tay ôm vội vã, dường như có nụ hôn gởi trao nhanh. Ngoài kia, một ngày mới đã bắt đầu. Trong này, là những lao xao chuẩn bị, dặn dò. Bây giờ có lẽ là lúc cảm nghe mình thực sự thảnh thơi, bởi không còn bị lệ thuộc vào thời gian cùng nhiều hệ lụy quanh đời. Nằm yên nhìn mọi người tỉ mỉ, chu đáo và bận rộn vì mình, cho đến khi chiếc mền trắng được sửa cho ngay ngắn, những giọt nước từ túi nước biển treo cao nhỏ giọt chậm đều. Chiếc túi đựng những gì vừa trút bỏ, cô y tá cầm lên vội rời phòng trao gởi lại người thân. Chợt nhận ra ngoài chiếc áo rộng khoác hờ và họ tên được đeo vào cổ tay như chiếc vòng nhựa mỏng, mình chẳng còn gì trói buộc lúc này. Còn vài phút nữa sẽ vào phòng giải phẫu, cô có cảm thấy đang hồi hộp nhiều không? Nghe câu hỏi kèm nụ cười ấm áp từ người bác sĩ, khẽ lắc đầu để nghe thêm câu hỏi tiếp. Thật sao? Vâng, là điều có thật, vì tôi đang nằm nghe hơi thở của mình. Để mặc cho mọi chuyện đến, đi theo hơi thở vào ra, không chút bận tâm. Vậy là tốt quá rồi. Bây giờ mình bắt đầu đây! Chiếc giường di chuyển thật nhanh theo những bước chân. Chưa kịp đưa mắt nhìn chung quanh và than lạnh không thể nào chịu nỗi, đã cảm nghe ngột ngạt, ngập chìm trong khoảng tối đen, cùng ý nghĩ thoáng qua nhanh. Khi góp mặt với cuộc đời là tìm đến một mình. Giờ coi như đang dọ bước trước khi ra khỏi, bởi trước sau cũng chỉ một mình thôi.

C hợt tĩnh dậy sau vài giờ chìm sâu trong giấc ngủ. Dường như có bàn tay nào nhẹ nâng niu trên khuôn mặt thật gần. Có lời thì thầm như tạ lỗi cùng ai. Những cơn mơ rời tiếp nối chợt dừng, để ngơ ngác hỏi thầm. Bao lâu rồi, có lẽ nào lòng chưa thật yên bình? Sao trong vô thức vẫn còn lang thang tìm kiếm. Khi đi tìm Phật, khi dõi mắt kiếm tìm chiếc bóng xa mờ. Tìm nơi đâu? Sao không phải phải là đây, là nơi tâm ở trong thân. Tiếng gọi ngọt ngào từ lâu lắm không nghe. Lời êm dịu nồng nàn lẽ nào chỉ có trong mơ hồ thức, tĩnh bây giờ. Phải chăng hai đường sắt song song lạnh lẽo, chỉ chạm vào nhau lúc toa tàu gặp nạn nạn chợt dừng. Hay là chỉ khi nào tưởng như sắp vuột khỏi tầm tay, những gì được coi là sở hữu mới hốt hoảng đưa tay níu lại. Có giọt nước mắt nào vừa tràn khỏi bờ mi. Chợt thương người còn say đắm mê mờ trong giấc mơ đời, như thương chính mình chưa thoát khỏi nhiều chướng ngại, trên cuộc hành trình trước mặt. Lời yêu thương có thật, nhưng dường như chỉ thật ngay giây phút đó thôi. Khi nỗi sợ lo không còn hiện hữu, người sẽ quay về đoạn đường gai góc, mịt mờ. Trước mặt là hạnh phúc, sau lưng là đau khổ. Dù biết rõ ràng vẫn không thoát khỏi nỗi đam mê. "Thắng vạn quân, không bằng tự thắng chính mình" Chỉ một câu giản dị nhưng để thực hành không dễ chút nào.

Những giấc ngủ chập chờn, mộng mỵ đêm ngày vì liều thuốc giảm đau cực mạnh thưa dần. Thầm cảm ơn mỗi khi nghe tiếng gọi tên quen, để thoát nhanh ra khỏi vùng tâm thức như sương mờ giăng phũ. Khi nằm yên giống trẻ thơ, nhận sự chăm sóc ân cần từ những điều hết sức bình thường, cảm thấy mang ơn rất nhiều người ở quanh mình. Thấy quý làm sao đôi bàn tay cử động bình thường, đôi bàn chân thong dong những bước đến đi, đôi mắt nhìn lên trang sách thấy chữ không còn nhảy múa, nhìn cỏ hoa, cây lá xôn xao, nhìn mặt người thoáng hiện vui buồn, và hơn hết vẫn là được nhìn lại bầu trời ngập nắng cùng mây hay những cơn mưa...

Mưa đã ngừng theo ngày trở lạnh. Khi rời chỗ nằm, cho đôi chân và bàn tay chạm lại những thân quen, chợt nhận ra năm cũ đã dần qua. Những thăm hỏi ân cần qua những lá thư, những lời nhắc nhỡ, chúc lành qua điện thoại .Những bông hoa ngày tết và hoa mừng người vừa an lành trở về nhà...Tất cả như làm ấm lại mùa đông có nhiều quá những cơn mưa. Chợt mỉm cười nhớ câu quen thuộc, thuờng hay nghe từ đứa em xa. Dù nghỉ bệnh, nghỉ ngơi hay nghỉ vì mất việc, em vẫn cứ cho rằng mình "đang hưởng phước chư Thiên". Ngẫm sao thật đúng với bây giờ. Qua đoạn đời dài, đây là năm duy nhất được đón xuân bằng một tháng nghỉ ngơi. Lòng ấm áp dù giao thừa chưa đến, khi nhận được công thức nấu món ăn đặc biệt dành cho đêm trừ tịch, từ người bạn đạo phương xa.

Công thức nấu cho đêm 30 tết

1. Lấy 12 tháng trong năm đem rữa sạch mùi cay đắng, ghen tỵ, oán thù...rồi để ráo nước
2. Tuần tự cắt mỗi tháng ra 28, 30 hay 31 phần
3. Trộn đều với một chút Tin Yêu, một chút Can Đảm, một chút Hy Vọng, một chút Chung Thủy
4. Ướp thêm gia vị Lạc Quan, Tự Tin và Hài Hước
5. Đem ngâm một lát trong dung dch "những điều tâm niệm của mình".
6. Vớt ra, xay nhỏ, đỗ tất cả vào nồi Yêu Thương và nấu với lửa Vui Mừng.
7. Đem ra ăn với Nụ Cười trong chén Bao Dung

Để có một Năm Mới đầy Yêu Thương và Hạnh Phúc.

Quỳnh My

Về đâu, cuối hoàng hôn?

2006-12-05T12:58:00.000-05:00

Ngày gió...

Trời bỗng dưng nổi gió. Gió từ đâu cuồn cuộn thổi về nghe mơ hồ có tiếng hú gào cuồng nộ không ngừng. Chiếc xe chao nghiêng trên mặt đường khô khốc. Không nhìn thấy tia nắng nào dọi xuống những hàng cây đang oằn mình trong từng cơn gió lốc cuốn xoay. Đường ra nghĩa trang sáng nay có nhiều chiếc lá chưa vàng lả tả lìa cành.

Xe vừa ngừng, mẹ quấn nhanh chiếc khăn choàng qua vòng cổ gầy gò, xách túi giấy đựng nhang đèn và trái cây bước vội ra ngoài, rồi như cố sức đi nhanh hơn khả năng có thể, kèm lời dặn con đem hoa mới vào cắm lại hai bình hoa ở mộ ba. Một năm đôi ba lần, hai mẹ con làm mới lại mấy bình hoa, bởi mưa nắng làm phai nhanh màu hoa giả. Có khi em gái vào thấy hoa đã bạc màu, chạy vội về mua hoa mới vào thay. Mẹ ra nghĩa trang nhận ra điểm lạ, khi giây phút ấm lòng cảm động qua rồi cũng là khi mẹ muốn nhiều hơn. Thêm vào hoặc bớt ra một vài màu theo ý mẹ. Cho nên cách hay nhất vẫn là chở mẹ cùng đi, và cũng duy nhất một người cắm hoa ở mộ mà thôi. Mẹ sắp trái cây ra đĩa, xong lấy ra chiếc bật lửa mang theo. Khi đốm lửa nhỏ lung linh ẩn hiện, bàn tay mẹ run run mồi bó nhang đen. Làn khói mỏng toả bay trong gió, quyện hương thơm dìu dịu thoảng qua. Mẹ rời chỗ đứng bước ra cắm ba cây nhang đầu tiên vào lư hương trước tượng ngài Địa Tạng. Tiếp theo là những ngôi mộ chung quanh của người quen lẫn không quen. Nàng cắm cúi nâng niu sửa lại từng cành dài, ngắn cho đến khi hai bình hoa tươm tất, ngước nhìn lên hỏi mẹ có đẹp không? Mẹ gật đầu rồi lâm râm khấn nguyện trước mộ cha, trong khi nàng quỳ trên vùng cỏ úa chắp tay lạy xuống. Bằng một cử chỉ đầy nâng niu trìu mến, mẹ chậm rãi cắm xuống ba cây nhang còn lại, xong rời chổ đứng với tay xách chiếc xô nhựa thường mang theo hứng nước tưới cỏ hoa. Những chùm hoa vạn thọ đã tàn, đứa em gái trồng xuống nhiều bụi hoa mười giờ màu tím. Qua hết tháng 11, có nhiều ngày nắng không đủ ấm, những bông hoa nhỏ mới hôm nào nở rộ, xếp chồng lên nhau trên vuông đất hẹp, giờ ũ rũ thu mình lại như chìm vào màu cỏ úa chung quanh. Mẹ dõi mắt nhìn quanh từng ngôi mộ, nói như lời an ủi vỗ về. Mùa này ở đây chỉ còn lại những bông hoa giả đang xô dạt, lắt lay cùng với gió mà thôi. Những sợi tóc bạc của mẹ ánh lên trong nắng sớm, trong nỗi hiu quạnh mênh mông của ngày thứ hai đầu tuần ở nghĩa trang. Không biết tự bao giờ, nàng không còn ý niệm lạ quen, xa cách hay gần gủi, vui hay buồn giữa nỗi mất, còn. Đoạn đường ai rồi cũng sẽ đi qua, và sẽ qua đi. Phía sau tấm bia đá màu xám nhạt, có tên nàng ở khoảng giữa 10 hàng tên khắc cạnh nhau. Nắng cùng mưa, ngày ấm ngày giá lạnh, người mất kẻ còn cùng nhau dầu dãi phong sương.

Ngày cha lìa đời chưa được bao lâu, trong khi chờ kết quả thử nghiệm từ bệnh viện, mẹ và các em nàng buồn bã lo âu, bởi sợ nàng là người nối bước theo cha. Nàng cười với mẹ, thấy bình thản lạ kỳ. Có lẽ nào con sắp được rong chơi miền lạ. Chỉ tiếc là con không nắm trong tay chiếc vé cho chuyến tàu cuối cùng này. Nếu biết trước, con đã xin ba nhích sang chút xíu, cho con nằm cạnh ba mẹ ở chỗ này. Như vậy sẽ tiện lợi cho những lần ra viếng mộ, trong khi chỉ khắc thêm vài hàng chữ nữa mà thôi. Nàng nói thế vì phải mua ba lô đất, mới được phép dựng tấm bia nơi phần mộ của mình. Có chút thênh thang ở nơi yên nghỉ của mẹ cha. Rộng, hẹp rồi cũng hòa cùng cát bụi nhạt nhòa. Không còn gì nữa ngoài những chữ khắc trên mộ chí. Đứa em kế nói em không cần ra nghỉ ở đây, để con gái thêm băn khoăn, ray rứt khi không vào thăm viếng. Nắm tro tàn đem gởi trong chùa, hay rãi ngoài biển rộng cho tan mất dấu, phần em. Không biết tự bao giờ, chuyện sinh tử, mất còn bỗng thật bình thường với chị em nàng. Giống như chuyến đi gần không vướng bận hành trang. Như thở, như ăn, như ngủ. Có chăng là người ở lại buồn. Nghĩ lại, không biết buồn vì thương người xa khuất, hay thương mình mất mát thật nhiều. Nàng hiểu nhờ đâu đứa em nhìn thấy rõ, những vướng mắc tội tình còn lại phía sau. Hơn bốn năm qua mẹ nhiều lần áo não thở dài, kèm theo lời trách nhẹ những đứa con ơ hờ lúc nhớ, khi quên đường trở lại nghĩa trang. Với mẹ cỏ úa, hoa tàn nơi chốn đó cũng làm lòng xa xót hoài hoài. Bàn thờ lạnh khói nhang những lần bệnh nằm vùi là nỗi buồn phiền. Thư cho sư huynh nàng kèm thêm lời nhắn gởi. Hôm nào gọi về thăm, sư huynh khéo léo nhắc mẹ dùm. Đã biết ơ hờ là bệnh chung của lũ con trai, mẹ như còn vướng mắc rồi mai này làm sao thanh thản được.

Ngày cha an nghỉ chốn này, vợ chồng đứa em gái trồng xuống hai cây palm nhỏ hai bên mộ. Nắng nhiều, mưa ít, những lần vào thăm tưới tẫm cho cây cũng vắng thưa. Cây lớn chậm trong khi mẹ dường như không nghĩ mình còn đủ thời gian để kịp nhìn cây lớn. Rồi có lẽ những chiếc lá cứng quanh năm chỉ một màu xanh, không làm lòng mẹ ấm bằng khi ngắm những chùm hoa màu tím hồng rực rỡ, kéo dài từ đầu mùa hạ đến cuối mùa thu ở phần mộ cạnh bên. Chỗ của hai cây palm tội nghiệp, được thay bằng hai cây trúc đào vừa độ trỗ hoa. Đứa em trai vào viếng mộ, nói trúc đào không thích hợp để trồng ở đó. Mẹ cũng nhận ra vuông đất hẹp, và hoa mẹ muốn trồng không phải trúc đào mà là loài hoa có gốc là những nhánh đan vào nhau khẳng khiu, mạnh mẽ nhưng không choán chỗ. Hai cây trúc đào đời ngắn ngủi. Mẹ hài lòng nói đây là lần thay đổi sau cùng. Nàng không giấu nỗi ngậm ngùi, bởi những lần mẹ muốn đổi thay, mấy đứa em đã vô tình đào lên vất bỏ cho cây chết khô đang lúc lá còn xanh, cành còn tươi thắm những bông hoa đang khoe sắc.

Nàng hiểu hơn ai hết tình thương dành cho người đã khuất, bây giờ là bàn thờ ấm áp khói nhang cạnh bên bàn thờ Phật và mảnh đất lạnh lẽo đìu hiu ở nghĩa trang. Mẹ bước thấp, bước cao muốn tự tay tưới nước, trồng hoa trên khoảnh đất nhỏ nhoi, hệt như chăm sóc cho tổ ấm mai sau vậy. Mẹ nhiều khi quên tuổi của mình. Bước chân như muốn chạy mỗi lúc tìm thăm. Sự trìu mến, nâng niu chừng còn sôi nỗi hơn người đàn ông ở lại, hay đem chiếc ghế xếp ra ngồi dưới tàng cây sồi bên mộ vợ trong những buổi chiều tà. Những ngón tay khẳng khiu xanh mướt của mẹ run run, nhổ từng chùm cỏ dại và xới đất nén cho thêm chặt hai cội hoa trồng ở hai bên. Có những lần ra viếng mộ, nhìn đất còn ướt đẫm trong ngày nắng, mẹ mỉm cười khi biết người thân của ngôi mộ cạnh bên chắc mới vào thăm. Không ai dặn dò ai, nhưng khi tưới cỏ hoa vuông đất bên này, người viếng thăm tưới luôn phần đất bên kia. Đôi khi chợt nhìn thấy bất ngờ, trước mộ cha là một chậu hoa cúc vàng tươi. Nàng đưa mắt nhìn sang, nơi mộ mẹ Kimmie cũng có một chậu hoa cúc màu tím nhạt. Người ở lại không còn cơ hội gặp nhau thường, nhưng vẫn gần gủi lắm qua những ân tình dành cho người đã khuất. Lòng chợt ấm, chợt băn khoăn quá. Kimmie bây giờ không biết ra sao? Khuôn mặt có nụ cười đi kèm đôi mắt ướt buồn. Giọng cười trong trẻo ngân dài chuỗi lạnh, như cuộc sống cô đơn, khép chặt tự bao năm. Mỗi lần thắp nhang trước mộ mẹ Kimmie, nàng đều thầm gởi những lời cầu nguyện cho người đã khuất và cả cho người đang truân chuyên, chìm nỗi...

Ngày nắng...

Nàng với cầm điện thoại sau tiếng reo đầu, trả lời bằng giọng reo vui. Con thức dậy rồi khi nghe mẹ hỏi, để mẹ khỏi băn khoăn những lần gọi sớm, ngại vô tình cắt ngang giấc ngủ của con. Hôm nay mẹ muốn đi đâu? Mẹ muốn vô chùa lễ Phật rồi về. Lưng đau, chân yếu mẹ ngày càng không ngồi lâu được. Những ngày tháng sau này anh em nàng không ai dặn dò ai, tất cả đều cố gắng để không từ chối bất cứ lời yêu cầu nào từ mẹ. Sống cho những gì đang hiện hữu trong phút giây trước mặt, vẫn là cơ hội cho mình làm được nhiều điều, trước khi tất cả trở thành quá khứ không làm sao sửa đổi, hay hẹn lần để rồi không thể chạm vào một ngày mai còn ở đâu đâu. Những tháng năm chị em nàng bận rộn với con thơ, chỉ còn đứa em gái nhỏ thong dong, rỗi rãnh. Em giao hẹn trước, chở ba mẹ đi chùa một tháng hai lần. Giờ đây khi những đứa trẻ ngày xưa không còn cần mẹ chúng luôn hiện diện cạnh bên, thì sức khoẻ mẹ ngày càng hao hụt. Mới ngày nào mẹ dìu cha bước chậm ở sân chùa, giờ nàng dìu mẹ đi trên lối mòn quen thuộc cũ. Những ngày đứa em rãnh rỗi đi chung, ba mẹ con vào lễ Phật, xong ra phiá sau thắp nhang lạy thăm cha. Tấm ảnh nhỏ xíu nằm trong khung hình lớn giữa nhiều người quá vãng, ánh mắt mẹ lần nào cũng chậm chạp dò tìm trong lúc chắp hai tay khấn nguyện. Nàng nhắc mẹ. Ba ở hàng số 33, khoảng giữa khung hình. Thỉnh thoảng sau buổi lễ, chị em nàng bắt gặp ông cụ già yếu ớt, đứng tìm giày ở trước thềm, hệt như hình ảnh của cha này trước. Đứa em gái nhanh nhẹn cúi nhặt đôi giày, rồi ngồi hẳn xuống giúp ông cụ xỏ từng bàn chân yếu vô giày xong cột dây cẩn thận. Nàng nhớ cha nao lòng khi đứng lặng nhìn. Chị em nàng đã nhìn thấy cha mình, qua bóng dáng những người cha già yếu. Hình ảnh gần gủi đó rồi cũng mất, bởi một hôm vào chùa nàng bắt gặp vành tang trắng buộc ngang trên đầu người con gái của ông. Cùng tụng với nhau hồi kinh siêu độ, nàng không buồn bởi dù sao ông vẫn hạnh phúc nhiều, khi được sống bên cạnh sự bảo bọc, chăm lo của người thân cho đến lúc ra đi.

Thỉnh thoảng sau buổi lễ, dìu mẹ tới ngồi trên băng đá dưới tàng cây ở vuông sân có hồ nước nhỏ sau chùa, hai chị em nàng rão bước đứng vào hàng chờ lấy phần ăn. Nắng vừa đủ ấm cho mẹ cùng con xúm xít cạnh nhau chung bữa cơm chay. Mẹ nấu ăn ngon, xem đó là niềm hạnh phúc khi tự tay nấu những món mặn và chay cho lũ con trai gái lúc ghé thăm, dù hai bàn tay mỏi và đôi chân nhức nhối, không thể nào đứng được lâu. Vậy mà những lúc vào chùa, mẹ luôn luôn ghé quán chay mua về nhiều món, chia đều cho chị em nàng, như một cách tỏ lòng cảm niệm những tấm lòng của rất nhiều người. Dường như nhiều hơn cả giàn nhân viên hùng hậu của một nhà hàng thật lớn. Nàng không đếm hết có bao nhiêu người phật tử đến làm công quả cuối tuần, để phục vụ bữa cơm chay cho phật tử ở chùa và khách thập phương, bên cạnh công việc chính là bán thức ăn gây quỹ để giữ cho ngôi chùa tồn tại.

ngày lạnh...

Cơn mưa nhỏ tìm về trong nỗi lạnh, người anh chợt ghé thăm mời mẹ cùng đàn em gái đi ăn sáng. Dù chỉ cần ly cà phê nóng, nhưng chị em nàng hăm hở đi liền, bởi hiểu niềm vui của mẹ là những khoảnh khắc mà thời niên thiếu mẹ con nàng thiếu vắng. Riêng nàng, tưởng như chưa từng bước chân ra khỏi mái nhà xưa, mỗi khi gặp gỡ, líu lo cùng với những người anh rất đổi hiền, lúc nào cũng lo lắng ân cần cho mẹ và em. Nhìn mái tóc thưa dần và ánh bạc từng phần của anh mình, nàng vẫn không nhận ra điều gì khác biệt mỗi lúc anh em nàng ở cạnh nhau. Các anh vẫn gọi tên em gái, vẫn thỉnh thoảng thân thiết mắng yêu "con nhỏ này" khi bị phá phách, trêu đùa. Dường như chính mẹ cũng chẳng nhớ ra anh nàng sắp già hay đã già rồi, nên mới đòi chị dâu nàng chở mẹ đi tìm gặp người bạn vong niên, bởi từ khi gặp ông này, anh uống bia trở lại sau mấy mươi năm quên lãng. Sau bữa ăn dành cho những người không quen với điểm tâm bằng tô phở mới nhìn vô đã thấy no, anh hẹn sẽ trở lại buổi chiều để chở mẹ và mấy chị em vào bệnh viện thăm người nhạc phụ. Ngại đường xa, mấy đứa em gái nói anh không cần đón. Chỉ đường cho tụi em đi. Anh lắc đầu. Đang sửa đường nên hơi rắc rối, loanh quanh. Anh muốn đón đưa là vì vậy.

Ngồi chung xe với anh là một niềm vui. Đứa em gái bỗng cất tiếng cười giòn, nhắc lại thuở nào. Em đang nhớ chiếc xe đầy ắp người anh chở ngày mới tới. Em, con nhỏ gầy còm xanh mướt, thảm não chán đời vì như say sóng trong những lúc ngồi xe. Anh đã lắc đầu hỏi lại rằng. Bộ em tính qua đây chạy xe đạp như bên Saigon chắc? Cũng mấy mươi năm rồi, mới được anh chở đi chung giống hôm nay.

Mẹ xa xót nhìn người thông gia nằm bất động, thân xác gầy gò tựa bộ xương khô, được đắp bằng chiếc mền trắng mỏng. Đôi mắt ấy ánh lên tia nhìn buồn bã, khi nghe anh nàng chào, nói có mẹ và các em con đến thăm ba. Hai đứa em và nàng chậm rãi, tự nhiên tới sát bên giường khẽ giở chiếc mền ra, đứa xiết nhẹ bàn tay gầy guộc, đứa bóp bờ vai, đứa đặt tay lên vùng ngực chằn chịt những ống dây. Hạnh Nguyện rưng rưng xúc động, hỏi bác có còn nghe, hiểu gì không? Nếu có, xin bác co những ngón để chạm vào bàn tay của con đây. Em nàng mừng rỡ rơi nước mắt, nói với mọi người bác còn nghe, còn hiểu được mà. Cùng lúc nàng nhìn thấy đôi mắt chớp, lặng lẽ nhìn nàng, nhìn sang bên mấy đứa em. Chợt những giọt nước mắt già nua chảy xuống không ngừng. Nàng vừa đưa tay quệt nước mắt mình vừa vói lấy hộp khăn giấy để lau đôi mắt ấy. Như bỗng nhớ ra điều gì đó, nàng hỏi nhỏ. Xưa, bác có từng niệm Phật hay không? Đôi mắt chớp thay câu trả lời xác nhận. Nàng dặn dò bây giờ không niệm được bằng lời bác niệm trong đầu. Cơn đau nào rồi cũng sẽ qua đi. Chúng con nguyện cầu cho bác luôn giữ được lòng thanh thản. Nhìn bịt thức ăn dinh duỡng chuyền qua ống nhựa, bịt nước biển treo cao cùng những bịt đựng chất thải bên giường, nàng chợt ngậm ngùi trong ý nghĩ, người ta làm tất cả để duy trì sự sống, hay chính là để kéo dài nỗi đau triền miên, tàn khốc ở bên trong?

Chiều chưa hết màn đêm đã xuống. Nàng lấy tờ khăn giấy lau khô đôi mắt ấy, trước khi mấy mẹ con nói lời từ giả ra về, để lại ánh mắt nhìn theo buồn bã phía sau. Hành lang bệnh viện như dài hơn, chợt lạnh nhiều hơn. Phía trước mặt người y công đang đẩy chiếc giường phũ tấm ra màu trắng trên thân người bất động. Có một người vừa chấm dứt nỗi đau dài. Mẹ rời bệnh viện với nỗi băn khoăn tội nghiệp cho người bạn già cùng một toa tàu. Sân ga đã thấp thoáng ngoài xa, chỉ còn đoạn ngắn mà đường sắt như trật nhịp để con tàu chông chênh, nghiêng ngã. Mẹ nói nhỏ, một đời ngang dọc giờ bất lực nằm yên chịu đựng những cơn đau. Không còn cơ hội để làm gì nữa dù rằng còn đang sống, để phần nào bù đắp lại. Rồi sẽ về đâu khi cả thân tâm cùng tan nát, tả tơi? Nàng và đứa em xiết nhẹ bàn tay mẹ. Không hẹn cả hai đứa con gái cùng nhẹ tựa đầu lên bờ vai ấm áp, lòng thanh thản lạ kỳ bởi bên tai, câu lục tự Di Đà mẹ niệm vẳng đưa. Hoàng hôn tắt ngấm khi chưa kịp biết. Đường về xa, bóng tối phũ đầy. Có vài vì sao lấp lánh trên cao. Nàng tin rằng đường về của mẹ rồi sẽ là những nẻo êm đềm, bởi mẹ đã chọn trước cho mình con đường trải dài bằng những câu lục tự không ngừng kể từ khi đời chớm hoàng hôn.

quỳnh my

Đàn chim nhỏ

2006-10-18T09:53:00.000-04:00

Trời mưa. Tiếng sấm chớp ngang trời khiến giật mình thoát ra ngoài cơn mộng mỵ êm đềm. Bầu trời vẫn đắm chìm trong vũng tối qua màn nước nhạt nhòa bao phũ bên ngoài. Ngày sắp sữa bắt đầu, ướt đẫm và ảm đạm trong mưa. Trời chưa trở lạnh lúc vào thu ở nơi đây. Dường như chỉ có gió trở mùa, xô dạt ngày tháng hạ bằng những cơn mưa tiếp nối.

Bước ra sân che dù đứng với con, có chút gì xao động khi nhìn những cánh hoa vàng mới hôm qua còn rực rỡ trên cành, khoe hương sắc cho mùa thu thêm ấm áp, giờ tan tác rụng rơi nằm chồng xếp lên nhau dưới gió mưa. Mẹ ơi, đàn chim mỗi sáng kéo nhau bay ngang qua đây, giờ đang ở nơi đâu ? Chim có bị đói không , làm sao kiếm thức ăn vào những ngày mưa giống hôm nay? Chú nhóc con nghịch ngợm, làm mẹ thỉnh thoảng điên đầu vì cô giáo gọi tìm, cũng chính là chú nhỏ thưòng hay có nỗi băn khoăn về sự sống của muôn loài ở quanh mình. Tỉ lệ những lần nghịch phá, thuận theo thời gian của từng buổi tối , ngồi lặng lẽ bên mẹ lắng nghe hơi thở vào ra. Rồi một ngày nào con sẽ mĩm cười nhận ra rằng, bên cạnh lỗi lầm thường hay phạm, con được mẹ nắm tay dắt đi những bước chập chững, diệu kỳ trên con đường mẹ chọn để đi. Sư huynh đã có lần nhắc nhỡ rằng, đừng để con trẻ lẫn lộn giữa thực hành thiền và bị phạt khi lầm lỗi. Có tiếng cười nhỏ từ xa vọng lại. Mới đầu, với con trai có thể là được mẹ cho tham gia trò chơi lạ, vậy thôi. Như ngày ông ngoại mất, đêm nào chú nhỏ 7 tuổi cũng năn nỉ xin ngồi cạnh bên lúc mẹ tụng kinh, để được thỉnh chuông rồi vội vàng buông chiếc dùi nhỏ xíu lạy theo cùng với mẹ. Bắt đầu là một duyên lành. Bây giờ 11 tuổi thì con hiểu, vì sao con cần huấn luyện để có thể làm chủ được tâm trí phần nào theo phương pháp ngộ nghĩnh, lạ kỳ của mẹ. Để những ngày thứ năm hằng tuần sau đó, con nôn nao đợi mẹ về, đưa cho coi hai chữ E về hạnh kiểm và bài làm trong lớp, kèm theo nụ hôn và ánh mắt reo vui, thay vì buồn bã nhìn ra phía khác bởi không có sự chú tâm trong lớp học.

Một buổi sáng trước giờ đi học, con trai không cùng ra sân với mẹ mà mở vội cửa nhà xe. Thoáng ngạc nhiên hỏi con cần gì mà hấp tấp chạy vào trong đó, liền bắt gặp vẽ bối rối, tội nghiệp hiện trên nét mặt. Theo ánh mắt lo âu buồn bã của con, tầm nhìn của mẹ dừng lại nơi chiếc thùng giấy mở. Bên trong là một con chim bồ câu lớn, đang nằm xếp cánh im lìm. Người mẹ thoáng bất bình, hỏi vì sao con nhốt chim câu? Không phải con nhốt, mà chiều hôm qua con bắt gặp chim bị thương không bay nỗi trước sân nhà, nên đem nó vào chăm sóc. Con sợ mẹ mắng tội đã bắt chim nên không nói cho mẹ biết. Nhìn con cúi mặt như phạm lỗi, vừa gởi ánh nhìn đầm ấm xót thương đến chim câu, chợt thấy lòng thương cảm rạt rào. Có lẽ nào lòng mình chưa đủ rộng, cho nên con một mình giấu mẹ trãi lòng thương. Bàn tay chạm nhẹ nhàng, mong chim nhỏ không sợ hãi trong lúc được săm soi tìm kiếm vết thương, kèm câu hỏi con đã làm gì cho nó? Con tìm không thấy vết thương nào. Có lẽ là chim bệnh yếu cho nên không bay nỗi. Nghĩ nó có thể bị nguy hiểm trong đêm nên con đem vô để ở đây, cho ăn uống may ra lành bệnh. Con thấy nó nằm trên lối đi dọc theo bờ cỏ. Những người đi bộ quanh xóm ban đêm có thể dẫm lên, mẹ có nghĩ vậy không? Bên cạnh chỗ nằm của con chim tội nghiệp, có vẽ như đang co mình lại đón chờ thêm những tai ương, là chén nước nhỏ và những mẫu bánh mì xé vụn . Con e dè cũng phải, vì đôi lần hai bố con từng bắt giữ, vui đùa cùng chim chóc thật hồn nhiên trước sân nhà. Cho đến khi có tiếng nói cất lên, tuy nhẹ nhàng nhưng cả hai bố con đều hiểu đó là mệnh lệnh: đừng để chim lạc đàn trên đường về tổ của mình. Nhiều khi cũng thấy lạ kỳ. Tự hỏi con chim lạ vì đâu ghé đậu trên vai, để người có niềm vui ưa chơi đùa cùng muông thú dễ dàng giữ lại trong chốc lát. Trước khi chạy nhanh ra chuyến bus sắp dừng, đứa con trai không quên dặn mẹ hãy đặt thùng giấy có chim nằm trước hiên nhà. Chim sẽ bay về chốn cũ khi hồi phục. Chiều, hai mẹ con trở về thấy chiếc thùng trống rỗng ngoài hiên. Con trai nói như tự an ủi chính mình. Có lẽ chim đã khoẻ, nên bay tìm về với bố mẹ, anh em của nó.

Có một người đàn bà, mà ngay lần gặp đầu tiên , đứa con trai đã xiết nhẹ bàn tay mẹ rồi nói nhỏ như sợ người thứ hai nghe được. Mẹ ơi, đó là Bird Lady. Con vừa mới nói gì, hãy nói lại mẹ nghe! Bà ấy là Harriette, mỗi tuần đều ghé qua office của mình để lo cho lũ chim, mẹ có biết không?. Ngạc nhiên và xúc động, người mẹ dắt tay con đến chào kèm một nụ cười. Tôi là Vi- mẹ của Dan. Rất vui, được gặp bà bữa hôm nay. Đáp lại là cái xiết tay nồng ấm, nhưng cả tâm hồn bà dường như đang dành trọn cho đàn chim cả chục con đang ríu rít trong chiếc lồng thật lớn. Tình thương dành cho loài vật có đôi cánh nhỏ nhiều màu bay nhảy tung tăng, đã khiến bà ta quay trở lại nơi này đều đặn mỗi tuần. Rồi như quên đi sự có mặt của mẹ, chú nhỏ và bà Harritte trao đổi cùng nhau về từng đổi thay nhìn thấy từ chim. Những quả trứng vừa mới đẻ trong chiếc lồng ấp nhỏ, bên cạnh vài chú chim mới nứt vỏ chào đời được chim mẹ và cha thay nhau ấp ũ ngày đêm. Rồi như sợ mẹ bị bỏ quên, chú nhỏ quay sang thủ thỉ. Mẹ có biết không? Bố mẹ tụi nó thương nó lắm. Cứ thay nhau ôm từng con chim mới đẻ trong lòng để chăm sóc và bảo vệ, cho tới khi chim lớn gần bằng bố mẹ nó luôn! Nếu mẹ không ở gần quan sát mỗi ngày, thì trên kệ có mấy cuốn sách bà Harriette mua mang tới. Mà mẹ ơi, chắc mẹ không quên chim có từ đâu? Không phải là bố với con mua hay bắt nhốt đâu! Bình thường ít khi nói một câu dài, vậy mà chú nhỏ chợt huyên thuyên, như thay lời cho mẹ đang lặng yên nhìn ngắm lũ chim cùng với người có một tấm lòng. Có lẽ chú bé sợ mẹ quên rồi trách móc, nghĩ hai bố con muốn giam cầm chim ở nơi đây.

Dù không hay giữ lại trong lòng những gì đã qua rồi, nhưng thật khó mà quên lần đó. Ngày đưa đám tang cha, sau khi trở về chùa tụng kinh mẹ đã nói với thầy. Con mồ côi sớm nên không rõ lắm về tục lệ mở cửa mả sau ba ngày chôn cất người thân. Thầy cười hiền, từ tốn bảo rằng. Đừng bắt chuớc làm theo những hũ tục không biết xuất phát từ đâu, không đem lại lợi lạc cho ai và ngay cả chính mình không hiểu rõ làm như vậy để mà chi? Nếu cảm thấy không an lòng thì thay vì đem con gà đang mạnh khoẻ ra hành tội ở nghĩa trang, hãy mua mấy lồng chim ra viếng mộ, rồi phóng sanh hồi hướng cho người quá vãng. Trong hai lồng chim mua ngày hôm đó, có mấy con không phải là loài chim có thể sống ngoài trời. Người bán hàng- một đồng hương tốt bụng, đã ân cần cho mượn hai chiếc lồng và cũng ân cần bảo mua thêm, dù biết rõ mình không có đủ. Cho tới lúc đem chim về chuẩn bị thả hôm sau, nghe người bạn nói coi chừng mang thêm tội vì họ đã bán cho mình những con chim không thể sống ngoài trời. Người vốn mê loài vật bất kể là chó, mèo hay chim chóc chụp ngay cơ hội, giữ lại nuôi mấy con chim cảnh đó. Lồng chim nhỏ biến thành lồng thật lớn, bởi trong số bạn bè có người đã chán trò chơi. Để trong nhà đôi khi quá nặng mùi. Phải lau dọn thường không kể, nhưng chúng ríu rít không ngừng trong lúc mình cần yên tịnh. Ngắm nhìn và vui với tiếng chim trong chốc lát, nhưng tiếng hót của "nàng" nhiều khi cũng đủ rêm mình, thêm lũ chim phụ họa chịu đời không thấu! Nhân số của chim gia tăng thêm nữa, nên chiếc lồng to của người nuôi két vừa từ giả thú vui lụy phiền được mang đến nơi này. Căn phòng trống biến thành phòng chim cảnh, đã lôi cuốn, giữ chân người khách hàng đặc biệt này. Lồng chim thường mở ngỏ. Thỉnh thoảng, những con chim có bộ lông thật đẹp "chạy" lẫm đẫm trên bàn làm việc, hoặc đứng trên lòng bàn tay người đàn ông với vẽ hạnh phúc ung dung, như quên mình còn đôi cánh. Em lại gần đây. Nhìn xem nó rất dễ thương. Đôi cánh mượt mà và cái mặt lém lĩnh, ba gai. Lâu lâu mổ ẩu nhưng thường làm ra vẽ nhu mì lắm. "Thằng anh" nó xấu trai nhưng dễ thương hơn, hay gặm nhấm mà tuyệt nhiên không mổ bậy. Làm sao anh biết con nào "gái", con nào "trai" ? Đứa nào anh, đứa nào em ? trong khi cả cha mẹ chúng đều bằng cở như nhau hết? Lại còn mua thêm lồng ấp trứng, đúng lúc kịp thời nghĩ thật hay! Chỉ nhìn thấy nụ cười hóm hĩnh thay cho câu giải thích. Đứa em gái đi chung bật cười. Kiếp xưa anh chắc là chim. Nhìn người khổng lồ nâng niu con chim nhỏ và trên vai một con khác đậu bình yên, tự hỏi loài chim này sao thích đứng và đi hơn là nhảy và bay? Sự thật không phải vậy. Chỉ vì người nuôi chim ưa mở cửa lồng cho lũ chim thỏa thích rong chơi, nên đôi cánh đã bị cắt đi phần nhỏ. Con trai thầm thì cùng mẹ. Bà Harriette đã mang từng con chim đi cắt cánh dùm cho được an toàn. Trả 5 đồng cho tích tắc mấy giây, là điều sau này không còn tiếp diễn cho người thường tỉ mỉ, nâng niu quan sát. Một tay vuốt ve đôi cánh nhỏ, tay cầm kéo nhấp nhẹ nhàng. Đàn chim rồi thong dong dạo bước ra ngoài. Lại nghe loáng thoáng những lời trêu chọc. Cảnh "chim hót trong lồng" không còn nữa. Có chăng chỉ ở nhà thôi.

Bên cạnh những ngày vui nhìn chim đẻ trứng, ấp yêu đợi nở thành chim con rồi mớm mồi, bảo vệ đêm ngày cho tới khi chim non đủ lông, cánh bay ra dạo chơi quanh, còn có những ngày áo não u sầu cho chú nhỏ. Mẹ ơi, mẹ có biết hôm nay hai bố con đã đem chôn "một đứa" chim con. khi Harriette ghé lại, bà có vẽ buồn hỏi bố sao hôm qua không gọi cho bà biết để đem chim đi bệnh viện may ra còn cứu kịp. Đây là đứa thứ ba đã chết trong đàn chim cũ mới mà bố với con không hiểu vì sao? Nhìn đôi mắt sáng có long lanh giọt nước, người mẹ khẽ vuốt tóc con. Con đã biết đời sống của chim ngắn ngủi hơn nhiều. Nhưng dù ngắn, dù dài. Cách này hay cách khác vẫn là sinh ra rồi mất. Chùi nhanh mắt, chú nhỏ như chợt nhớ, nói cho mẹ nghe điều chú biết lâu nay. Bà Harriette nói với con rằng bà từng nuôi chim một dạo thật lâu, rồi cũng ngừng vì không chịu nỗi đau buồn, mỗi khi đem chôn những con chim. Bây giờ bà chỉ nuôi mèo, nhưng đến đây lần đầu nhìn thấy lũ chim bà có cảm tưởng như gặp lại đàn con.

Người đàn bà một thời nuôi chim đã đến mỗi tuần vài giờ trong suốt mấy năm. Thỉnh thoảng bà đến ngày thường thay vì ngày thứ bảy. Chú bé trai giải thích vì hôm sau là ngày lễ nên bà mang thêm thức ăn đặc biệt cho chim vui lễ. Ngoài nhiều máng ăn và nước lọc treo trong lồng theo khoảng cách thật đều, còn có những món ăn chơi nhìn vô cùng đẹp mắt vì mang nhiều màu sắc, vừa giống trò chơi vừa giống như quà chất đầy trong ngày lễ. Thỉnh thoảng bà xin người bố cho phép bà chở chú bé con đi cùng để giúp bà chọn một món quà, bởi món quà đó dành tặng chú. Nghe con kể rồi chợt hiểu, vì đâu cả bố và con chưa bao giờ nói về bà. Có sự khắn khít không rời từ người đàn bà bản xứ, với đàn chim và đứa con trai. Nói lời cảm ơn không bao giờ đủ. Bà tình nguyện lo cho lũ chim đã đủ nhiều, xin đừng mua quà cho Dan hoài như vậy. Có gì đâu! Đàn chim này với lũ chim xưa tôi nuôi không khác gì nhau. Còn Dan, người bạn nhỏ cùng có tình thương dành cho chim và sự đồng cảm làm cho tôi ấm áp trong chuỗi ngày con cháu đi xa. Niềm vui tôi đem đến cho Dan không bằng nỗi hạnh phúc mà Dan đem đến cho tôi. Đứng nép bên cạnh mẹ, đứa bé trai ngước mắt nhìn lên. Bây giờ mẹ hiểu, phải không? Harriete không giàu nhưng thích tặng quà cho chim với cho con. Mà không phải chỉ ở đây thôi. Những ngày nghỉ bà còn tình nguyện làm việc ở bệnh viện thú y vì đó là niềm vui.

Người mê mãi với nỗi vui trong thoáng chốc, một ngày rồi cũng nhận ra. Chiếc lồng lớn đã chuyền sang tay người khác cùng với lũ chim còn lại vài con. Một chiều cuối tuần chú nhỏ thủ thỉ với mẹ rằng. Harriette đến từ giả để dọn về thành phố khác. Bà đi chuyến bay buổi chiều nay. Người con muốn mẹ về gần đã phải sang đón những chú mèo về nơi ở mới của bà. Hỏi con trai có buồn không, người mẹ nghe câu trả lời thoáng chút ngỡ ngàng. Chim đã mất. Harriette đã thật xa. Bây giờ thì con hiểu. Vì sao mẹ không muốn có nhiều hơn những gì đã có để gần, để thương và để buồn hơn khi mình không còn nó cạnh bên...

quỳnh my

Ngàn xưa mây bạc vẫn thong dong

2006-09-13T00:01:00.000-04:00

Kính lạy thầy,

Trước mắt con là di bút Thầy để lại, nét chữ thân quen với màu mực còn đậm nét tinh khôi.

Nghiệp đã qua rồi lòng nhẹ nhõm
Ngàn xưa mây bạc vẫn thong dong

Thầy vừa an nhiên xã bỏ báo thân, dãi mây bạc giờ nương theo gió loãng tan mất dấu. Nẻo sinh tử Thầy thong dong qua lại, như đi trên những dặm đường quen để gieo trồng hạt giống từ bi, giáo hóa, độ sinh. Thân bệnh Thầy mang trong những năm tháng sau này, cho con biết rõ vô thường tất đến. Vậy mà nỗi đau đớn, bàng hoàng vẫn khơi động trong con khi đón nhận tin xa, bởi từ đây con vĩnh viễn mất Thầy trong kiếp sống này.

Nơi ngôi chùa xưa mang tên Vạn Đức tại thành phố biển Nha Trang, Thầy- chú bé dường như đã sẵn đủ túc duyên, thế phát xuất gia khi còn để chỏm. Hình ảnh chú điệu mới lên mười với đôi mắt sáng, khuôn mặt thơ ngây như phảng phất vẽ trầm tư của một ngưòi mang chí nguyện nhập thế, nỗ lực tinh tấn tu tập để mai sau phục vụ cho đạo pháp, đem lợi lạc đến quần sanh, đã là nguồn khích lệ vô biên cho con tỏ lòng kính ngưỡng, noi theo. Dấu chân Thầy đã đi qua cùng khắp những ngôi chùa từ Nha Trang đến Saigon, Bình Tuy, Diên Khánh, Tuy Hòa... để tham cầu học đạo và lần lượt thọ giới Sa Di, giới Tỳ Kheo tại những giới đàn ở chùa Hoa Quang, chùa Hải Đức, Hoa Nghiêm.

Duyên lành đưa đến một ngày, cho bước chân Thầy dừng lại ở ngôi chùa nhỏ, đã mục nát tang thương cùng với thời gian trong bối cảnh chiến tranh năm 1972. Sự hiện diện của Thầy như thắp sáng niềm tin vào tam bảo, thu phục ngày càng nhiều những người con Phật tìm về. Nhờ vào oai nghi và đức độ của Thầy mà nhiều bàn tay góp lại, những tấm lòng phụng sự đạo pháp mở ra, tạo phương tiện tu bổ, xây dựng lại ngôi già lam hầu có chỗ tham cầu, tu học cùng Thầy. Cũng ở chính ngôi chùa Thiên Phú nhỏ bé, đơn sơ thuở đó, con có phước duyên được Thầy đón nhận vào.

Thầy kính thương,

Làm sao con nói hết những tháng năm đã trôi qua cùng với nhiều thăng trầm biến đổi không ngừng. Con làm sao quên được, những năm đầu của thập niên 80 như thoáng hiện đâu đây, mỗi khi con nhớ nghĩ về Thầy, về mái chùa xưa. Những bữa cơm đạm bạc được dọn lên mời Thầy, mang vị lạt lẽo hay mặn đắng, mà Thầy trò đã san sẻ cho nhau qua sự nấu nướng vụng về của ba chú điệu chưa đến tuổi thành niên. Mặc cho mưa nắng dãi dầu, trên con đường có bụi đất mịt mù hay lầy lội ướt trơn, Thầy và các đồ đệ nhỏ đã oằn mình trên chiếc xe đạp mong manh chở trầm hương, hay những bao lá khuynh diệp, lá tràm khi không còn tiền mua trầm về xay để làm nhang độ nhật và mua hoa đèn về cúng Phật. Nửa đêm, Thầy còn đạp xe đạp, tay cầm chiếc đèn pin, lang thang cùng khắp trên những con đường ngập bùn xình để đi tìm đứa đệ tử xay trầm chưa thấy trở về. Nhà máy cúp điện phải đi xa hơn nữa và bánh xe bể lốp giữa đường đêm, thật không còn sự chọn lựa nào, bởi cả thảy Thầy trò bằng mọi cách phải có hương liệu để trộn vào mọt cưa, lăn thành cây nhang trong buổi sớm mai, sau đó phơi khô, gói lại đem đi bán. Cơm không đủ no, áo không đủ ấm nhưng đó là những tháng năm ấm nồng tình thương và đạo pháp mà Thầy đã ban cho, đã dụng công dạy dỗ, luyện rèn các môn đồ. Khi không còn khả năng mua được trầm hương, Thầy đã tìm đến chùa Thiền Quang để xin hòa thượng trụ trì lá cây khuynh diệp trong đất chùa về làm hương liệu. Lá khuynh diệp rồi cũng hết, xuôi bước chân Thầy đi xa hơn về phía Sông Lô, nơi có rừng tràm bát ngát tỏa mùi hương dìu dịu. Lá tràm khô xay nhuyễn trộn làm nhang. Con biết thêm điều lạ, và cũng từ chính nơi Thầy, con học hạnh nhẫn nhục và tinh tấn không ngừng, qua việc làm độ nhật hằng ngày.

Bài học vỡ lòng cho con mở mắt, thấy mình là một với thiên nhiên. Những nhọc nhằn trong công việc hằng ngày như không thực có, bên cạnh Thầy và cảnh trí nên thơ, hùng vĩ của Sông Lô. Biển pháp mênh mông trước mặt. Bóng Thầy là dáng núi lặng lờ, sừng sững uy nghi ở phía sau lưng như chở che con từng mỗi phút giây. Thầy nghiêm như núi, lòng bao la từ hòa như sóng biển rì rào. Con có thể an tâm vừa làm việc vừa tận dụng không bỏ sót một khoảnh khắc nào để tu tâp trong chánh niệm. Thầy lặng yên mà như đang giảng cho con nghe bài pháp không lời. Con chợt biết mình có phước duyên rất lớn khi được cận kề bên cạnh ân sư, tấm gương ngời sáng để con noi theo từ thuở mới vào chùa và cho đến hết đời này.

Công hạnh và oai nghi Thầy thắp sáng, phật tử tìm đến chùa ngày càng nhiều nên việc phật sự càng trở nên bề bộn. Bên cạnh sự giáo dưỡng nghiêm từ, Thầy không ngần ngại tạo cơ hội cho đệ tử tham cầu, du học nơi xa, dù biết rằng mỗi khi một đệ tử rời chùa, phần Thầy sẽ gánh vác nhọc nhằn hơn. Quen nép dưới bóng Thầy như đứa con nép bên bóng mát tình thương của người cha, con nghĩ Thầy luôn cảm nhận được lòng quý kính, thương yêu đáp lại, dù có thể Thầy không nhìn Thấy giọt nước mắt âm thầm đọng lại, khi đứa học trò từ biệt xa Thầy, xa ngôi chùa hằng ấp ủ những năm tháng được cùng Thầy sẻ chia từng chút khổ vui. Thầy ở lại sau khi giáo dưỡng và ươm trồng hạnh nguyện, cho con làm hành trang tiếp tục đi trên cuộc hành trình mà Thầy đã và đang đi để tự độ và độ tha, giác ngộ và giải thoát. Những trường lớp từ Phật học cơ bản, cho đến trung cấp và cao cấp Phật học, đã đẩy đưa trôi giạt đệ tử của Thầy xa mịt mù xa. Lòng con có lúc thoáng ngậm ngùi, bởi không còn đường để trở về thăm viếng, vấn an, kề cận chăm sóc Thầy khi bệnh yếu.

Thầy kính thương,

Dù ở tận bên này bờ đại dương xa thẳm, mỗi lúc nghĩ về Thầy con luôn thấy ấm lòng. Chạnh thương Thầy với thân bệnh hoành hành, nhưng không ngừng nghỉ trong nỗ lực kêu gọi, vận động xây dựng nhằm phát triển và mở rộng ngôi chùa Thiên Phú hầu phật tử có nơi tu học, tăng thân có chốn nương thân, đem chánh pháp trao truyền lại cho những người con Phật. Thầy cũng không quên việc tổ chức gầy dựng gia đình Phật tử, tạo môi trường cho những người trẻ gieo trồng hạt giống bi, trí, dũng làm hành trang vào đời với đầy đủ trí tuệ, từ bi. Tuệ Tĩnh Đường trong khuôn viên chùa cũng được hình thành, để những người dân nghèo quanh đó được khám bệnh và bốc thuốc hoàn toàn miễn phí. Đôi tay thầy ngày càng yếu nhưng chí nguyện Thầy bền vững, kiên trì để có được ngôi chùa Thiên Phú rộng rãi, uy nghi giống ngày nay. Tu viện Phước Sơn được hình thành vào năm 2000 cũng là do tâm nguyện hằng ấp ũ của Thầy, để Phật tử quanh vùng có nơi quy tập, tìm về nương tựa bên ngôi tam bảo. Từ đó những người hữu duyên có cơ may được dắt dìu đi vào đạo lộ của hành trình vượt qua bể khổ tử sinh.

Với 59 năm trụ thế, và 49 năm nhập đạo, Thầy không ngừng cống hiến, phụng sự đạo pháp cho đến giờ phút sau cùng dù thân bệnh hoành hành. Đạo tràng Pháp Hoa từ đây vắng bóng Thầy, chúng đệ tử chừng ngơ ngác, bởi quen chờ để được nghe từng thời pháp của Thầy. Quyễn Kinh Nhật Tụng Thầy biên soạn năm nào còn vang âm hưởng, làm thương tiếc ngập lòng người ở lại mỗi khi đọc tụng. Đường trần Thầy vắng bóng từ đây, nhưng dưới mái chùa Thiên Phú Thầy vẫn luôn ngời sáng, luôn hiện diện trong tâm tưởng của hàng đệ tử xuất gia lẫn tại gia. Tháng Bảy, năm nhuần, muà Vu lan báo hiếu con mất thầy vĩnh viễn từ đây.

Thầy kính thương,

Ngôi chùa Thiên Phú yêu thương hằng ấp ũ một thời con nép dưới bóng Thầy, hay tu viên Phước Sơn mà Thầy đã bỏ nhiều tâm sức ra gầy dựng, dường như thoáng có, thoáng không. Với con, di bút Thầy để lại là cả tấm lòng vì đạo pháp một đời. Một đời hành đạo của Thầy gói ghém lại bấy nhiêu cũng đủ cho con. Làm sao có thể đáp đền ơn muôn một của ân sư đã giáo dưỡng cho con muôn kiếp thoát tử sinh, làm ánh đuốc sáng dẫn đường cho con tiến bước. Tủ kinh sách và chỗ ngủ đơn sơ trong căn phòng nhỏ, là tất cả những gì Thầy có bên mình trong cỏi tạm này. Chút trăn trở, băn khoăn còn lại, Thầy bình thản an bài, sắp xếp mọi điều để chúng đệ tử thừa hành, tiếp tục sứ mạng truyền đăng tục diệm sau khi Thầy trả lại báo thân.

Hướng về phương trời xa, một lạy này con kính cẩn dâng Thầy. Ngưỡng nguyện noi gương ân sư con sẽ vì lợi ích của muôn loài mà tu tập, hành trì để tự độ và độ tha. Thầy dù ra đi nhưng mãi mãi vẫn bên con, như dãi mây bạc thong dong qua bầu trời rộng. Con tin rằng Thầy sẽ chọn sinh tử làm chốn đi về, trong hạnh nguyện hội nhập ta bà, phổ độ quần sanh.

Nguyên Thảo

Tuổi thơ

2006-08-31T08:45:00.000-04:00

Những cơn mưa kéo về qua thành phố, làm chợt nhớ mưa Saigon một thuở hẹn hò. Bên này là một người đứng nép dưới hiên mưa. Góc phố che không đủ cho nên tóc ướt và áo ướt. Bên kia nhìn nắng mà trông. Gặp nhau, người bỡ ngỡ chừng như mới gặp lần đầu, người nhìn nắng quái tựa đang trêu đùa, nghịch ngợm. Lùa ngón tay làm lược tách rời những sợi tóc ướt mưa, chợt nghĩ khoảng cách gần quá đổi mà nắng mưa sai biệt, như người đến từ đầu sông gặp kẻ cuối sông.

Trời tháng tám ở đây không đếm hết, những buổi sáng có nhiều giải lụa mềm màu xám vắt ngang trời. Nhìn mẹ mở nước tưới cỏ hoa trước sân nhà, đứa con trai nhỏ khẽ nói. Con nghĩ mẹ sẽ tiếc vì mưa đến hôm nay. Mưa không về ở phía bên này. Mưa ào về vội vã trên đường đi đến sở. Những con đường mờ mịt nước khiến đoàn xe nối dài chậm lại chờ nhau. Qua khoảng ngắn chỉ còn lại dấu tích một vài vũng nước, theo nắng ngấm tan mất dấu. Cô bạn dọn về từ thành phố lạnh, chừng như thấm dần mùa hạ đầu tiên ở nơi đây. Thành phố rộng thênh thang mà giống lạ kỳ ở bên nhà. Thoáng mưa, thoáng nắng làm giật mình không nhớ nỗi hôm nay trời mưa hay nắng?. Chiều tan sở trở về. Hỏi con mưa có về qua đây? Đứa con trai 17 trả lời như chẳng trả lời. Con có nghe tiếng sấm bên ngoài nhưng không biết chắc. Mẹ coi ngoài sân có ướt hay không? Khung cửa sổ bên cạnh chỗ con ngồi sau lúc ở trường về, dường như có cũng như không. Những bài làm ở nhà luôn hoàn tất thật nhanh, để gặp gỡ, vui đùa, viết và làm thơ gởi cho nhau cũng chỉ một nơi. Đất trời, mưa gió bên ngoài mặc tình đến và đi. Không gian, thời gian của riêng con bây giờ dường như gom lại, bằng đôi mắt dán chặt nơi màn hình nhỏ.

Năm nay, ở góc đường trước sân nhà, chỗ chiếc bus màu vàng ghé lại ngó buồn hơn những năm qua. Hết mùa hè, cũng là qua hết những năm làm học trò tiểu học, cô bé Tàu đứng thơ thẩn một mình đợi chuyến bus mang số 17 từ từ dừng lại. Hình ảnh hai mẹ con ngồi thủ thỉ ven bờ cỏ trong ngày nắng, hay đứng sát vào nhau che chung một chiếc dù những ngày mưa, giờ đã trở thành quá khứ thật xa. Cô bé là đứa con duy nhất, nên vòi vĩnh đủ điều vì biết mình luôn được chiều theo. Mùa lạnh, cô muốn người mẹ phải lái xe ra đậu nép bên đường dù chỉ cách một vuông sân. Hai mẹ con ngồi trong xe cho tới khi nhìn thấy chiếc bus màu vàng chạy tới thật gần. Mùa nóng, có ngày cô bé cũng chối từ ngồi cạnh mẹ ở góc đường, vì những con muỗi vo ve rộn phiền cô. Hai mẹ con ngồi lặng lẽ trong xe, cho tới khi đứa con gái mở cửa chạy nhanh, lẫn vào những hàng ghế dành cho lũ học trò chung xóm, chung trường trên chiếc bus mang con số 4. Một đôi lần trong mùa lạnh, nhìn con đứng co ro người mẹ thoáng xót xa. Mẹ đã nhắc con mặc quần dài. Đáp lại là câu nói nghe ra không đượm chút hồn nhiên như tuổi của con. Áo quần của con, con chọn mặc chứ không phải mẹ! Chiếc váy ngắn trong ngày gió lạnh, là sự chọn lựa riêng của đứa bé con, không có chỗ cho người mẹ. Những câu đối thoại giữa mẹ con theo ngày ấm lạnh, theo tháng và năm cũng đổi thay nhanh. Có chăng một điều khó đổi dời, là tấm lòng của mẹ dành cho con bất kể. Chợt nhớ, câu nói của T, người một mình vừa làm cha vừa làm mẹ của ba đứa con đang tuổi lớn. Biết sao hơn! Trẻ con bên này chỉ thiếu một điều là "sự thiếu thốn" mà thôi. Chúng đầy đủ quá, cho nên hoang phí từ vật chất tới tình thương. Chợt nghĩ, cô bé Tàu rồi một ngày thành thiếu nữ tuổi 15, 16. Duyên dáng, mượt mà như một nụ hoa. Chiếc miệng xinh xắn đó biết đâu chẳng có lần gào lên giận dữ, chỉ vì một điều hết sức bình thường. Quần áo của con, con chọn. Thân thể của con, con tự biết, không cần mẹ dính dáng vô! Những câu nói tương tự của con dành cho mẹ, bỗng đâu như thuộc lòng vì một đôi lần nghe được tình cờ. Người mẹ là cô giáo, là hiệu trưởng trường trung học, đã đau khổ nuốt buồn khi đứa con gái phản ứng giận dữ cuồng điên, sau câu nói ngọt ngào của mẹ. "Đêm nay, con sẽ mặc chiếc áo mẹ dắt con đi mua tuần rồi chứ?"

Ở bên này con đường đối diện, chú nhỏ 11 tuổi dường như cũng đổi thay theo. Chú ngại ngùng không bước qua đường, đứng gần đứa con gái bằng tuổi nhưng khác lớp đã nhiều năm cùng đi về chung chuyến bus. Đứa con gái một thời thân thiết, chú đã từng nài nỉ mẹ xin được sang nhà chơi chung với nó sau lúc ở trường về. Một đôi lần cô bé con vòi vĩnh bố chở tới trường, đã không ngần ngại bảo người cha ngừng xe lại để chở luôn đứa bạn chung xóm đang đứng chờ bus tới. Cô bé ấy bây giờ, không cả bằng lòng cho mẹ đứng trước sân nhà ngó dõi theo con. Cũng như chú bé trai bỗng dặn dò. Mẹ đứng bên này tưới cây hay làm gì cũng được. Đừng theo qua với con khi bus đến nha! Dù sao chú vẫn còn gởi nhanh cho mẹ một nụ hôn, kèm hai tiếng ngắn "bye mẹ" trước khi chạy băng qua đường leo lên chuyến bus, nếu cô láng giềng đứng bên kia đang quay mặt nhìn sang hướng khác.

Nghe dặn dò mẹ đừng quên mua gel bôi tóc cho con, người mẹ biết con từng ngày thay đổi. Một lần từ nhà bà ngoại trở về , chợt nghe con nói nhỏ khi xe chạy ngang qua xóm cạnh bên. Mẹ ơi, mẹ có biết nhà ai ở đây không? Câu trả lời là cái lắc đầu. Mẹ không quen biết ai ở khu nhà này hết. Là nhà Lynn, mẹ có biết không? Lynn là ai? Có phải bạn chung lớp của con? Không phải. Lynn không chung lớp. Lynn là "future wife" của con đó mẹ! Thoáng quay nhìn vẽ mặt chân thành quá đỗi của con, người mẹ kịp dừng lại tiếng cười giòn thay cho nỗi ngạc nhiên thú vị. Điều gì làm con nghĩ, Lynn sẽ là người vợ mai sau? Con biết chắc chắn điều này, vì con lắng nghe từ trái tim con. Nhưng con có biết là con có thể sẽ mất Lynn, nếu như nó nghe được điều con vừa nói. Con đâu có nói cho nó biết, chỉ nói cho đứa bạn thân nghe. Con tin rằng bạn con giữ kín chuyện này, vì nó hiểu và tỏ ra muốn giúp con.

Qua hết mùa hè, đứa con trai vào lớp 6- là năm học mà mẹ chú thuở xưa bắt đầu mặc áo dài, nhưng vẫn còn cùng lũ bạn chơi trò chơi không dành cho những người mặc áo thưót tha. Ngày đó, mẹ chú cho rằng đám con trai học chung là lũ trẻ con lớn chậm, bởi dường như ngây ngô hơn lũ con gái cùng chung độ tuổi, cho nên không mắc cỡ, e dè khi tham dự trò chơi của trẻ thơ trong những năm mới bắt đầu làm học trò trung học. Vậy mà chú nai con ở đây đã sớm mộng mơ. Chú mặc thử áo quần đi học, đứng trước gương tự ngắm nghía mình rồi tiu nghĩu tới bên hỏi mẹ. Có phải con cần xuống cân để nhìn thấy được hơn? Mẹ chú gật đầu. Mẹ đã nhắc con rồi. Mùa hè phải cẩn thận vì con hơi thụ động nên sức nặng đi nhanh không đợi chiều cao. Vậy mẹ giúp con giới hạn những bữa ăn. Người mẹ ngạc nhiên thật sự, khi thấy con ăn rau nhiều và thoáng ngập ngừng rồi nhiều lúc chối từ một vài món ăn từng ưa thích lâu nay.

Một đêm, nhận từ con chiếc hôn kèm lời chúc ngủ ngon, người mẹ như chợt nhớ điều gì, khẽ hỏi ngọt ngào. Con có còn nghĩ rằng Lynn là người vợ tương lai? Chú nhỏ gật đầu. Dạ, mẹ không chút đắn đo. Nhưng con có còn gặp nó hay không? Câu trả lời là cái lắc đầu cùng ánh mắt thoáng buồn, khác với vẽ hân hoan thường có. Hãy kể mẹ nghe bất cứ điều gì dù vui hay buồn. Con đã biết mẹ luôn luôn là người có thể chia với con tất cả buồn vui. Thì tại cả hai cùng bận rộn hơn. Bận gì? Năm nay con cũng đi học như năm rồi. Thì...tại con không được ngồi chung bus, cũng không có lớp nào hai đứa học chung.

Đêm sau, chú nhỏ chợt khoe. Mẹ ơi, con vừa mở riêng một hộp thư. Vừa nói, chú vừa nắm tay người mẹ tới cạnh bên bàn phím. Những ngón tay gõ chữ ngập ngừng, đôi mắt tròn to đầy ngập nỗi hân hoan. Thoáng nhìn, là tên hai đứa ghép chung. Người mẹ mĩm cười, khẽ nói với con. Tương lai là điều chưa xãy ra, chưa nắm bắt nên không phải thật. Điều có thật và nên làm ngay hiện tại là con phải đọc sách, phải làm bài vỡ ở nhà. Vào trường cũng vậy, nhất là thôi nghịch ngợm. Như vậy mới chứng tỏ rằng con đang cố gắng trở thành một người lớn hơn đứa nhỏ năm rồi. Rồi mẹ sẽ chỉ cho con thấy rõ, mọi thứ, mọi điều đều thay đổi không ngừng. Không những ở quanh con mà ngay cả những suy nghĩ ở trong con cũng đổi thay. Thì con biết con đã lớn. Mẹ không thấy hai tuần lễ vừa qua của năm học này con không phạm lỗi nào sao? Vậy đêm nay mẹ có thể cho con ngủ ở đây không?

quỳnh my